Αναζητώντας τους κατοίκους της Ακρόπολης στην προϊστορική εποχή

Αινιγματική, εκτεθειμένη σε καιρικά φαινόμενα αλλά και με άφθονες πηγές νερού ξεχωρίζει για τη μεγάλη και σύνθετη ιστορία της. Η βόρεια κλιτύς της Ακρόπολης – η περιοχή μεταξύ του Ιερού Βράχου και του Ηριδανού ποταμού, εκεί όπου σήμερα εκτείνεται η γειτονιά της Πλάκας – κατοικήθηκε ήδη από τους νεολιθικούς χρόνους. Και αν η αρχαιολογική σκαπάνη έχει ήδη αποκαλύψει κάποια από τα μυστικά της, είναι πολλά ακόμα που η επιστήμη δεν έχει καταφέρει να ξεκλειδώσει.

Πού κατοικούσαν, επί παραδείγματι, οι άνθρωποι την προϊστορική εποχή; Πάνω στον βράχο; Στα ριζά του; Πιο κάτω; Και η ανθρώπινη παρουσία ήταν συνεχής; Είχαν δίκιο οι Αθηναίοι που δήλωναν αυτόχθονες ή μήπως τα αρχαιολογικά δεδομένα ανατρέψουν τον μύθο;

«Τα ευρήματα είναι σποραδικά, ενδεχομένως διότι η μεταγενέστερη κατοίκηση δεν επιτρέπει τη διερεύνηση σε βαθύτερα στρώματα» θα υποστηρίξουν η προϊσταμένη της Διεύθυνσης Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων και της Εφορείας Πόλης Αθηνών, Ελενα Κουντούρη, ο διευθυντής του Μουσείου Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου, Νίκος Παπαδημητρίου, και οι αρχαιολόγοι των εφορειών Δυτικής Αττικής και Πόλης Αθηνών, Κατερίνα Σταμούδη και Μαριλένα Πανάγου, αντιστοίχως, στην εναρκτήρια εισήγησή τους στο πλαίσιο της επιστημονικής συνάντησης «H βόρεια κλιτύς της Ακρόπολης: ένα αρχαιολογικό παλίμψηστο». Μέσα από 27 εισηγήσεις, σήμερα και αύριο, η βόρεια κλιτύς θα αποκαλύψει άγνωστες πτυχές της, αλλά και θα επιτρέψει να ιδωθούν υπό νέο πρίσμα παλαιότερα ευρήματα από την προϊστορική εποχή έως το 2020 στη διοργάνωση που υπογράφουν η ΕΦΑ Αθηνών και το Μουσείο Κανελλοπούλου με οργανωτική επιτροπή την ομάδα που θα δώσει και την πρώτη διάλεξη.

Τα ευρήματα

Για πρώτη φορά, η επιστημονική ομάδα θα παρουσιάσει τα ευρήματα από την ανασκαφή στη γωνία των οδών Κεραμεικού και Μεγάρων, όπου μεταξύ άλλων βρέθηκαν αδιατάρακτο μυκηναϊκό στρώμα με υπολείμματα ελαφρόπετρας, που αποτελεί χαρακτηριστικό εργαστηριακό υλικό της Εποχής του Χαλκού, και μια εντυπωσιακή, όπως τη χαρακτηρίζουν, λίθινη μήτρα με οπή για τη χύτευση του μετάλλου και σφαιρίδια πιθανώς για χύτευση ομοιωμάτων κοκκίδωσης. «Τέτοιου είδους μήτρες είναι γνωστές από διάφορα κέντρα του μυκηναϊκού κόσμου και χρησίμευαν πιθανότατα για την κατασκευή χρυσών δακτυλιδιών» επισημαίνουν οι αρχαιολόγοι, οι οποίοι χρονολογούν το εύρημα την περίοδο 1370-1250 π.Χ.

Στη διαχρονική παρουσίαση της κατοίκησης, με τα πρωιμότερα ίχνη στην Αθήνα να χρονολογούνται στην 5η ή ίσως την 6η χιλιετία π.Χ. και τον «εκμυκηναϊσμό» να συμβαίνει κατά τον 15ο αιώνα, η εγκατάσταση της Ακρόπολης φθίνει σταδιακά  είτε λόγω κάποιας καταστροφής είτε λόγω αδυναμίας να αντεπεξέλθει στις τεράστιες απαιτήσεις μιας ανακτορικού τύπου οικονομίας. Και γύρω στο 1150 παρακμάζει ραγδαία. Η πόλη κατοικείται πολύ αραιά μέχρι το β’ μισό του 11ου αι.

«Η αλλαγή που επέρχεται είναι ριζική, τόσο σε επίπεδο τοπογραφίας όσο και σε επίπεδο ταφικών εθίμων, καθώς τους οικογενειακούς θαλαμωτούς τάφους αντικαθιστούν ατομικοί και καύσεις. Μια νέα εποχή ανατέλλει που θα οδηγήσει την Αθήνα σε εντελώς διαφορετικά μονοπάτια και εν τέλει στην ίδρυση του θεσμού της πόλης» επισημαίνουν οι αρχαιολόγοι.

«Εάν υπήρξε συνέχεια – όπως ήθελαν να πιστεύουν οι Αθηναίοι ότι ήταν αυτόχθονες –, ή πληθυσμιακή αλλαγή – όπως ενδεχομένως υποδηλώνουν τα αρχαιολογικά δεδομένα – δεν είναι δυνατό να το πει κανείς χωρίς αναλύσεις αρχαίου DNA. Τέτοιες αναλύσεις πρόκειται να γίνουν σε μεγάλη κλίμακα, στο πλαίσιο ενός μεγάλου προγράμματος συνεργασίας των Εφορειών της Αττικής και του Μax Planck Institute for Evolutionary Anthropology, το οποίο βρίσκεται σε εξέλιξη».