«Τα παπούτσια μας είναι… σκουπίδια»

Η αντικατάσταση των ελαστικών παράγει στην Αργεντινή περισσότερους από 130.000 τόνους απορριμμάτων. Υπάρχει εταιρεία που  φτιάχνει φθηνά αθλητικά παπούτσια με αυτά και σπάει όλα τα ρεκόρ. Γίνεται; Φυσικά και γίνεται. Ο τρέχων στόλος αυτοκινήτων στην Αργεντινή αποτελείται από 15 εκατομμύρια οχήματα. Καθένα από αυτά, προφανώς, έχει ελαστικά που πρέπει να αντικατασταθούν για λόγους ασφαλείας και κανονιστικών ρυθμίσεων.

Αυτή η αναγκαστική αντικατάσταση παράγει απόβλητα μεταξύ 130.000 και 150.000 τόνων ετησίως, σύμφωνα με στοιχεία του Εθνικού Ινστιτούτου Βιομηχανικής Τεχνολογίας (INTI) στη χώρα της Λατινικής Αμερικής. Οι παραγωγοί ελαστικών δεν υποχρεούνται ακόμη από το κράτος να ανακυκλώσουν ένα υλικό που μπορεί να πάρει περισσότερα από 600 χρόνια για να αποσυντεθεί. «Τα παπούτσια μας είναι σκουπίδια» λέει η διαφήμιση, μιας εταιρείας στην επαρχία της Μεντόσα που δημιουργήθηκε από τρεις φίλους το 2013 και αφιερώθηκε στην παραγωγή υποδημάτων από ανακυκλωμένα ελαστικά. «Στην Αργεντινή, μια μεγάλη ποσότητα απορρίπτεται και λίγα ανακυκλώνονται. Μετά την κύρια χρήση τους, δεν υπάρχει καμία ένδειξη τι να κάνετε με τα ελαστικά. Στην Αφρική συνήθως φτιάχνουν σανδάλια κόβοντας απευθείας το λάστιχο με μεγάλα μαχαίρια, αλλά το αποτέλεσμα ήταν αισθητικά κακό.

Μια φυλακή ως κέντρο παραγωγής

Η απόκτηση της πρώτης ύλης για την κατασκευή είναι μια από τις πιο εύκολες εργασίες. Οποιοδήποτε κατάστημα ελαστικών απορρίπτει εκατοντάδες ελαστικά την εβδομάδα. Η εταιρεία συνεργάζεται με ένα εργοστάσιο ανακύκλωσης, το οποίο υποδέχεται φορτηγά που θέλουν να απορρίψουν υλικά όπως φυσικό καουτσούκ, συνθετικό καουτσούκ (πλαστικό πολυμερές), μέταλλο και άλλα. Ενα ζευγάρι παπούτσια από μια παγκοσμίου φήμης μάρκα έχει κόστος περίπου 20.000 πέσος (περίπου 70 δολάρια), ενώ το φθηνότερο μοντέλο της εταιρείας από την επαρχία της Μεντόσα αξίζει μόνο 6.000 πέσος (21 δολάρια). Σχεδόν 10 χρόνια μετά την ίδρυσή της, η εταιρεία παράγει από 1.000 έως 1.500 ζευγάρια παπούτσια τον μήνα. Η προσπάθειά της έχει επίσης κοινωνικό αντίκτυπο στην επαρχία της.

Το 90% της παραγωγής πραγματοποιείται στα εργαστήρια της φυλακής San Felipe de Mendoza. «Θέλαμε να συνεργαστούμε με ανθρώπους που δεν είχαν την τύχη ή τις ευκαιρίες στις οποίες είχαμε εμείς πρόσβαση. Πέρα από το να τους δώσουμε δουλειά, είδαμε τη δυνατότητα να βοηθήσουμε στη δημιουργία νέων συνηθειών. Ηταν μια μεγάλη πρόκληση να παράγεις με άτομα που ήταν ή είναι στη φυλακή. Τους πληρώνουμε για τη δουλειά τους το ίδιο – ή ίσως λίγο περισσότερο – από αυτό που προβλέπεται για τους υποδηματοποιούς στην Αργεντινή» λένε εκπρόσωποι της εταιρείας.

Ανάγκη έγκρισης νόμου

Η Επιτροπή για την Προστασία του Περιβάλλοντος προειδοποιεί ότι τα περισσότερα από τα ελαστικά καταλήγουν σε χωματερές, μια πρακτική που προκαλεί τον πολλαπλασιασμό των τρωκτικών και των κουνουπιών που είναι φορείς του δάγκειου πυρετού. Ενας άλλος τρόπος απόρριψής τους είναι η καύση, που δημιουργεί τοξικά αέρια που περιέχουν θείο, διοξείδιο του άνθρακα, χλωριωμένες ενώσεις και άλλες χημικές ουσίες που είναι επιβλαβείς για την υγεία και το περιβάλλον.

«Είναι επιτακτική ανάγκη να αναπτυχθεί και να εγκριθεί ένας νόμος διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού, προκειμένου να δημιουργηθεί η υποχρέωση αυτών που κατασκευάζουν τα προϊόντα. Σε αυτή την περίπτωση, η βιομηχανία ελαστικών θα πρέπει να επωμιστεί το κόστος των logistics και της παράδοσης στις εγκαταστάσεις επεξεργασίας που υπάρχουν σήμερα στη χώρα» τονίζει η Λουσιάνα Ντορίγο, εκτελεστική διευθύντρια του ιδρύματος. Το 90% της σύνθεσης των ελαστικών είναι ανακυκλώσιμο, αλλά στο ίδρυμα τονίζουν ότι το ποσοστό επαναχρησιμοποίησης στην Αργεντινή είναι πολύ χαμηλό.

Ο σχεδιασμός των ελαστικών δεν έχει αλλάξει πολύ με τις δεκαετίες και η παραγωγή του συνεχίζει να έχει σημαντικές περιβαλλοντικές συνέπειες. Το υλικό του μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί σε παιδικές χαρές, αθλητικά γήπεδα και εξοπλισμό κατασκευής ή για ένα ζευγάρι αθλητικά παπούτσια. Η λήξη του ελαστικού απλώς ως λάστιχου αυτοκινήτου δεν πρέπει να είναι το τέλος του δρόμου…