ΗΧΟΔΥΝΑΜΑ

Leiviskä: Κοντσέρτο για Πιάνο έργο αρ. 7, Συμφωνία αρ. 1. Oliver Triendl, πιάνο, Staatskapelle Weimar, Ari Rasilainen, Hänssler Classic, 2 CD. ΠΑΓΚΟΣΜΙΕΣ ΠΡΩΤΕΣ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΕΙΣ

Υπήρξε μία ακόμα σπουδαία μορφή της μουσικής που υπενθυμίζει ένα μεγάλο, άλυτο αιώνιο αίνιγμά της και επιβεβαιώνει έναν διαρκή κανόνα της: ο κανόνας είναι το πόσες τέτοιες σπουδαίες μορφές, που άφησαν πίσω τους εξαιρετικά έργα αλλά και εκπαίδευσαν γενιές επόμενων σπουδαίων μουσικών έχουν πλέον σήμερα σχεδόν ολοκληρωτικά ξεχαστεί – μαζί με αυτά τα έργα, που η δύναμή τους προκαλεί δέος. Και το άλυτο αιώνιο αίνιγμα, είναι το γιατί οι γυναίκες συνθέτριες υπήρξαν τελικά συγκριτικά τόσο λίγες στην ιστορία της μουσικής. Κάτι που δεν μπορεί να απαντηθεί επαρκώς ούτε από τις κοινωνικές συνθήκες και τα ήθη τους ανά εποχή, ούτε από τα επίπεδα της μουσικής εκπαίδευσης συγκριτικά με τους άνδρες, ούτε από οτιδήποτε άλλο «εύκολο» – πολύ περισσότερο, ούτε από διάφορες φρικαλέες φασιστογενείς δοξασίες περί… ακαταλληλότητας του γυναικείου εγκεφάλου για τις ανάγκες της μουσικής, που όμως κατά κόρον έχουν χρησιμοποιηθεί ως απαντήσεις στο ερώτημα κατά το παρελθόν!..

Η Helvi Leiviskä γεννήθηκε το 1902 στο Ελσίνκι, όπου και πέθανε 80 χρόνια μετά. Τη χρονιά που γεννήθηκε, ο Σιμπέλιους, ο «πατριάρχης» όλης της σκανδιναβικής μουσικής, στα 37 του χρόνια, είχε μόλις καταγάγει τον μεγαλύτερο και διαρκέστερο – μέχρι και σήμερα – θρίαμβό του: η Δεύτερη Συμφωνία του είχε κάνει θριαμβευτική πρεμιέρα στο Ελσίνκι και, τον Νοέμβριο, στο Βερολίνο. Πριν, είχε ήδη γράψει κορυφαία έργα του όπως το Kullervo που έγινε αμέσως εθνικό σύμβολο της χώρας του, την Karelia και το αξεπέραστο En saga στην πρώτη γραφή του, ενώ είχε αφήσει πίσω του έναν χρόνο στο Βερολίνο και έναν στη Βιέννη απ’ όπου έφυγε μέγας θαυμαστής του Μπρούκνερ, αλλά όχι μόνον: έφυγε ρίχνοντας «μαύρη πέτρα» στην εξελικτική γραμμή της αυστρογερμανικής μουσικής και επέστρεψε για να οικοδομήσει κάτι εντελώς νέο, διαφορετικό, που ο κόσμος δεν είχε ακούσει μέχρι τότε. Και το έκανε. Και οι επίγονοί του ακολούθησαν και ακολουθούν ακόμη.

«Αυτόνομη» σκανδιναβική μουσική σχολή

Ετσι περίπου προέκυψε η «αυτόνομη» σκανδιναβική μουσική σχολή που δεν μοιάζει με τίποτε άλλο και που έχει δώσει στον κόσμο εκπληκτικής αξίας μουσική. Και η Leiviskä, όσο κι αν παραμένει άγνωστη στο διεθνές κοινό, όπως άλλωστε και ουκ ολίγοι άλλοι σκανδιναβοί συνθέτες και όσο κι αν η ποσότητα του έργου της δεν είναι μεγάλη και δεν εκτείνεται σε όλα τα πεδία, είναι, κρινόμενη από την ποιότητά της, πραγματικά μία από τις κορυφαίες μορφές της.

Γεννημένη από πατέρα ιερέα, μεγάλωσε μέσα στη θεοσοφία και αυτό αντανακλά ευθέως στη γραφή της με πολλούς τρόπους – άλλωστε, πριν ασχοληθεί με τη μουσική, ήθελε να εργαστεί στην εκκλησία, κάτι που μπορούσε από τότε να κάνει στη χώρα της, αλλά δεν συνέβη καθώς το απέτρεψε η μητέρα της. Στα 25 της έφευγε από το Ελσίνκι για τη Βιέννη έχοντας ήδη δίπλωμα σύνθεσης. Επιστρέφοντας, έχει πλέον διαμορφώσει μια πολυεπίπεδη μουσική προσωπικότητα αλλά πλέον με επιδράσεις όχι μόνον από την εθνική σχολή, μα και από τον γερμανικό μεταρομαντισμό στην πιο βαθιά πνευματική εκδοχή του – και από αυτή την άποψη είναι ένα είδος «εξαίρεσης» στον «κανόνα». Πρόκειται για ένα ιδίωμα μοναδικά μαγνητικό, που ακροβατεί εκπληκτικά ανάμεσα στον νου και στο αίσθημα. Και που διαρκώς εναλλάσσεται από τις πιο πολύπλοκες (αλλά όχι αποξενωτικές) στις πιο προσιτές εκδοχές τους. Μία γραφή δυσπρόσιτη, αλλά όχι «εχθρική», όχι απαθής προς τον ακροατή της. Το ακριβώς αντίθετο. Είναι λοιπόν ευτύχημα που έστω και αργά, δύο από τα κυριότερα μεγάλης κλίμακας έργα της έρχονται πλέον στη δισκογραφία και μάλιστα με συντελεστές εξαιρετικής επάρκειας για να τα φωτίσουν όπως τους αξίζει.