Ο άγνωστος ευεργέτης {LF}του προσφυγικού ελληνισμού

«Σε μια ατελείωτη, ιλιγγιώδη πορεία, ο χριστιανικός πληθυσμός της Ανατολικής Θράκης στριμώχνεται στους δρόμους προς τη Μακεδονία. Η κύρια φάλαγγα, που περνάει τον ποταμό Εβρο, έχει μήκος τριάντα δύο χιλιομέτρων. Τριάντα δύο χιλιόμετρα με καρότσια που σέρνονται από αγελάδες, ταύρους και λασπωμένους νεροβούβαλους, εξαντλημένους, τρεκλίζοντες άντρες, γυναίκες και παιδιά, με κουβέρτες στα κεφάλια τους, που περπατούν στα τυφλά στη βροχή, δίπλα στα εγκόσμια αγαθά τους. (…) Πώς θα τραφούν; Κανένας δεν ξέρει». Είναι φθινόπωρο του 1922 και ο Ερνεστ Χέµινγουεϊ, ανταποκριτής της εφημερίδας «Daily Star» του Τορόντo, στέλνει τη συγκλονιστική περιγραφή του για τις ορδές των προσφύγων που καταφτάνουν καθημερινά στην Ελλάδα από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο. Σε αυτές τις συνθήκες, και ενώ οι ελλείψεις τροφίμων επιδεινώνονται, ένας άνδρας από την Αυστραλία, εγκατεστημένος στην περιοχή επί περίπου έναν μήνα, προσπαθεί να σώσει τους χιλιάδες κατατρεγμένους. Είναι ο άγνωστος ευεργέτης του προσφυγικού ελληνισμού, που τιμήθηκε πριν από λίγες ημέρες στην Αυστραλία.

Ο αυστραλός συνταγματάρχης George Treloar υπολογίζεται πως την περίοδο 1923-1926 έσωσε από την πείνα, τις κακουχίες και τις ασθένειες περίπου 108.000 ξεριζωμένους Ελληνες ιδρύοντας 12 χωριά στη Βόρεια Ελλάδα, ένα εκ των οποίων έλαβε το όνομά του – το Θρυλόριο της Κομοτηνής. Ο Treloar πέθανε το 1980 σε ηλικία 96 ετών χωρίς να τιμηθεί για τη δράση του· όμως κάποιοι δεν τον ξέχασαν ποτέ. Δύο ελληνικές οργανώσεις της Αυστραλίας, η Μέριμνα Ποντίων Κυριών Ωκεανίας και ο Κεντρικός Ποντιακός Σύλλογος Βικτώριας «Ποντιακή Εστία» – στις γραμμές των οποίων δραστηριοποιούνται και απόγονοι των ευεργετηθέντων προσφύγων –, πρωτοστάτησαν για την ανέγερση μνημείου στη γενέτειρά του και πριν από λίγες ημέρες τίμησαν τη μνήμη του με ειδική εκδήλωση στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι της ελληνικής κοινότητας, του σχολείου στο οποίο είχε φοιτήσει ο αυστραλός συνταγματάρχης και των τοπικών αρχών.

Η ζωή του George Treloar υπήρξε μυθιστορηματική. Γεννημένος στις 23 Απριλίου 1884 στην αγροτική πόλη Ballarat της Βικτώριας, ακολούθησε μια πορεία γεμάτη ανατροπές. Εργάστηκε ως τραπεζικός υπάλληλος, στη συνέχεια ως καουμπόη σε απομακρυσμένες περιοχές της Αυστραλίας, έγινε ηθοποιός στην Αγγλία και έπειτα ταγματάρχης στη βρετανική φρουρά Coldstream κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Μετά τη λήξη του, ο Treloar πολέμησε στη Ρωσία στο πλευρό του φιλοτσαρικού Λευκού Στρατού και στη συνέχεια, το 1922, διορίστηκε επίτροπος για τους Πρόσφυγες από την Κοινωνία των Εθνών στη Βόρεια Ελλάδα.

 Οπως επισημαίνει ο Παναγιώτης Διαμαντής, ειδικός μελετητής της Γενοκτονίας των Ελλήνων, Αρμενίων και Ασσυρίων, ο Treloar μετέφερε την αποστολή του στην Αλεξανδρούπολη, δηλαδή στο πλησιέστερο αστικό κέντρο στα σύνορα, 40 χιλιόμετρα από την αρχική της βάση, «ώστε να κάνει το καλύτερο δυνατό για τους επιζώντες και για τους πρόσφυγες που έφταναν καθημερινά. Καθ’ όλη τη διάρκεια της παραμονής του στην Ελλάδα, κατέγραφε τις τραγικές σκηνές που διαδραματίζονταν μπροστά του με μια κάμερα, αφήνοντας μια σημαντική συλλογή φωτογραφιών με μοναδικά τεκμήρια». Σε αυτές απεικονίζονται οι τεράστιες δυσκολίες των προσφύγων και η μεγάλη αναλογία γυναικών και παιδιών στις τάξεις τους. «Οι άνδρες σκοτώθηκαν ή κρατήθηκαν αιχμάλωτοι από τους Τούρκους, εξού και ο λόγος για τον οποίο τόσο πολλές γυναίκες με παιδιά δεν μπορούν να συντηρηθούν» γράφει.

Τα νέα χωριά

Τον Νοέμβριο του 1922 ο Treloar έγραψε  στον έλληνα γενικό κυβερνήτη Δυτικής Θράκης ότι εστιάζει στην εγκατάσταση επιζώντων στην περιοχή ως αγροτών: «Στόχος μας είναι η δημιουργία νέων χωριών, με σκηνές της ελληνικής κυβέρνησης, και η βοήθεια σε όσους εγκατασταθούν να φτιάξουν κατοικίες για τον εαυτό τους όσο το δυνατόν γρηγορότερα, ώστε οι σκηνές να χρησιμοποιηθούν για την εγκατάσταση άλλων προσφύγων σε άλλα χωριά». Και έτσι έκανε. Προσπαθώντας να εξασφαλίσει τροφή, στέγη, ιατρική περίθαλψη για τους ξεριζωμένους, εργάστηκε επί χρόνια στη Θράκη και αργότερα στη Θεσσαλονίκη, ερχόμενος συχνά αντιμέτωπος με τη γραφειοκρατία και την αδιαφορία.

Υστερα από τέσσερα χρόνια υπηρεσίας, το 1926, ο Treloar παραιτήθηκε απογοητευμένος από τη στάση του ελληνικού κράτους και την έλλειψη υλικής υποστήριξης από την Κοινωνία των Εθνών και επέστρεψε στην Αυστραλία στις αρχές του επόμενου έτους με την οικογένειά του.

Πριν από μερικά χρόνια, οι γιοι του, John και David, επισκέφθηκαν το Θρυλόριο, όπου έγιναν δεκτοί με τιμές από τα παιδιά και τα εγγόνια των ανθρώπων που είχε σώσει ο πατέρας τους.