Ετσι θα μπορούμε {LF}να ζούμε μέχρι {LF}τα 120

Ποιος δεν θα ήθελε να ζήσει μέχρι τα 100 ή και μέχρι τα 120; Τα τελευταία λόγια της βασίλισσας Ελισάβετ Α΄ της Αγγλίας, μιας από τις πλουσιότερες γυναίκες της εποχής της, λίγο πριν πεθάνει, τον Μάρτιο του 1603, στα 70 της χρόνια, φέρεται να ήταν: «Ολα μου τα υπάρχοντα για μια στιγμή ακόμη». Το προσδόκιμο ζωής όλο και αυξάνεται, από το 1950 και εξής επιμηκύνεται κατά μέσο όρο κάθε χρόνο κατά τρεις μήνες. Το Pew Research Center προβλέπει πως μέχρι το 2050 θα υπάρχουν σε ολόκληρο τον κόσμο 3,7 εκατομμύρια εκατοντάχρονοι, αριθμός τριπλάσιος, αναλογικά με τον πληθυσμό, σε σύγκριση με το 2015. Το όριο των 110 χρόνων όμως το περνούν ελάχιστοι, ενώ το όριο των 120, μέχρι σήμερα, κανείς. Και το προσδόκιμο μιας καλής, μιας υγιούς ζωής είναι σαφώς μικρότερο. Κανείς δεν έχει καταφέρει έως τώρα να επιβραδύνει τη διαδικασία της γήρανσης, με όλα τα επακόλουθα κακά της. Αλλά η ιδέα ενός γνήσιου ελιξιρίου μακροζωίας μοιάζει τα τελευταία χρόνια να έχει απογειωθεί: εφόσον οι τελευταίες προσπάθειες παράτασης της ζωής αποδώσουν, τα 100 κεράκια πάνω στη γενέθλια τούρτα μπορεί να γίνουν ο κανόνας, και τα 120, μία απόλυτα λογική προσδοκία.

Διατροφή, άσκηση
και καλός ύπνος

Στη βάση μιας μακράς, υγιούς ζωής είναι και θα παραμείνουν η σωστή διατροφή, η άσκηση και ο καλός ύπνος. Το θέμα είναι τι μπορεί να γίνει πέραν αυτών, ενισχυτικά προς αυτά. Εκείνο που προσπαθούν να κάνουν οι επιστήμονες, επισημαίνει το «Economist» στο σχετικό, μεγάλο αφιέρωμά του, είναι να χειραγωγήσουν βιολογικές διαδικασίες σχετιζόμενες με τη γήρανση οι οποίες, άπαξ και αμβλυνθούν σε πειραματόζωα, δείχνουν να παρατείνουν τη ζωή τους. Κάποιες από αυτές είναι ήδη γνωστές: ο αυστηρός περιορισμός, για παράδειγμα, του αριθμού των θερμίδων που καταναλώνει ένα ζώο στο πλαίσιο μιας κατά τα λοιπά ισορροπημένης διατροφής. Ερευνες έχουν δείξει ότι το προσδόκιμο ζωής των νηματοειδών σκωλήκων, των μυγών, των τρωκτικών και των σκύλων μπορεί να αυξηθεί κατά έως και 50% με αυτόν τον τρόπο. Η διατήρηση, ωστόσο, μιας τέτοιας διατροφής, τόσο φτωχής σε θερμίδες, είναι κάτι πολύ δύσκολο για τους περισσότερους ανθρώπους. Αυτό έκανε τους επιστήμονες να αναζητήσουν τρόπους – φαρμακευτικές ουσίες – που προσφέρουν τα οφέλη ενός αυστηρού περιορισμού των θερμίδων χωρίς αυτόν.

