Ποιοι έκαψαν τη Σμύρνη το 1922;

Συχνά λέγεται ότι η ιστορία (ειδικά η ιστορία μας) δεν ξαναγράφεται. Αλλά βλέπουμε ότι ξαναγράφεται, κάποτε βάσει νέων στοιχείων και άλλοτε λόγω νέων ιδεολογικών ερμηνειών. Προχθές ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είπε ότι οι Ελληνες έκαψαν τη Σμύρνη το 1922. Αλλά υπήρξαν και άλλες απόψεις στην Τουρκία. Μέχρι το 1970 στα τουρκικά σχολικά βιβλία δεν αναφέρεται αυτή η φωτιά αν και γίνεται λόγος για πυρκαγιές σε χωριά και κωμοπόλεις που προξένησε ο ελληνικός στρατός κατά την υποχώρησή του. Το θέμα της Σμύρνης αποσιωπάται για πέντε δεκαετίες. Η σχετική αφήγηση αλλάζει στη δεκαετία του 1970. Διαβάζουμε ότι «στις 9 Σεπτεμβρίου το τουρκικό ιππικό μπαίνει στη Σμύρνη που έχουν κάψει οι Ελληνες». Αυτή ήταν πλέον η επίσημη τουρκική αφήγηση για τρεις περίπου δεκαετίες.

Αλλά το 1996 η ιστορία στην Τουρκία αλλάζει ξανά δραστικά! Στα σχολικά βιβλία, που στην Τουρκία εκφράζουν την επίσημη θέση της κυβέρνησης αλλά και του κράτους, μετατίθεται η ημερομηνία αυτής της φωτιάς. Τώρα ξεσπά στις 13 Σεπτεμβρίου, τέσσερις μέρες μετά την άφιξη των τουρκικών δυνάμεων. Ποιος την πυρπόλησε λοιπόν τη Σμύρνη μια και δεν είναι πλέον ο ελληνικός στρατός εκεί;

Αυτό το θέμα συζητήθηκε πολύ στην Τουρκία. Ο Φαλίχ Ριφκί Ατάι, στενός συνεργάτης του Μουσταφά Κεμάλ, άφησε να εννοηθεί ότι η φωτιά ήταν έργο του στρατιωτικού που ήλεγχε την πόλη μετά την επανάκτησή της, του Νουρεντίν Πασά. Τα τουρκικά μυθιστορήματα μάλλον ακολουθούν τα σχολικά βιβλία. Μόλις μετά το 1970 η φωτιά αναφέρεται πιο συχνά στα λογοτεχνικά κείμενα και αποδίδεται και στην αρμενική κοινότητα! Αλλά και δύο «Μαύρες Βίβλοι» της δεκαετίας του 1960 και 1980 αναφέρουν τους Αρμένιους ως τους δράστες.

Τι όμως πιστεύει ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν; Νομίζω το θέμα τον απασχολεί ως πολιτικό και όχι ως ιστορικό. Μάλλον θα πρέπει να ξέρει την ημερομηνία της φωτιάς. Θα πρέπει όμως να αναλογίζεται πώς θα τον εξυπηρετούσε το οποιοδήποτε αφήγημα. Αυτά που είπε πρόσφατα αντιστοιχούν στο κλίμα του 1980, δηλαδή της έντασης. Αλλά μπορεί αυτά που είπε να είναι και ένα μήνυμα καθησύχασης προς τους εθνικιστές συνεταίρους του ότι δεν παύει να είναι «πατριώτης», ότι ξέρει τους Ελληνες και ότι στα πλαίσια των επερχόμενων συνομιλιών δεν θα ενδώσει στις απαιτήσεις τους. Εγώ προσωπικά δεν θα έδινα μεγάλη σημασία σε λόγια του που ειδικά ειπώθηκαν σε μια εθνικιστική φιέστα.

Ο Ηρακλής Μήλλας είναι πολιτικός μηχανικός και διδάκτωρ πολιτικής επιστήμης