«Γράμμα» προς την πολωνική αντιπολίτευση

Η πολωνική αντιπολίτευση, η οποία επιδιώκει να εκδιώξει τη δεξιά λαϊκιστική κυβέρνηση της χώρας, είναι αναγκαίο να αρχίσει να δεσμεύεται δημοσίως σε προοδευτικούς στόχους, όπως τονίζει η νομπελίστρια Ολγα Τόκαρτσουκ, σε μια σπάνια πολιτική της συνέντευξη. «Εμείς, ως πολίτες, πρέπει να λάβουμε εγγυήσεις ότι μια νέα κυβέρνηση θα έχει πίστη στη δημοκρατία, τον ευρωπαϊσμό και την ελευθερία, τα οποία θα διασφαλίζονται με νόμους», δήλωσε στην «Guardian», δύο εβδομάδες πριν από τις κρίσιμες εκλογές της 15^ης Οκτωβρίου.

«Εχουμε ανάγκη από εγγυήσεις ότι μια τέτοια κυβέρνηση θα μας ακούει και θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες μας χωρίς, όπως κάνει η παρούσα, να υποτάσσει την πλειοψηφία των πολιτών στις αναχρονιστικές “παραδοσιακές αξίες” τις οποίες υιοθετεί μόνο μια μειοψηφία των πολιτών που δεν ξεπερνά το 30%», πρόσθεσε η ίδια, στην οποία απονεμήθηκε το βραβείο Νομπέλ Λογοτεχνίας του 2018, από κοινού με τον Πέτερ Χάντκε.

Η αλήθεια είναι πως σε αυτή την αμφίρροπη εκλογική αναμέτρηση, ο πρώην πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και ηγέτης του κεντροδεξιού κόμματος Πλατφόρμα των Πολιτών, Ντόναλντ Τουσκ, είναι ο μοναδικός πραγματικός αντίπαλος του κυβερνώντος Κόμματος του Νόμου και του Δικαίου (PiS), του οποίου ηγείται ο αναπληρωτής πρωθυπουργός, Γιάροσλαβ Κατσίνσκι.

Η Τόκαρτσουκ, από την πλευρά της, είναι ένθερμη υποστηρίκτρια των δικαιωμάτων των γυναικών και συμμετέχει σε διαδηλώσεις κατά των αυστηρών νόμων της Πολωνίας που αφορούν στις αμβλώσεις, με αποτέλεσμα να της ασκείται κριτική για υποτιθέμενες «αντιπολωνικές απόψεις» από τους εθνικιστές και τους συντηρητικούς. Ωστόσο, ερωτώμενη εάν θα σύστηνε την υπερψήφιση της Πλατφόρμας Πολιτών του Τουσκ, κατά τη διάρκεια της συνέντευξής της, αρνήθηκε να στηρίξει ένα συγκεκριμένο κόμμα.

Οπως είπε, «το πιο σημαντικό πράγμα» για κάθε μελλοντική κυβέρνηση είναι να κατευθύνει τη χώρα κόντρα στις κοινωνικές τάσεις που επικρατούν σήμερα στην Πολωνία. «Στην περίπτωση που η κυβέρνηση αλλάξει στην Πολωνία, τότε ελπίζω – ανεξαρτήτως του συνασπισμού που θα προκύψει – ότι πάνω από όλα θα θέσει τέλος στις οπισθοδρομικές και αντικοινωνικές δράσεις με τις οποίες είμαστε αντιμέτωποι τα τελευταία χρόνια, που εντείνονται κάθε μήνα που περνά», υπογράμμισε και πρόσθεσε: «Οφείλουμε να βάλουμε τέρμα στην περαιτέρω αποσύνθεση που οδηγεί την Πολωνία προς τον αυταρχισμό – αυτό είναι σήμερα το πιο σημαντικό ζητούμενο».

Σημειώνεται πως ενώ το PiS συνεχίζει να προηγείται στις δημοσκοπήσεις έναντι της Πλατφόρμας των Πολιτών του Τουσκ, κάτι που συμβαίνει αδιαλείπτως μετά τον Μάιο του 2015, τα ποσοστά του είναι αξιοσημείωτα χαμηλότερα σε σύγκριση με τις προηγούμενες εθνικές εκλογές του 2019. Εάν θέλει δε να διασφαλίσει μια λειτουργική πλειοψηφία, θα είναι αναγκασμένο να ξανακερδίσει έδρες που του έχει αποσπάσει το ακροδεξιό Κόμμα της Συνομοσπονδίας ή να συνεργαστεί μαζί του.

Οσον αφορά στην αντιφιλελεύθερη στροφή που καταγράφεται σε αρκετές χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, κυρίως στην Πολωνία και την Ουγγαρία, αυτή ερμηνεύεται συνήθως ως μια εξέγερση κατά των κοσμοπολίτικων και πολυπολιτισμικών αξιών που υποστηρίζει η Δύση. Η Τόκαρτσουκ, ωστόσο, αναγνωρίζει την ύπαρξη στη χώρα της και ενός ρεύματος που κινείται σε αντίθετη κατεύθυνση, μια λαχτάρα για πολιτισμική πολυμορφία σε μια περιοχή η οποία καταστράφηκε στην περίοδο της ναζιστικής κυριαρχίας και κατά τη σοβιετική εποχή.

Καθώς οι χώρες που ανήκαν στο σοβιετικό μπλοκ επεδίωκαν να διαμορφώσουν μια εθνική ταυτότητα μέσα από τα συντρίμμια μιας αυτοκρατορίας, οι γείτονες Πολωνία και Ουκρανία βρέθηκαν να αντιπαρατίθενται έντονα και συχνά βίαια. Για την Τόκαρτσουκ, όμως, δεν συνιστά έκπληξη η αλληλεγγύη που επέδειξαν οι συμπατριώτες της μετά τη ρωσική εισβολή, τον Φεβρουάριο του 2022.