Ανεπιθύμητες ενέργειες

Εργαστηριακές έρευνες σε ποντίκια έχουν δείξει υποσχόμενα αποτελέσματα για δύο ουσίες που ήδη κυκλοφορούν, τη μετφορμίνη, η οποία έχει εγκριθεί για χρήση κατά του διαβήτη τύπου 2, και τη ραπαμυκίνη, ένα ανοσοκατασταλτικό που χρησιμοποιείται στις μεταμοσχεύσεις οργάνων. Στην περίπτωση της δεύτερης, οι ανεπιθύμητες ενέργειες είναι τόσες ώστε γίνονται προσπάθειες ανάπτυξης ανάλογων, ασφαλέστερων επιλογών. Στην περίπτωση της πρώτης, δεδομένου του ότι έχει διαπιστωθεί πως παρατείνει το προσδόκιμο ζωής, πέραν των υγιών ποντικιών, και των διαβητικών ανθρώπων, η Αμερικανική Ομοσπονδία Ερευνας για τη Γήρανση, μία μη κερδοσκοπική οργάνωση, ευελπιστεί να ξεκινήσει σύντομα μία εξαετή κλινική δοκιμή, με τη συμμετοχή 3.000 ανθρώπων, προκειμένου να αξιολογήσει τη δράση της σε άτομα ηλικίας 65 έως 79 χρόνων.

Η ανάπτυξη φαρμάκων

Ενα άλλο μονοπάτι που δοκιμάζουν οι επιστήμονες είναι η ανάπτυξη φαρμάκων που σκοτώνουν τα γηράσκοντα κύτταρα, τα οποία είναι πια άχρηστα στον ανθρώπινο οργανισμό. Ο φυσικός τρόπος απαλλαγής από τα κύτταρα αυτά, όπως και άλλοι μηχανισμοί αποκατάστασης του οργανισμού, εξασθενεί με τα χρόνια. Και στο μεταξύ τα γηράσκοντα κύτταρα προκαλούν κάθε λογής δυσλειτουργίες στους υγιείς τους γείτονες. Παράλληλα, ακαδημαϊκοί και εμπορικοί ερευνητές μελετούν τρόπους αναζωογόνησης των κυττάρων και των ιστών μέσω της αλλαγής των επιγενετικών δεικτών στα χρωμοσώματα, που λένε στα κύτταρα ποια γονίδια πρέπει να ενεργοποιήσουν. Οι δείκτες αυτοί σωρεύονται με τα χρόνια: μία μείωσή τους θα μπορούσε δυνητικά να παραγάγει τα κύτταρα ενός 20χρονου οργανισμού μέσα σε έναν 65χρονο. Η μίμηση της μειωμένης πρόσληψης θερμίδων και η εκκαθάριση των γηρασκόντων κυττάρων θα καθυστερούσαν τη γήρανση: η επιγενετική αναζωογόνηση θα μπορούσε να τη σταματήσει ή και να την αναστρέψει.

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος

Υπάρχουν βέβαια και αρκετά «αλλά». Ενα από αυτά έχει να κάνει με τον ανθρώπινο εγκέφαλο. Η επιβράδυνση της γήρανσης του σώματος δεν αλλάζει το γεγονός ότι ο εγκέφαλος έχει μια πεπερασμένη δυνατότητα, η οποία προσαρμόζεται, πιθανότατα, από τη φυσική επιλογή στα συμβατικά προσδόκιμα ζωής: η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε δυνητικά να φανεί χρήσιμη στο σημείο αυτό. Ενα δεύτερο «αλλά» έχει να κάνει με το γεγονός ότι στην αναζήτηση του ελιξιρίου της μακροζωίας πρωτοστατούν, ως χρηματοδότες και επενδυτές, δισεκατομμυριούχοι μεγιστάνες της τεχνολογίας, όπως ο Πίτερ Τιλ, ο συνιδρυτής του PayPal, ο Λάρι Πέιτζ και ο Σεργκέι Μπριν, οι συνιδρυτές της Google, και ο Τζεφ Μπέζος, ο ιδρυτής της Amazon: παρακολουθώντας το (ιδιοτελές) ενδιαφέρον τους για αυτοφυείς επιχειρήσεις που προωθούν τη μακροζωία, κάποιοι ανησυχούν πως τα οφέλη θα τα καρπωθούν πρωτίστως οι πλούσιοι. Οπως όμως σημειώνει το «Economist», οι τεχνολογίες έχουν την τάση να διασπείρονται και να φτηναίνουν καθώς το κάνουν· και «δύσκολα μπορεί να φανταστεί κανείς ένα προνόμιο περισσότερο πιθανό να πυροδοτήσει εξεγέρσεις από ό,τι μια κυβερνώσα τάξη που σωρεύει θεραπείες κατά της γήρανσης προκειμένου να ξεφύγει από τον Μεγάλο Εξισωτή».