Ενα κάποιο φως

Κόντρα στους φόβους – και τους δικούς μου –, τις προβλέψεις – και τις δικές μου – και τη γενική μαυρίλα, η Πολωνία πρόσφερε, με το εκλογικό αποτέλεσμα της περασμένης Κυριακής, μεγάλη χαρά σε πολλούς. Ξέρω ότι δεν είναι σωστό, από δημοκρατική άποψη, να λέμε, όταν το εκλογικό αποτέλεσμα είναι αυτό που θα επιθυμούσαμε, ότι η «Δημοκρατία νίκησε», αλλά από ανθρώπινη άποψη, ορισμένες φορές, είναι. Μία τέτοια, από τις σπάνιες, ήταν κι αυτή.

Σημασία έχει η συγκεκριμένη χώρα, η συγκεκριμένη στιγμή, αλλά και οι ευρύτερες συνέπειες. Μια μεγάλη, ιστορική και πολυβασανισμένη χώρα (ο πρώτος στίχος του εθνικού της ύμνου είναι «Η Πολωνία δεν θα πεθάνει»), που είχε γίνει τα τελευταία οκτώ χρόνια το επίκεντρο, μαζί με την Ουγγαρία, ενός πειράματος «αντιφιλελεύθερης δημοκρατίας», δηλαδή μη δημοκρατίας, στην καρδιά του σημαντικότερου παγκόσμιου πειράματος δημοκρατίας, την Ευρωπαϊκή Ενωση. Σε μια ιστορική στιγμή πολλαπλών πολεμικών αναφλέξεων – η Πολωνία ξεκίνησε ως ένθερμη υποστηρίκτρια της Ουκρανίας αλλά προ των εκλογών η κυβέρνηση άλλαξε στάση –, πολλαπλών και σχεδόν υπαρξιακών προβλημάτων για την Ευρωπαϊκή Ενωση – στάση έναντι των πολέμων, διεύρυνση, δυσκολία ανάπτυξης, μείωση κοινωνικής συνοχής και κοινωνικής αποδοχής –, και πολλαπλών υποχωρήσεων της δημοκρατίας ανά τον κόσμο – ο οποίος, στο σύνολό του, γέρνει σαφώς προς την πλευρά του αυταρχισμού και δεν έχει το παραμικρό περιθώριο να δει τη δημοκρατία να συρρικνώνεται και στην Ευρώπη. Σε μια τέτοια χώρα και υπό μια τέτοια συγκυρία «νίκησε (για όλους μας) η δημοκρατία». Και μάλιστα σε εκλογές τυπικά μόνο ελεύθερες, αφού η κυβέρνηση δεν δίστασε να καταφύγει σε ψέματα (ο ηγέτης της αντιπολίτευσης Τουσκ παρουσιάστηκε ως «πράκτορας των Γερμανών»), προπαγάνδα (από όλα τα κρατικά μέσα ενημέρωσης), εκφοβισμό (απειλές, εκβιασμοί και σύνδεση με οικονομικά οφέλη σε αγρότες, δημοσίους υπαλλήλους και γενικώς εξαρτώμενους από το κράτος).

Η νίκη των κομμάτων της αντιπολίτευσης – παρότι το κυβερνητικό κόμμα παραμένει το μεγαλύτερο, με 35% των ψήφων αλλά χωρίς συμμάχους – οφείλεται σε μια σειρά από λόγους, που αφήνουν πεδίο στο υπέροχο μυστήριο της δημοκρατίας – τι κάνει έναν λαό να ψηφίσει όπως ψηφίζει και να διαμορφώνει ένα απτό αποτέλεσμα μέσα από μια διάχυτη αίσθηση για το γενικό συμφέρον – αλλά και φωτίζουν την αιώνια, ακόμα και σε καιρούς σαν τους δικούς μας, δυναμική της δημοκρατίας. Μεγάλη συμμετοχή (74% συνολικά και 90% στους Πολωνούς εκτός Πολωνίας) και μεγάλη κινητοποίηση των νέων. Υπαρξη ενός ηγέτη, όπως ήταν ο Ντόναλντ-άντε-μήπως-ξεβρωμίσει-το-όνομα-Τουσκ, όχι «λαοπρόβλητου», αλλά με θάρρος, κύρος και ραχοκοκαλιά. Αντίδραση στην οπισθοδρόμηση των δικαιωμάτων, της ελευθερίας, της θέσης των γυναικών (η Πολωνία έχει έναν από τους σκληρότερους παγκοσμίως νόμους για τις αμβλώσεις). Θέληση Ευρώπης, αφού, παρά τα στραβά της, και παρά την κυβερνητική προπαγάνδα περί «άλλων αξιών», η πλειοψηφία των πολιτών συνεχίζει να θεωρεί την Ευρωπαϊκή Ενωση πολιτικό υπόδειγμα και μοχλό οικονομικής ανάκαμψης: το «πολωνικό θαύμα» συνδέεται άμεσα με το ότι η Πολωνία είναι ο υπ’ αριθμόν ένα αποδέκτης ευρωπαϊκών πόρων.

Τα δύσκολα είναι μπροστά: το «πολωνικό πείραμα» περνά σε φάση αντιμετώπισης ενός κρατικού μηχανισμού κομμένου και ραμμένου στα μέτρα των ηττημένων αυταρχικών. Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο Τύπος, η δικαστική εξουσία, η κεντρική τράπεζα, οι δημόσιες υπηρεσίες «ανήκουν» στο παλιό καθεστώς και θα κάνουν ό,τι μπορούν για να αποτύχει το νέο. Ομως, όταν βρει οξυγόνο η δημοκρατία, αναπνέει ένας ολόκληρος λαός, ένας ολόκληρος κόσμος.