Το τρίμηνο που θα καθορίσει τα ελληνοτουρκικά

Εάν ο τούρκος πρόεδρος εννοεί ότι θέλει την εξομάλυνση των σχέσεων με χώρες που βρίσκονταν σε απόσταση ή διάσταση, τότε η αρχή έχει γίνει με την Αίγυπτο, το Ισραήλ, τη Σαουδική Αραβία και τους τελευταίους μήνες την Ελλάδα. Τώρα το θετικό κλίμα και βήματα αντικατέστησαν την άλλοτε προσβλητική ή και οξεία απεύθυνση ηγετών των χωρών αυτών. Αναγκαστικά αναθερμαίνει τη σχέση με τις ΗΠΑ και υπολογίζει στην ΕΕ, χωρίς να ανακόπτει τον ευρασιατικό προσανατολισμό.

Ως προς την Ελλάδα, στη συνάντηση της Ν. Υόρκης επικυρώθηκε ο οδικός χάρτης που εξειδίκευσαν οι υπουργοί Εξωτερικών Γεραπετρίτης – Φιντάν στην Αγκυρα σε συνέχεια των όσων συμφώνησαν οι κύριοι Μητσοτάκης και Ερντογάν στο Βίλνιους. Πρωτίστως στη συνάντηση της 20ής Σεπτεμβρίου επιβεβαιώθηκε το θετικό κλίμα μεταξύ των δύο χωρών, η δέσμευση να διατηρηθεί, οι ανοιχτοί δίαυλοι επικοινωνίας και η διάθεση για περαιτέρω βήματα, πλαίσιο ευοίωνης προοπτικής για την εξομάλυνση και το «άλμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις», όπως δήλωσε ο Ερντογάν. Ενεργοποιείται ο διάλογος, στη λογική των «ήρεμων νερών», που συνέπεσε με τους σεισμούς μαζί με την ανθρώπινη αλληλεγγύη, όπως ο ίδιος δήλωσε. Την προσπάθεια διατήρησης του ήπιου κλίματος υποστηρίζει το ισχύον άτυπο μορατόριουμ, το οποίο κρίνεται σκόπιμο να παραταθεί πέραν του Δεκεμβρίου.

Ο πολιτικός διάλογος εκκινεί στις 16 Οκτωβρίου, η θετική ατζέντα στις 17 Οκτωβρίου και τα ΜΟΕ τον Νοέμβριο. Ο πολιτικός διάλογος θα διενεργηθεί Οκτώβριο και Νοέμβριο, όταν θα συζητηθούν τα δυσκολότερα προβλήματα Αιγαίου και Αν. Μεσογείου, από τα οποία αναμένονται εξελίξεις που θα καθορίσουν την πορεία του. Η πρόοδος που θα έχει συντελεστεί αυτούς τους δύο μήνες θα ανακοινωθεί στη σύνοδο του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας στις 7 Δεκεμβρίου στη Θεσσαλονίκη, όπου θα συναντηθούν εκ νέου οι δύο ηγέτες. Ο Δεκέμβριος είναι ορόσημο αξιολόγησης του κρίσιμου και μη προγνώσιμου πολιτικού διαλόγου, που όντας στον πυρήνα των διαφορών επηρεάζει κι εξαρτά την πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Εξού και η ισχύς του μορατόριουμ ως τον Δεκέμβριο, που μόνο τυχαία επιλογή δεν είναι. Ο πολιτικός διάλογος θα συνεχιστεί, αλλά, όπως προκύπτει και από τη συνάντηση της Ν. Υόρκης, χωρίς ασφυκτικά χρονοδιαγράμματα.

Ενα από τα θέματα που κατά προτεραιότητα τέθηκαν στο τραπέζι για άμεση αντιμετώπιση είναι το Προσφυγικό, μείζον πρόβλημα και για τις δύο χώρες. Στο ίδιο μήκος η κλιματική κρίση και η πολιτική προστασία σε αναζήτηση συνεργασίας.

Ο πολιτικός διάλογος έχει βαρύνουσα αποστολή. Εφόσον υπάρχει πρόθεση να μη μείνει μόνο στα χαρτιά, στις πρώτες συναντήσεις πρέπει να ρυθμιστούν τα προκαταρκτικά. Ο πολιτικός διάλογος προορίζεται να προετοιμάσει την ατζέντα της διαπραγμάτευσης, η οποία, εφόσον θα αφορά την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας / ΑΟΖ, για να ξεκινήσει, πρέπει να έχει προηγηθεί η οριστικοποίηση της αιγιαλίτιδας ζώνης. Το εύρος της καθορίζει την έκταση ανοικτής θάλασσας, ο βυθός της οποίας αποτελεί υφαλοκρηπίδα και τα υπερκείμενα ύδατα δυνητική ΑΟΖ προς οριοθέτηση. To εξωτερικό όριο της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ μετριέται από επιλεγμένα σημεία των ακτών, όμως και οι δύο ζώνες εκκινούν από το τέλος του βυθού και της θαλάσσιας στήλης της αιγιαλίτιδας ζώνης. Πρόκειται για απαραίτητο βήμα της διαδικασίας, αλλά επιπλέον η συμμετοχή της Τουρκίας σε αυτήν θα συνεπάγεται στην πράξη άρση του casus belli. Επιπροσθέτως θα επιφέρει προσαρμογή του εθνικού εναέριου χώρου, την κυριαρχία του οποίου καθορίζει η αιγιαλίτιδα ζώνη.

Εφόσον υπάρχει βούληση, ο πολιτικός διάλογος μπορεί να οδηγήσει βήμα βήμα στη διαπραγμάτευση. Είναι μια μακρά διαδικασία με δυσκολίες, τις οποίες τα μέρη πρέπει να μετατρέψουν σε δημιουργική επινόηση και συνεργασία σε αναζήτηση της καλύτερης λύσης. Η επιτυχής έκβαση επικεντρώνεται στον συμβιβασμό επί τη βάσει αρχών των θεμιτών συμφερόντων, που είναι το κλειδί, και όχι θέσεων, που η διαμάχη επ’ αυτών προεξοφλεί το αδιέξοδο.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, διευθυντής του Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές» στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς