Δυο κυρίαρχες δυναμικές, κοινές και στις δύο χώρες

Με τον στρατό και την αστυνομία να βρίσκονται στην κορυφή της κλίμακας εμπιστοσύνης στους θεσμούς τόσο στην Ελλάδα όσο και την Τουρκία, το πέμπτο κύμα κοινών δημοσκοπήσεων της ελληνικής και τουρκικής κοινής γνώμης καταγράφει μια παράλληλη εξασθένιση της εμπιστοσύνης των ελλήνων και τούρκων πολιτών στους εκλεγμένους δημοκρατικούς θεσμούς.

Η εμπιστοσύνη των Ελλήνων στον στρατό είναι στο 72,1%, ενώ για τους Τούρκους είναι ελαφρώς χαμηλότερο, στο 70,4%. Τα ποσοστά αυτά, που απέχουν πολύ από τα ποσοστά εμπιστοσύνης στον Πρωθυπουργό για την Ελλάδα (42,5%) και στον Πρόεδρο για την Τουρκία (33,9%), καταδεικνύουν δυο κυρίαρχες δυναμικές, κοινές και στις δύο χώρες.

Πρώτον, μέσα σε μια συγκυρία φυσικών καταστροφών, αλλά και οικονομικών προβλημάτων, αυξάνεται η αίσθηση ανάμεσα στους πολίτες και των δύο χωρών ότι το κράτος, με εξαίρεση τις δυνάμεις ασφαλείας (στρατό και αστυνομία), και οι πολιτικές ηγεσίες δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις σημερινές ανάγκες της πολιτείας και της κοινωνίας. Οι πολύνεκροι σεισμοί στην Τουρκία τον περασμένο Φεβρουάριο και οι καταστροφικές πυρκαγιές και πλημμύρες στην Ελλάδα όξυναν την αίσθηση δυσλειτουργίας του κράτους και αδυναμίας των πολιτικών ελίτ, ενώ ο στρατός και στις δύο χώρες συχνά, ίσως και συστηματικά πλέον, προβάλλεται ως η ύστατη σωτηρία.

Η δεύτερη δυναμική, που είναι και η πιο ανησυχητική, είναι ο καλπάζων λαϊκισμός στην Τουρκία αλλά και ο αυξανόμενος λαϊκισμός στην Ελλάδα, ο καθένας με τα δικά του χαρακτηριστικά, που αποδομούν το πολιτικό σύστημα και τις «συστημικές» πολιτικές ηγεσίες.

Η Βουλή, δηλαδή η «καρδιά» των δημοκρατικά εκλεγμένων θεσμών, βρίσκεται πολύ χαμηλά στην εμπιστοσύνη των πολιτών: στο 34,9% στην Ελλάδα και στο 21,9% στην Τουρκία. Η διαφορά ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία είναι σημαντική, αλλά στην Τουρκία η Εθνοσυνέλευση έχει χάσει και επίσημα την ισχύ της μετά τη μετάβαση στο ερντογανικό προεδρικό σύστημα. Στην Ελλάδα, πιο χαμηλά από την εμπιστοσύνη στ Βουλή είναι η εμπιστοσύνη στην Κεντρική Τράπεζα και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, 33,2%, ενώ στην Τουρκία αμέσως πιο κάτω από την εμπιστοσύνη στην Εθνοσυνέλευση βρίσκεται, τελευταία στην κλίμακα εμπιστοσύνης, η εμπιστοσύνη στα ΜΜΕ, 11,3%. Στην τελευταία βαθμίδα εμπιστοσύνης και στην Ελλάδα βρίσκονται τα ΜΜΕ, με 18,7%.

Σημαντική διαφορά, και ίσως μια αχτίδα ελπίδας για την Ελλάδα, είναι ότι η εμπιστοσύνη στο Δικαστικό Σώμα είναι στην τρίτη βαθμίδα, με 45,7%, αμέσως μετά την εμπιστοσύνη στην Αστυνομία, 55,3%. Στην Τουρκία, όπου η διολίσθηση της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου καταγράφονται σαφώς από θεσμούς όπως η ΕΕ και το Συμβούλιο της Ευρώπης, η εμπιστοσύνη στο Δικαστικό Σώμα είναι ιδιαίτερα χαμηλή, 27,6%.

Ο Ευάγγελος Αρεταίος είναι δημοσιογράφος και επιστημονικός συνεργάτης στο πρόγραμμα Τουρκίας του ΕΛΙΑΜΕΠ