Η Ευρωπαϊκή Ενωση και η πολυκρίση

Η Μεσόγειος ταλαιπωρείται από καταστροφικούς καύσωνες και τεράστιες πυρκαγιές εξαφανίζουν δάση στον ευρωπαϊκό Νότο. Στον Βορρά λιώνουν πάγοι και ανοίγουν νέοι θαλάσσιοι δρόμοι και μεγάλοι ταξιδιωτικοί οργανισμοί διαπιστώνουν μια αλλαγή στην τουριστική σεζόν, η οποία αρχίζει πλέον νωρίτερα την άνοιξη και τελειώνει αργά το φθινόπωρο, επηρεάζοντας τις συνήθειες των τουριστών.

Τα παραπάνω επιβεβαιώνουν τις αναλύσεις των ειδικών επιστημόνων πως η κλιματική αλλαγή αποτελεί την πρώτη προτεραιότητα για την Ευρωπαϊκή Ενωση.

Μέσα σε αυτή τη ζοφερή δυστοπία, η διαχείριση της περιβαλλοντικής κρίσης απαιτεί ενίσχυση της ευρωπαϊκής συνοχής γιατί καμία χώρα δεν μπορεί να την αντιμετωπίσει μόνη της.

Η Ευρωπαϊκή Ενωση στοχεύει σε μια οικονομία μηδενικών εκπομπών άνθρακα και έχει ήδη αποφασίσει να δώσει έμφαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και ιδίως στο υδρογόνο. Μάλιστα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη ανακοινώσει τη δημιουργία μιας Ευρωπαϊκής Τράπεζας Υδρογόνου.

Σε επίπεδο Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας, η Ευρωπαϊκή Ενωση πρέπει να υλοποιήσει σύντομα την εξαγγελία διπλασιασμού του στόλου πυροσβεστικών αεροπλάνων και ελικοπτέρων. Ο Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας συστάθηκε το 2001 για την καλύτερη αντιμετώπιση εκ μέρους της Ενωσης των φυσικών και ανθρωπογενών καταστροφών, όπως οι δασικές πυρκαγιές, η θαλάσσια ρύπανση, οι σεισμοί, οι τυφώνες και τα βιομηχανικά ατυχήματα. Από το 2019, η Ενωση αποφάσισε να ενισχύσει την ικανότητα αντίδρασης του Μηχανισμού με τη δημιουργία ενός κοινού ευρωπαϊκού αποθέματος πόρων, του rescEU, που περιλαμβάνει εκπαιδευμένο ιατρικό προσωπικό, κινητά νοσοκομεία, πυροσβεστικά αεροσκάφη και ομάδες έρευνας και διάσωσης. Ετσι, σήμερα η Ενωση διαθέτει έναν αναβαθμισμένο Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας που υποστηρίζει τα κράτη – μέλη, ώστε να ενισχύουν τον τρόπο που διαχειρίζονται τους κινδύνους καταστροφών.

Η βελτίωση της αποτελεσματικότητας αυτού του μηχανισμού συνδέεται με τον στόχο για περισσότερη και καλύτερη Ευρώπη. Ας μην ξεχνάμε πως η ευρωπαϊκή ενοποιητική διαδικασία βελτιώνεται και ενισχύεται μέσα από τη διαχείριση των κρίσεων. Η οικονομική – δημοσιονομική κρίση, η υγειονομική κρίση της πανδημίας και ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία έδωσαν τη δυνατότητα στην Ενωση να ενισχύσει τη συνοχή της.

Το ίδιο πρέπει να κάνει και με την προσφυγική, την ενεργειακή και τη διατροφική (λόγω Ουκρανίας) και βεβαίως με την περιβαλλοντική κρίση. Μέσα σε αυτή τη δυστοπία της πολυκρίσης και στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να δούμε ποιο θα είναι το συλλογικό μας μέλλον, γνωρίζοντας την αλληλεξάρτηση δημοκρατίας και τεχνολογικής προόδου.

Η γνώση και η τεχνολογία αντιμετωπίζονται σήμερα ως προαπαιτούμενα για τη μετάβαση στην κοινωνία του μέλλοντος και η παιδεία θα συνεχίσει να διαδραματίζει κομβικό ρόλο. Πρέπει να αυξάνουμε διαρκώς τις γνώσεις μας και να γνωρίζουμε το περιβάλλον στο οποίο ζούμε. Σημασία έχει το τι ξέρουμε. Σημασία έχει η γνώση που είναι απαραίτητη για την επιστήμη.

Με κινητήρια δύναμη τις τεχνολογίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η μηχανική μάθηση, βαδίζουμε σε μια εποχή ραγδαίων μεταβολών στις διαδικασίες της μάθησης και της έρευνας, οι οποίες θα βασίζονται όλο και περισσότερο στην καινοτομία. Απέναντι στις νέες προκλήσεις η Ευρωπαϊκή Ενωση πρέπει να λειτουργήσει με ενότητα και αποφασιστικότητα. Και η Ελλάδα πρέπει να βρει τον ρόλο της στις νέες συνθήκες. Αρωγοί σε αυτόν τον στόχο θα είναι τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα που αναγνωρίζουν την αναγκαιότητα σύνδεσης της εκπαίδευσης με την επιχειρηματικότητα σ΄ έναν εξωστρεφή δρόμο της βιώσιμης ανάπτυξης, αποτελώντας δημιουργικό χώρο ανάπτυξης και προώθησης καινοτόμων ιδεών.

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι αν. καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης και πρόεδρος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών
του Πανεπιστημίου Αιγαίου