Πώς πλήττεται {LF}ο δυναμισμός της Κίνας

Στο «Lonely Ideas: Can Russia Compete?» ο ιστορικός επιστήμης του MIT Loren Graham δείχνει ότι πολλές τεχνολογίες όπου πρωτοστάτησε η Σοβιετική και μετασοβιετική Ρωσία – συμπεριλαμβανομένων διαφόρων όπλων, βελτιωμένων σιδηροδρόμων και λέιζερ – απέτυχαν να ωφελήσουν την εθνική οικονομία με ουσιαστικό τρόπο. Ο λόγος για αυτή την αβυσσαλέα αποτυχία, καταλήγει, είναι η έλλειψη επιχειρηματικότητας της Ρωσίας.

Η ίδια αντίληψη μπορεί να εφαρμοστεί και στην αυτοκρατορική Κίνα. Πολλές ιδέες που ξεκίνησαν εκεί ήταν μοναχικά ορφανά και απέφεραν ελάχιστα έως καθόλου οφέλη στην κινεζική οικονομία. Αντίθετα, η Κίνα της μεταρρυθμιστικής εποχής μετά το 1978 κινήθηκε προς μια εντελώς διαφορετική κατεύθυνση από το παρελθόν τόσο της Ρωσίας όσο και της ίδιας της Κίνας. Καθώς οι μεταρρυθμίσεις ρίζωσαν και άνθησαν, η Κίνα άρχισε να αναπτύσσει έναν μεγάλο, δυναμικό ιδιωτικό τομέα με πολλούς επιχειρηματίες που είχαν υψηλά κίνητρα και ικανούς να φέρουν τις τεχνολογίες σε κλίμακα.

Οι κινεζικές ιδέες και καινοτομίες αναπτύχθηκαν για να δημιουργήσουν ανάπτυξη, απασχόληση και φορολογικά έσοδα που συνέβαλαν στη διατήρηση του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας (CPC) στην εξουσία.

Η αυτοκρατορική Κίνα ήταν εφευρετική, αλλά δεν ήταν καινοτόμος. Οπως έδειξε ο αείμνηστος οικονομολόγος William Baumol, αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη. Οι εφευρέσεις από μόνες τους δεν συμβάλλουν στην οικονομική ανάπτυξη. Αντίθετα, η ανάπτυξη τροφοδοτείται από την καινοτομία – την επιχειρηματικότητα και τις επιχειρηματικές δραστηριότητες ανάπτυξης που οδηγούν τις εφευρέσεις στην αγορά μέσω της εμπορευματοποίησης. Ο καπιταλισμός είναι μια μηχανή καινοτομίας γιατί παρέχει τους μηχανισμούς που απαιτούνται για να μετατραπούν οι εφευρέσεις σε καινοτομίες που τονώνουν την οικονομία.

Υπό το μεταρρυθμιστικό CPC, η Κίνα έγινε μια τέτοια μηχανή καινοτομίας. Ωστόσο, ο ζωντανός τομέας υψηλής τεχνολογίας της Κίνας παραμένει αινιγματικός για πολλούς.

Σίγουρα, οι κινέζοι επιχειρηματίες υψηλής τεχνολογίας επωφελήθηκαν και από άλλους παράγοντες, όπως το πλεονέκτημα κλίμακας που προσφέρουν εκατομμύρια καλά εκπαιδευμένο τεχνικό προσωπικό και οι ευκαιρίες ανάπτυξης που συνδέονται με ένα ταχέως αυξανόμενο ΑΕΠ. Ωστόσο, η πρόσβαση στο κράτος δικαίου και σε ασφαλή λιμάνια που βασίζονται στην αγορά, όπως το Χονγκ Κονγκ και ξένες τοποθεσίες, ήταν ζωτικής σημασίας.

Ομως όσο επιτυχημένες και αν είναι οι κινεζικές επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας, οι ειδικές συνθήκες γύρω από το Χονγκ Κονγκ υποδηλώνουν ότι δεν αντιπροσωπεύουν ένα γενικά εφαρμόσιμο μοντέλο. Δυστυχώς, πολλοί σχολιαστές και οι ίδιοι οι κινέζοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής δεν φαίνεται να κατανοούν αυτό το σημείο.

Το Χονγκ Κονγκ έχει αποτραβηχτεί μακριά από το κράτος δικαίου προς το «κράτος του νόμου» της Κίνας. Σύντομα, η Κίνα θα αισθανθεί τις συνέπειες του να μην μπορεί πλέον να αναθέσει σε εξωτερικούς συνεργάτες το κράτος δικαίου και τα άλλα βασικά συστατικά της ανάπτυξης που βασίζεται στην καινοτομία και θα πληρώσει ένα μεγάλο τίμημα.

Ο Γιασένγκ Χουάνγκ είναι καθηγητής Οικονομικών και Διοίκησης στο MIT Sloan School of Management