«Μήνυμα για {LF}όλη την ελίτ» {LF}ο θάνατος {LF}του Πριγκόζιν

Καθώς πλάνα με φλόγες από το αεροπλάνο που συνετρίβη στο οποίο φέρεται να βρισκόταν ο Γεβγκένι Πριγκόζιν έκαναν τον γύρο του κόσμου, ο Βλαντίμιρ Πούτιν εμφανίστηκε σε ένα μνημείο της σοβιετικής εποχής και μίλησε για την «αφοσίωση των στρατιωτών στην πατρίδα». Στο Κουρσκ, μια πόλη αρκετές ώρες νότια της Μόσχας, ο ρώσος πρόεδρος λούστηκε με το απόκοσμο κόκκινο φως και πλαισιώθηκε από μια συμφωνική ορχήστρα. Κάποιοι αναλυτές διαπίστωσαν ότι μετά βίας κατάφερε να καταπνίξει το τρεμόπαιγμα ενός χαμόγελου. Αργότερα πάντως, σε δηλώσεις του που μεταδόθηκαν από την τηλεόραση, επαίνεσε τον Πριγκόζιν ως «ταλαντούχο επιχειρηματία» με «δύσκολη μοίρα» που έκανε «κάποια σοβαρά λάθη στη ζωή του» και εξέφρασε τα «ειλικρινή συλλυπητήριά» του στις οικογένειες των θυμάτων του αεροπορικού δυστυχήματος. Πρόσθεσε ότι «είναι αναγκαίο να περιμένουμε το πόρισμα της επίσημης έρευνας» για την πτώση του αεροσκάφους.

Η περίτεχνη εκδίκηση

Ολοι γνωρίζουν πως ο Πριγκόζιν ήταν ο επικεφαλής μιας ανταρσίας ακριβώς πριν από δύο μήνες, την οποία έκανε για να διαμαρτυρηθεί για τους χειρισμούς του ρωσικού υπουργείου Αμυνας στον πόλεμο στην Ουκρανία. Παρότι ο ίδιος το διέψευδε, ήταν ο πρώτος που αμφισβήτησε τόσο ανοιχτά την παντοδυναμία του Πούτιν, με την πορεία τους προς τη Μόσχα. Οι οκτώ εβδομάδες που ο Πριγκόζιν πέρασε κατόπιν, μισοεξόριστος στη Λευκορωσία και την Αφρική – στη διάρκεια των οποίων επέστρεψε στη Ρωσία σε πολλές περιπτώσεις, και μάλιστα συνάντησε τον Πούτιν στο Κρεμλίνο -, φαίνεται τώρα, γράφουν οι «Financial Times», να ήταν απλώς ένα προοίμιο για μια περίτεχνη εκδίκηση. Οπως το έθεσε ο Ολεγκ Ιγκνάτοφ, αναλυτής για τη Ρωσία στο Crisis Group, ήταν ένα τέλος από τον «Νονό».

Πρώην ανώτερος αξιωματούχος του Κρεμλίνου είπε στους «FT»: «Νόμιζα ότι σίγουρα θα τον έδιωχναν. Και έτσι έκαναν. Τέτοια πράγματα δεν συγχωρούνται. Ολοι καταλαβαίνουν ότι η απάντηση στην προδοσία είναι μη αναστρέψιμη και γρήγορη. Είναι ένα μήνυμα για όλη την ελίτ».

Οι υποστηρικτές του Πούτιν μπορεί να εντοπίσουν ένα είδος ποιητικής δικαιοσύνης με τον τρόπο του θανάτου του Πριγκόζιν, αφού τα στρατεύματά της Wagner κατέρριψαν πολλά ελικόπτερα και ένα μεταγωγικό αεροπλάνο κατά τη διάρκεια της πορείας τους προς τη Μόσχα, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν τουλάχιστον 13 ρώσοι στρατιωτικοί.

Παράλληλη δύναμη

Πρώην τροφοδότης του Κρεμλίνου, γνωστός ως «σεφ του Πούτιν», ο Πριγκόζιν μετέτρεψε την ομάδα Wagner σε μια από τις πιο ισχυρές μαχητικές δυνάμεις της Ρωσίας μέχρι που έληξε η μακροχρόνια σύγκρουση με το υπουργείο Αμυνας. Κληθείς να βοηθήσει στη σταθεροποίηση της κατάστασης στην Ουκρανία αφού η αρχική εισβολή αποδείχθηκε γρήγορα μια καταστροφική αποτυχία για τους Ρώσους, ο Πριγκόζιν αναδείχθηκε αντ’ αυτού ως επικεφαλής μιας de facto παράλληλης δύναμης ασφαλείας με την έγκριση του Πούτιν.

