Η κλιματική αλλαγή είναι καλό σημείο {CR}εκκίνησης διαλόγου {CR}Αθήνας – Αγκυρας

Η τουρκική οικονομία έχει ανάγκη από διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις προκειμένου να προσελκύσει ξένες επενδύσεις και να ετοιμαστεί για τον αναγκαίο πράσινο και ψηφιακό μετασχηματισμό, δηλώνει ο Γκιουβέν Σακ, ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος του Ιδρύματος Ερευνών Οικονομικής Πολιτικής της Τουρκίας (TEPAV) στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο». Ο τούρκος οικονομολόγος, τον οποίο συναντήσαμε σε εκδήλωση του German Marshall Fund (GMF) στις Βρυξέλλες, όπου ήταν ομιλητής, θεωρεί απαραίτητο να μειώσει η Τουρκία τα CDS, τα ασφάλιστρα αντιστάθμισης πιστωτικού κινδύνου που χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό των κινδύνων μιας χώρας, αλλά και τον πληθωρισμό. Μιλάει επίσης για τον σημαντικό ρόλο που μπορεί να παίξει η συνεργασία με την ΕΕ για να αναπτυχθεί η τουρκική οικονομία, ενώ θεωρεί τη συζήτηση για την κλιματική αλλαγή ένα καλό σημείο εκκίνησης του ελληνοτουρκικού διαλόγου στο πεδίο της οικονομίας.

Ποια είναι τα κρίσιμα στοιχεία που χρειάζονται για να γυρίσει σελίδα η τουρκική οικονομία;

Αν συγκρίνω με την κρίση του 2001, η κατάσταση δεν είναι τόσο δραματική, αλλά είναι προβληματική. Το σημαντικό είναι να μειωθούν τα CDS, τα ασφάλιστρα αντιστάθμισης πιστωτικού κινδύνου. Εχουν ήδη μειωθεί από 700 σε 400. Πρέπει να μειωθούν περαιτέρω όσο το δυνατόν γρηγορότερα για να σταθεροποιηθεί η τουρκική οικονομία. Με υψηλά CDS δεν μπορείς να έχεις τις επενδύσεις που χρειάζεσαι για να κάνεις το επόμενο άλμα στη βιομηχανία, τον τεχνολογικό και πράσινο μετασχηματισμό, που χρειάζεται επενδύσεις εντάσεως κεφαλαίου. Πρέπει επίσης να μειωθούν οι πληθωριστικές προσδοκίες. Η μείωση του πληθωρισμού χρειάζεται μια πιο ισχυρή στάση από την Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας. Θα πρέπει να αυξήσει τα επιτόκια, διότι ο πληθωρισμός είναι πάνω από 60% και τα επιτόκια είναι, συγκριτικά, ακόμη χαμηλά.

Πριν από τις εκλογές ήταν έντονη η αίσθηση ότι η Τουρκία θα αναγκαστεί να καταφύγει στο ΔΝΤ. Υπάρχει ακόμη η ανάγκη;

Η αξιοπιστία του ΔΝΤ μπορεί να βοηθήσει την οικονομία να σταθεροποιηθεί γρηγορότερα. Υπάρχει πολιτική συζήτηση για το ΔΝΤ. Αλλά το αν θα είναι απαραίτητο εξαρτάται από το πόσο ισχυρή θα είναι η στάση του οικονομικού επιτελείου. Το επιτελείο έχει αλλάξει και η πολιτική άλλαξε, αλλά θα πρέπει να δούμε αν θα έχει αρκετή αξιοπιστία για να μειώσει τις πληθωριστικές προσδοκίες και τα CDS. Η Τουρκία έχει ανάγκη από τα αποτελέσματα αυτά προκειμένου να προσελκύσει περισσότερες ξένες επενδύσεις. Το καθαρό ισοζύγιο επενδύσεων, αφαιρώντας τις επενδύσεις σε ακίνητα και τις επενδύσεις από Τούρκους στο εξωτερικό, είναι σχεδόν μηδενικό.

Σε ποιες χώρες επενδύουν οι Τούρκοι;

Επενδύουν σε πολλές χώρες της ευρύτερης περιοχής. Σε Ρουμανία, Βουλγαρία, Βοσνία, Κιργιζιστάν, Ουζμπεκιστάν, αλλά και σε χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Οι επενδύσεις από την Ευρώπη αυξήθηκαν στις αρχές του 2000 και μετά έμειναν στάσιμες λόγω της πτώσης στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Η ατζέντα των διαθρωτικών μεταρρυθμίσεων είναι σημαντική για να πειστούν οι ξένοι επενδυτές να επενδύσουν στην Τουρκία. Μεταρρυθμίσεις στο κράτος δικαίου, στη λειτουργία του δικαστικού συστήματος, αλλά επίσης η μεταρρύθμιση της αγοράς εργασίας, καθώς το εργατικό κόστος είναι υψηλό, και στην εκπαίδευση είναι σημαντικές. Το μεσοπρόθεσμο οικονομικό πρόγραμμα, που παρουσιάστηκε, είναι ένα πλαίσιο και θα δούμε αν θα βελτιωθούν τα μακροοικονομικά μεγέθη. Αλλά χρειάζεται περισσότερα στοιχεία, περισσότερες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Πρέπει να γίνει πιο ολοκληρωμένο και νομίζω ότι προχωρούμε προς την κατεύθυνση αυτή.

