Τεχνητή Νοημοσύνη και Δημόσια Διοίκηση: εργαλείο, όχι πανάκεια

Σε πρόσφατο άρθρο του στην «Καθημερινή» o υπουργός Επικρατείας Ακης Σκέρτσος υπογράμμισε τον κομβικό ρόλο που μπορεί να παίξει η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) στη μεταρρύθμιση του δημόσιου τομέα. Πράγματι, η ΤΝ μπορεί να λειτουργήσει ως πολλαπλασιαστής αποτελεσματικότητας σε πολλούς τομείς της δημόσιας διακυβέρνησης.

Ομως η αλματώδης εξέλιξη της ΤΝ εγκυμονεί κινδύνους που έχουν επισημανθεί ακόμη και από πρωτοπόρους και χρηματοδότες αυτής της τεχνολογίας, όπως ο Τζέφρι Χίντον, ο Ιλον Μασκ και ο Στιβ Βόσνιακ. Σε αυτό το μήκος κύματος κινείται και η Σύνοδος Κορυφής για την Ασφάλεια της Τεχνητής Νοημοσύνης που διοργανώνεται με πρωτοβουλία της βρετανικής κυβέρνησης στις 1-2 Νοεμβρίου στο Bletchley Park, τον χώρο δράσης των αποκωδικοποιητών της «Ομάδας 8» του Αλαν Τούρινγκ στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Αλλά δεν είναι μόνο η μελλοντική, πιθανώς υπαρξιακή για το ανθρώπινο είδος, απειλή από τη λεγόμενη «γενική» ΤΝ (νοημοσύνη η οποία δεν θα έχει περιορισμούς στις ικανότητές της ούτε θα ελέγχεται πλέον από την ανθρώπινη νοημοσύνη) που απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, επισταμένη μελέτη και ανάλυση. Ακόμη και υπάρχουσες πιο ήπιες μορφές ΤΝ, που η ανθρώπινη νοημοσύνη είναι σε θέση να τις ελέγξει (παρ’ όλο που δεν κατανοεί απαραίτητα πλήρως τον τρόπο λειτουργίας τους, το λεγόμενο πρόβλημα του «μαύρου κουτιού») ενέχουν κινδύνους.

Ενα απτό παράδειγμα σχετικών κινδύνων είναι η περίπτωση του προγράμματος SyRI (System Risk Indication) της ολλανδικής κυβέρνησης που σχεδιάστηκε για τον εντοπισμό κινδύνου απάτης στο σύστημα κοινωνικής πρόνοιας. Σύμφωνα με την ολλανδική Δικαιοσύνη λόγω της επεξεργασίας και μετα-ανάλυσης τεράστιου όγκου δεδομένων το SyRI μπορούσε να δημιουργήσει ακούσια συνδέσεις που επηρεάζονται από προκαταλήψεις. Αυτές οι προκαταλήψεις θα μπορούσαν να σχετίζονται με παράγοντες όπως η χαμηλότερη κοινωνικοοικονομική κατάσταση ή το μεταναστευτικό ιστορικό ενός ατόμου, οδηγώντας ενδεχομένως σε άδικα ή μεροληπτικά αποτελέσματα τα οποία είτε κατ’ επιλογή της διοίκησης (όπως στην περίπτωση του SyRI) είτε λόγω της πολυπλοκότητας των αλγόριθμων (πρόβλημα «μαύρου κουτιού») δεν θα μπορούσαν να ελεγχθούν δικαστικά υπονομεύοντας έτσι και την  αποτελεσματική δικαστική προστασία.

Υπάρχουν βέβαια τομείς της δημόσιας διοίκησης όπου η εφαρμογή της ΤΝ μπορεί να προσφέρει λύσεις σε συνδυασμό με μέτρα μετριασμού των κινδύνων. Ενα τέτοιο παράδειγμα είναι οι δημόσιες συμβάσεις του τομέα της υγείας. Η ΤΝ μπορεί να προσφέρει λύσεις από τα πιο απλά όπως η διαχείριση προμηθευτών, η επεξεργασία τιμολογίων-πληρωμών μέχρι τα πιο περίπλοκα όπως η σάρωση ορίζοντα αγοράς για έγκαιρη αντίδραση σε περίπτωση διαταραχών της εφοδιαστικής αλυσίδας και η συμμόρφωση του οικοσυστήματος των δημοσίων συμβάσεων με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τους ενισχυμένους στόχους μείωσης ενεργειακών εκπομπών.

Πάντως θα ήταν μέγα λάθος να αναθέσουμε στην ΤΝ τον ρόλο της απλοποίησης των δαιδαλωδών διαδικασιών που σήμερα και παρά τις αξιέπαινες προσπάθειες της πρώην και νυν ηγεσίας του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης εξακολουθούν να ταλανίζουν του πολίτες στις συναλλαγές τους με το κράτος. Η απλοποίηση των διαδικασιών πρέπει να ξεκινήσει νωρίτερα, ώστε να είναι πιο αποτελεσματική η εφαρμογή της ΤΝ αλλά και ο σχεδιασμός μετριασμού των κινδύνων της. Υπάρχουν εργαλεία σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ενωσης τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν και στα οποία η Ελλάδα πρέπει να συμμετάσχει πιο ενεργά.

Η συγκρότηση της συμβουλευτικής επιτροπής Τεχνητής Νοημοσύνης υπό τον καθηγητή Δασκαλάκη είναι ένα ιδιαίτερα ενθαρρυντικό βήμα στη σωστή κατεύθυνση.  Στην εποχή της ΤΝ η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να είναι απλώς παρατηρητής.

Ο δρ Αρης Γεωργόπουλος είναι υπότροφος Καινοτομίας της Βρετανικής Ακαδημίας για την Τεχνητή Νοημοσύνη και τη Δημόσια Διακυβέρνηση και επίκουρος καθηγητής στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Νότιγχαμ