Η ΝΕΑ {CR}«ΕΠΟΧΗ {CR}ΤΟΥ ΛΙΘΟΥ»

Η πέτρα ως δομικό υλικό και στοιχείο αρχιτεκτονικής κατασκευής επιστρέφει επιδεικνύοντας την ανθεκτικότητα αλλά και τα βιώσιμα χαρακτηριστικά της. Σε μία έκθεση στο Design Museum του Λονδίνου, με τίτλο «How to Build a Low-Carbon Home», το έργο των υποστηρικτών λίθινων κατασκευών παρουσιάζεται μέχρι τον Μάρτιο του 2024. Ανάμεσα στις εναλλακτικές προτάσεις για κατοικίες με χαμηλό αποτύπωμα διοξειδίου του άνθρακα ξεχωρίζουν εκείνες της ομάδας που αποτελείται από τον μηχανικό Στιβ Γουεμπ, τον Πιερ Μπιντό και τον αρχιτέκτονα Αμίν Ταχά. Οι τρεις τους αναφέρουν στην Guardian τις ιδιότητες της πέτρας ως ισχυρού, άφθονου, ανθεκτικού και πυρίμαχου υλικού, η εξόρυξη του οποίου απαιτεί χαμηλά επίπεδα ενέργειας. Και όπως τονίζει η έκθεση του Design Museum είναι ένα υλικό του οποίου η βιωσιμότητα το καθιστά κατάλληλο για το μέλλον.

Πρόκειται για μία από τις αρχαιότερες πρώτες ύλες που χρησιμοποίησε η ανθρωπότητα, για να χτίσει ναούς, μνημεία, μέγαρα, εξοχικές κατοικίες. Κατά τη βιομηχανική εποχή αντικαταστάθηκε από τον χάλυβα, το σκυρόδεμα και τα τούβλα μαζικής παραγωγής και η χρήση της περιορίστηκε σε μία λεπτή καλλωπιστική επένδυση. Ενώ η στήριξη των κτιρίων γίνεται σήμερα από καινοτόμες εναλλακτικές λύσεις.

Η άποψη εκείνων που άρχισαν πάλι να τη χρησιμοποιούν τις λιθοδομές στις κατασκευές τους λέει ότι η συμπαγής πέτρα μπορεί να σηκώσει τον φέροντα σκελετό του κτιρίου, με οφέλη για το περιβάλλον και την ομορφιά της αρχιτεκτονικής. Αλλωστε μπορεί να χρησιμοποιηθεί οποιαδήποτε μορφή λίθου – ασβεστόλιθος, ψαμμίτης, βασάλτης, γρανίτης -, ανάλογα με τις ιδιότητές του. Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις των λίθινων υλικών είναι πολύ χαμηλότερες από τον χάλυβα και το σκυρόδεμα. Η πέτρα το μόνο που χρειάζεται είναι να κοπεί σε ένα λατομείο, να μεταφερθεί σε ένα εργοτάξιο και να τοποθετηθεί στη θέση της. Ενώ τα πολλά συστατικά του χάλυβα και του σκυροδέματος απαιτούν την εκσκαφή πολλών οπών στο έδαφος, υψικαμίνους και μύλους έλασης.

Ο πλανήτης, όπως επισημαίνει ο Αμίνα Ταχά, είναι φτιαγμένος κυρίως από πέτρα. «Καθόμαστε πάνω στο κρύο και ξηρό δέρμα του καυτού μάγματος, όπως λέει, οπότε η ύλη δεν κινδυνεύει να εξαντληθεί». Επίσης σε ένα κτιριακό πρόγραμμα η πέτρα θα πρέπει σχεδόν πάντα να είναι διαθέσιμη σε τοπικό επίπεδο, γεγονός που κρατά χαμηλό το περιβαλλοντικό κόστος της μεταφοράς της. Το υλικό είναι μακράς διαρκείας και ανακυκλώσιμο. Κι ένα πέτρινο κτίριο είναι ένα λατομείο που μπορεί αν χρειαστεί έως και να αποσυναρμολογηθεί, συμπληρώνει ο Πιερ Μπιντό.

Ο πύργος στο Λονδίνο

Οι Γουεμπ, Μπιντό και Ταχά εφαρμόζουν τις ιδέες τους στην πράξη και το επόμενο έτος αναμένεται να ολοκληρωθεί ένας πύργος κατοικιών 10 ορόφων στο βόρειο Λονδίνο, του οποίου η φέρουσα λιθοδομή θα τον καταστήσει έναν από τα πιο αξιοσημείωτα κτίρια στη σύγχρονη Βρετανία. Οι ίδιοι αναφέρουν επίσης λίθινα έργα άλλων κατασκευαστών, όπως το οκταώροφο, εξ ολοκλήρου από πέτρα κτίριο κοινωνικής κατοικίας στη Γενεύη, του ελβετικού αρχιτεκτονικού γραφείου Atelier Archiplein. Επίσης το έργο Salvador Espriu στην Πάλμα της Μαγιόρκας, του οποίου οι ελκυστικές πέτρινες οροφές διαψεύδουν το γεγονός ότι πρόκειται για προσιτές κατοικίες που κατασκευάστηκαν από ένα κυβερνητικό στεγαστικό ίδρυμα που ονομάζεται Ibavi.

Το μεγαλύτερο εμπόδιο στην ευρεία χρήση της πέτρας είναι το αντιληπτό και πραγματικό κόστος της. Θεωρείται είδος πολυτελείας, προσιτό για κατοικίες των εκατομμυριούχων.

Ο Ταχά υποστηρίζει ότι η πέτρα δεν χρειάζεται να είναι δαπανηρή. Το πρόβλημα έγκειται μάλλον στις «δυνάμεις της συνήθειας στον κατασκευαστικό κλάδο», όπου οι «μεγάλοι εργολάβοι» έχουν επενδύσει στο σκυρόδεμα και τον χάλυβα και βασίζονται σε οικείους προμηθευτές αυτών των υλικών.

«Χρειάζεται χρόνος για να στραφεί ολόκληρος ο κλάδος», λέει. Και ο Γουεμπ από την πλευρά του σχολιάζει την επαγγελματική αδράνεια των αρχιτεκτόνων οι οποίοι ναι μεν διαμαρτύρονται για την κλιματική αλλαγή , πηγαίνουν με ποδήλατο στη δουλειά και τρώνε ντομάτες τοπικής καλλιέργειας, αλλά δεν εξετάζουν τις δικές τους αποφάσεις σχετικά με τις τεχνικές κατασκευής.