Συγκέντρωσε έναν τεράστιο στρατό που αποτελούνταν κυρίως από ρώσους φυλακισμένους που αφέθηκαν ελεύθεροι για να πάρουν μέρος στον πόλεμο, ανταγωνιζόταν τον τακτικό στρατό για άνδρες και πόρους και έκανε τακτικά καυστικά σχόλια για τους στρατηγούς. Ακόμα και πριν από τη μοιραία ανταρσία, υπήρχαν πάντα κάποιοι σύμμαχοι του Πριγκόζιν που φοβούνταν ότι η μετεωρική άνοδός του δεν θα μπορούσε να διαρκέσει, διατυπώνοντας μάλιστα και μια προειδοποίηση στους «Financial Times» τον Φεβρουάριο, ότι υπήρχε «κίνδυνος να καταλήξει σαν τον Ικαρο».

Δυσάρεστη έκπληξη

Αρχικά, η ανοχή του Πούτιν για τη συμπεριφορά του Πριγκόζιν φαινόταν να είναι μέρος μιας προσπάθειας να κρατηθούν υπό έλεγχο αντίπαλες φατρίες των υπηρεσιών ασφαλείας της Ρωσίας. Αλλά η ανταρσία έδειξε ότι «ο Πριγκόζιν ξεφεύγει από τον έλεγχο του Πούτιν», λέει η Τατιάνα Στανόβαγια, ανώτερη συνεργάτιδα στο Κέντρο Ευρασίας του Carnegie Russia. Ηταν, πρόσθεσε, «μια πολύ δυσάρεστη έκπληξη για τον Πούτιν, ίσως και ένα σοκ».

Μετά τη συνάντησή του με τον Πριγκόζιν και αρκετές δεκάδες μαχητές της Wagner στο Κρεμλίνο τον Ιούλιο, ο Πούτιν είπε ότι είχε προσφέρει στους μισθοφόρους την επιλογή να συνεχίσουν να πολεμούν στην Ουκρανία υπό την τακτική στρατιωτική διοίκηση. Αλλά ο Πριγκόζιν το απέρριψε και η μεταφορά δεν έγινε ποτέ.

Το επεισόδιο έδειξε ότι «ο Πούτιν ήθελε να διατηρήσει τον πυρήνα της Wagner λόγω των ικανοτήτων και της γεωπολιτικής τους αξίας στο πεδίο της μάχης» εξηγεί η Στανόβαγια, προσθέτοντας: «Αλλά δεν έχω δει κανένα σημάδι ότι ο Πριγκόζιν διατήρησε κάποια αξία για τον Πούτιν. Στόχος της συνάντησης ήταν πιθανώς να μπορέσει ο Πούτιν να απομακρύνει ήσυχα τη Wagner από τον Πριγκόζιν». «Νόμιζα ότι θα χρησιμοποιούσαν το novichok» λέει ένας άλλος πρώην ανώτερος αξιωματούχος του Κρεμλίνου, αναφερόμενος στον νευροτοξικό παράγοντα που χρησιμοποιήθηκε για να δηλητηριάσει αντιπάλους του Κρεμλίνου, όπως ο πρώην κατάσκοπος Σεργκέι Σκριπάλ και ο ακτιβιστής Αλεξέι Ναβάλνι. «Εχουν προσθέσει κάτι νέο στο μενού».

«Η κρίση αντιμετωπίστηκε γρήγορα και αποτελεσματικά» σχολιάζει ο Αντρέι Σολντάτοφ, συνεργάτης στο Κέντρο Ανάλυσης Ευρωπαϊκής Πολιτικής και συγγραφέας πολλών βιβλίων για τις υπηρεσίες ασφαλείας της Ρωσίας. Θεωρεί ότι ο Πούτιν είχε αφιερώσει χρόνο για να ασχοληθεί με τα περιουσιακά στοιχεία του Πριγκόζιν και να τιμωρήσει τους σκληροπυρηνικούς προτού πάρει την τελική εκδίκησή του. Και καταλήγει με αναφορά στο αριστούργημα του Μακιαβέλι: «Είναι ο Πρίγκιπας του 21ου αιώνα».