Η Μακεδονία με το βλέμμα των Γερμανών

Ο άξονας γερμανόφιλων/αγγλόφιλων καθορίζει όλο το πρώτο μισό του 20ού αιώνα, από τον Εθνικό Διχασμό μέχρι τη γερμανική κατοχή και τον εμφύλιο πόλεμο, αλλά και με διαφορετικά διακυβεύματα τη μεταπολεμική περίοδο. Η γερμανοφιλία ή η σύνδεση μέρους της νεοσύστατης ελληνικής κοινωνίας μετά τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους με τον γερμανικό παράγοντα έχει βαθιά παράδοση μέσα στον χρόνο, που προφανώς έχει να κάνει και με τη βασιλεία του Οθωνα αλλά και με επιρροές που έχουν να κάνουν με τις επαφές του Ελληνισμού με την Αυστροουγγαρία.

Παρ’ όλα αυτά αξίζει να αναλογιστούμε ότι η ιδεολογική και ιστορική συγκρότηση του ελληνισμού καθώς και η ιστορική θεμελίωσή του πάνω στο παπαρρηγοπούλειο τρίπτυχο πατά πιο πολύ στη γερμανική επιρροή, που έβλεπε στη σύγχρονη Ελλάδα την αναβίωση του αρχαίου κόσμου όχι μόνο ως μια πηγή έμπνευσης αλλά και ως ένα μοντέλο κοινωνικής και πολιτικής συγκρότησης. Είναι μια επιλογή όχι τυχαία, αφού στη διάσπαση του αρχαίου ελληνικού κόσμου βρίσκουν οι γερμανοί διανοούμενοι ένα ανάλογο του διασπασμένου γερμανικού χώρου.

Αν και τα τελευταία χρόνια έχουν έρθει έρευνες για τη δράση κυρίως της γερμανικής κατασκοπευτικής δράσης στην Ελλάδα στον Α’ και Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, το θέμα αυτό έχει ιστορικό πεδίο ανεξερεύνητο και κυρίως δύσκολα προσπελάσιμο καθώς πάει πολύ πίσω στον χρόνο. Το βιβλίο του Κωνσταντίνου Παπανικολάου, επιστημονικού συνεργάτη του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα, έρχεται να συμβάλει σε αυτό το πεδίο με μια ιδιαίτερα σημαντική και ενδελεχή έρευνα.

Καταπιάνεται με το γερμανικό ενδιαφέρον για τη Μακεδονία , μια επιλογή όχι τυχαία αφού αγγίζει μια σειρά θεμάτων που έχουν να κάνουν με την άνοδο του γερμανικού εθνικισμού και ιμπεριαλισμού που ξεκινά από τη Πρωσία και οδηγεί στη γερμανική ενότητα, το ενδιαφέρον τους για τα Βαλκάνια που φτάνει ως τις μέρες μας, την εχθρότητα για το σλαβικό στοιχείο και την τουρκοφιλία.

Το γερμανικό ενδιαφέρον για τη Μακεδονία που ξεκινά από τη Πρωσία αντανακλά ακριβώς τη διάθεση επιβολής και ένωσης. Και πάλι υποκρύπτεται ο θαυμασμός για την αρχαία Ελλάδα που μετατρέπεται σε μια προβολή στο σήμερα και για τη Μακεδονία ειδικότερα ως ένα πεδίο εξουσίας.

Η εργασία του Παπανικολάου είναι μια αποκάλυψη για τα ελληνικά δεδομένα, αφού προχωρά στον δρόμο σημαντικών εργασιών για τη διαμόρφωση της Κεντρικής Ευρώπης μέσα από τον «γερμανικό μετασχηματισμό», όπως του Κρ. Κλαρκ, που εξετάζει πώς η αρχαία Ελλάδα αποτέλεσε το πρότυπο χειραφέτησης και επανασυγκρότησης της Γερμανίας όπως τη ξέρουμε σήμερα μέσα κυρίως από τη Πρωσία. Ολα, όπως επισημαίνει και ο συγγραφέας, ξεκινούν μέσα από τον επανακαθορισμό της εκπαίδευσης στη Πρωσία που σχεδιάζει ο παιδαγωγός W. Humboldt, ο οποίος βρήκε στον αρχαίο κόσμο ένα πρότυπο για τον εθνικό προσδιορισμό και την εθνική χειραφέτηση. Κάνοντας έναν παραλληλισμό, θα μπορούσαμε να πούμε ότι αν ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός βρήκε έμπνευση στην Αμερικανική και Γαλλική Επανάσταση και η προετοιμασία της Ελληνικής Επανάστασης αρωγό σε ριζοσπαστικά και εταιρικά ευρωπαϊκά σχήματα, η Πρωσία βρήκε τον νεουμανισμό της αλλά και μια έμπνευση κοινωνικής και πολιτική οργάνωσης στον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Η πρόσληψη αυτή του αρχαίου ελληνικού κόσμου από τον γερμανικό/πρωσικό παράγοντα είναι και αυτή που μεταφέρθηκε απέξω προς τα μέσα και στη σύγχρονη Ελλάδα, μια μεταφορά οξύμωρη, που αντανακλούσε κυρίως φαντασιώσεις και προσδοκίες που έρχονταν στη σύγχρονη Ελλάδα από το γερμανικό διανοητικό πεδίο.

Ο Παπανικολάου παρακολουθεί αυτή την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και δύσκολη πορεία, άγνωστη σε μεγάλο βαθμό, με επίκεντρο τον χώρο της Μακεδονίας αλλά και την αλλαγή στάσης της γερμανικής θέσης απέναντί της μέσα κυρίως από το έργο του Droysen. Η Μακεδονία μετατρέπεται από την «ταφόπλακα» της αρχαίας Ελλάδας σε ένα ιστορικό πεδίο που συνδέεται με την ευρωπαϊκή ιστορία, η μετατόπιση της μακεδονικής περιόδου από μια ανατολική δεσποτεία σε κομμάτι του δυτικού πολιτισμού είναι μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συζήτηση που αφορά ακόμα και τη σύγχρονη ιστοριογραφική συζήτηση.

{1BSYG}Κωνσταντίνος Παπανικολάου{1BSYG}{CR}{2BTIT}Η Μακεδονία των Γερμανών{CR}Η εικόνα της Μακεδονίας στον γερμανικό δημόσιο λόγο {LF}από τις αρχές του 19ου αιώνα {LF}έως τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο {2BTIT}{CR}{3BEKD}Εκδ. Δίσιγμα – Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα, 2022, Σελ. 446{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή: 27 ευρ{4BTIM}ώ