Πώς θα μπορούσε να επιδράσει η ΕΕ στη βελτίωση της τουρκικής οικονομίας τώρα που γίνονται βήματα προσέγγισης;

Η τελωνειακή ένωση που συμφωνήθηκε το 1996 ήταν πολύ σημαντική. Η ΕΕ βοήθησε στον μετασχηματισμό της τουρκικής οικονομίας τα τελευταία είκοσι χρόνια. Επαιξε σημαντικό ρόλο η μεταρρυθμιστική διαδικασία στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής προοπτικής που ξεκίνησε το 2002 σε συνδυασμό με την πολιτική και μακροοικονομική σταθερότητα της χώρας τότε. Είναι σημαντική η ΕΕ ως μηχανισμός μετασχηματισμού, έναν ρόλο που δεν έχουν οι ΗΠΑ. Ελεγαν ότι η ΕΕ είναι «μηχανισμός οικοδόμησης αυτοκρατορίας με βάση τη συναίνεση», και είναι έτσι πράγματι στην περίπτωση της Τουρκίας. Οταν η Τουρκία ξεκίνησε να εφαρμόζει τους ευρωπαϊκούς κανόνες, είδαμε ότι η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας βελτιώθηκε. Η ΕΕ ήταν καθοριστικής σημασίας στον διαρθρωτικό μετασχηματισμό της Τουρκίας και έχει ακόμη μεγαλύτερο ρόλο να παίξει στη νέα εποχή της απεξάρτησης από τον άνθρακα και τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Η συνεργασία θα βοηθήσει και την ΕΕ να αποκτήσει συγκριτικό πλεονέκτημα στη διαδικασία μετασχηματισμού. Διότι η Τουρκία έχει ικανότητες και με τη βοήθεια της ΕΕ μπορεί να διαφοροποιηθεί περαιτέρω.

Πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος της Ρωσίας στον τομέα της ενέργειας για την Τουρκία;

Ο στόχος της Τουρκίας να γίνει ενεργειακός κόμβος προϋπήρχε του ρωσικού πολέμου στην Ουκρανία. Η ανάπτυξη στο Ενεργειακό δεν αφορά μόνο το φυσικό αέριο από τη Ρωσία, αφορά επίσης αέριο από την Κεντρική Ασία, από το Αζερμπαϊτζάν, το Κουρδιστάν. Η ιδέα είναι ευρύτερη από αυτό που συζητούν οι Ρώσοι.

Πώς βλέπετε τον διάλογο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας στο οικονομικό πλαίσιο;

Είναι θετική εξέλιξη ότι Αθήνα και Αγκυρα ξεκίνησαν έναν καλό διάλογο, όπως φάνηκε από την πρόσφατη συνάντηση στη Νέα Υόρκη μεταξύ Μητσοτάκη και Ερντογάν. Πριν από χρόνια, την εποχή που δεν υπήρχε ακόμη η πράσινη συμφωνία της ΕΕ, όταν ο Γιώργος Παπανδρέου ήταν πρωθυπουργός, υπήρχε η συζήτηση για τη δημιουργία της διαδικασίας διαλόγου για κλιματική πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο και υπήρξε συνάντηση Παπανδρέου – Ερντογάν για το θέμα. Στο νέο περιβάλλον υπάρχει ανάγκη για συντονισμό πολιτικών στο ζήτημα του κλίματος από τις δύο χώρες, να μιλήσουν για νέες τάσεις και απειλές στο ζήτημα της κλιματικής αλλαγής που δεν μπορεί από μόνη της να αντιμετωπίσει μια χώρα. Δεν αρκούν τα μέτρα μιας μόνο χώρας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Αν μολύνονται τα ίδια νερά από δύο χώρες, τα μέτρα της μιας δεν αρκούν. Υπάρχει επίσης η «Μπλε ανάπτυξη», όπου οι δύο χώρες μπορούν να αξιοποιήσουν στο έπακρο ευκαιρίες στη θάλασσα, από αλιεία μέχρι τουρισμό. Υπάρχει ανάγκη για περισσότερη συνεργασία στους τομείς αυτούς, που επηρεάζονται από την κλιματική αλλαγή. Η Τουρκία είναι σημαντική πηγή μόλυνσης της Ανατολικής Μεσογείου. Χρειάζεται διάλογος σε αυτό το ζήτημα. Οχι μόνο μεταξύ κυβερνήσεων αλλά μεταξύ των επιχειρηματικών κοινοτήτων. Ο συντονισμός σε ζητήματα κλιματικής αλλαγής είναι ένα καλό σημείο εκκίνησης ενός διαλόγου στον τομέα της οικονομίας.