«Εγώ τα σχεδιάζω, δεν τα κατασκευάζω»

Το στέγαστρο φέρει το όνομά του. Η ιστορία με το ΟΑΚΑ το έχει λεκιάσει. Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Σαντιάγο Καλατράβα μπαίνει στο στόχαστρο. Εχει σχεδιάσει αμέτρητα έργα σε όλον τον κόσμο. Στα 72 του συνεχίζει να γράφει ιστορία στην αρχιτεκτονική. Πολλοί τον έχουν «κυνηγήσει». Μια οροφή έσταζε, αλλού έτριζε η κατασκευή. Ας μη μιλήσουμε για σεισμούς. Στη γενέτειρά του, τη Βαλένθια, είναι μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα. Ιδιοφυΐα και σχεδιαστής του ανέφικτου. Τα έξοδα στο τέλος προκαλούν ίλιγγο. Δέκα η κατασκευή, πενήντα η συντήρηση. Τα χρόνια κυλούν.

Ο ίδιος γίνεται έξαλλος όταν τον κατηγορούν. «Εγώ τα σχεδιάζω, δεν τα κατασκευάζω» λέει μονίμως. Είναι ίσως ο κορυφαίος αρχιτέκτονας στον κόσμο, γνωστός για την περίπλοκη αισθητική και τα αδιανόητα σχέδιά του. Ο Καλατράβα επιμένει ξανά και ξανά ότι τα προβλήματα που σχετίζονται με τη δουλειά του δεν είναι δικό του λάθος: «Στη Βαλένθια, για παράδειγμα, οι κατασκευαστικές εταιρείες χάλασαν τη δουλειά. Ή ξέρουν πώς να κάνουν αυτό που κάνουν ή δεν το κάνουν. Είναι προσεκτικοί ή κοιτάζουν μόνο τα συμφέροντα της εταιρείας. Λένε, “ας το κάνουμε όσο πιο φθηνά γίνεται και όσο πιο γρήγορα μπορούμε”. Και ακόμα κι αν θυμώσεις, δεν το προσέχουν».

Μένει εδώ και χρόνια στην Ελβετία και είναι ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα μέλη του κλάδου του. Ιταλοί δημοσιογράφοι περιέγραψαν τη γέφυρά του πάνω από το Μεγάλο Κανάλι της Βενετίας ως «imbarazzante serie de errori» (ντροπιαστική σειρά λαθών), ενώ οι «New York Times» το 2013 είχαν τίτλο «Ενας αρχιτέκτονας-σταρ αφήνει μερικούς πελάτες να θυμώνουν», αναφέροντας τις υπερβάσεις κόστους, καθυστερήσεις, ολισθήσεις και διαρροές που οδήγησαν σε μια σειρά μηνύσεων από πρόσωπα υψηλού προφίλ. Τις περισσότερες τις κέρδισε. Επιπλέον, λέει ότι έχει γίνει αποδιοπομπαίος τράγος και ότι αμέσως μετά το κραχ του 2008 ήταν ξεκάθαρο ότι οι κατασκευαστικές εταιρείες στην Ισπανία και στα περισσότερα μέρη του κόσμου κατέρρευσαν και έψαχναν για περικοπές παντού. Συνεπώς έχει το «αλάθητο του Πάπα»;

«Κατανοώ και αποδέχομαι τις κριτικές για τη δουλειά μου, υπό την προϋπόθεση ότι γίνονται με επαγγελματικά κριτήρια και επιχειρήματα» έχει πει στις ελάχιστες συνεντεύξεις που έχει δώσει εδώ και τρεις δεκαετίες.

Ο ισπανός αρχιτέκτονας έχει σχεδιάσει δεκάδες κατασκευές – από τον ουρανοξύστη Turning Torso στο Μάλμε της Σουηδίας μέχρι την οροφή του Ολυμπιακού Σταδίου της Αθήνας. Η χάρη του έχει φτάσει στο Κατάρ και την Κίνα. Ακόμα και στη Νέα Υόρκη και το Μιλγουόκι του Αντετοκούνμπο. Θαυμαστά κτίρια, παλάτια, γέφυρες, εκθεσιακά κέντρα. Τα πάντα. Ολα κοστίζουν τριπλάσια και ακόμα παραπάνω από όσο αρχικά είχε υπολογιστεί. Αρκετά έχουν βγάλει προβλήματα. Και τώρα, στο ΟΑΚΑ. Για όλα φταίνε οι κατασκευαστές και όσοι τα συντηρούν. «Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι αν ξοδέψεις αρκετά σε ένα κτίριο για αρχή, τότε δεν θα χρειαστεί να ξοδέψεις πολλά αργότερα. Αλλά είναι το ίδιο αν αγοράσετε ένα Seat ή μια Ferrari: και τα δύο πρέπει να συντηρηθούν». Φαντάζει απλό, αλλά δεν είναι. Πολλοί λένε ότι σχεδιάζει το εφήμερο, το φανταστικό, το ιδανικό. Αγνοώντας πολλές φορές την ίδια τη Φύση.

Πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος. Ουσιαστικά αυτό θα σου απαντήσει.

Ο Καλατράβα έχει πει ότι το έργο του έχει αμφισβητηθεί από την οικονομική κρίση. «Πριν δέκα-είκοσι χρόνια, η αρχιτεκτονική θεωρήθηκε μέτρο ανάπτυξης. Τα μεγάλα έργα θεωρήθηκαν αξιοθέατο, και πολλά από αυτά είναι. Σήμερα, με την τρέχουσα οικονομική κατάσταση και τη φοβερή κρίση, αυτό που κάποτε ήταν επένδυση στο μέλλον μπορεί να θεωρηθεί πολυτέλεια».

Το 2019 το Greenwich Peninsula στο Λονδίνο μπήκε στις ελληνικές καλένδες. Σε απλά ελληνικά, οι κατασκευαστές είπαν «δεν γίνεται». Πολύ καλό για να γίνει αληθινό.

Οταν ρωτήθηκε για τις υπερβάσεις κόστους, ο Καλατράβα επισήμανε τη διαδικασία πίσω από τον σχεδιασμό ενός κτιρίου. «Υπάρχει το σκίτσο, ένας διαγωνισμός και η ανάθεση της σύμβασης. Και από εκεί, ελπίζετε να έχετε μια δίκαιη τιμή. Αλλά είναι πολύ δύσκολο, γιατί υπάρχουν χίλιες μεταβλητές που κανένας δεν μπορεί να ελέγξει. Ωστόσο όλοι προσπαθούμε να είμαστε πιο ακριβείς». Ακριβοί, όχι ακριβείς, υποστηρίζουν εκείνοι που είναι ρεαλιστές και είχαν δει ότι από το σχέδιο, στην κατασκευή και τη συντήρηση, με την τρομακτική μεταβλητή των φυσικών καταστροφών, η απόσταση είναι μια άβυσσος…