Επικαιρότητα, ματαιότητα, χρέος

Υπάρχουν πολλοί καλοί λόγοι να μην ασχοληθεί κανείς με την επιστροφή της αστυνομίας των ηθών στο Ιράν. Η επικαιρότητα, κατ’ αρχάς. Μόλις έφυγε ο πιο ζεστός μήνας που έχει καταγραφεί ποτέ παγκοσμίως, η ευρύτερη περιοχή μας έβραζε για μέρες, μαίνονταν τόσες πυρκαγιές, χάθηκαν τόσοι άνθρωποι, είναι τρομακτικό να συνειδητοποιείς πόσο επηρεάζει ήδη τη ζωή και την καθημερινότητά μας η κλιματική κρίση που οι ίδιοι προκαλέσαμε και οι ίδιοι επιτείνουμε. Κι έπειτα, συμβαίνουν πάντα γεγονότα που θεωρούμε ότι μας αφορούν περισσότερο στον κόσμο, ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι εκλογές στην Ισπανία, η κρίση της δημοκρατίας στο Ισραήλ, η μετονομασία του twitter σε X… Ποιο Ιράν, ποια αστυνομία των ηθών;

Στις 17 Ιουλίου, μόλις ένα 24ωρο αφότου επιβεβαιώθηκε επισήμως πως η αστυνομία των ηθών επέστρεψε στους δρόμους, έπειτα από ένα επτάμηνο, ανεπίσημο διάλειμμα, δικαστήριο της Τεχεράνης έδωσε σε μία νεαρή γυναίκα που είχε συλληφθεί επειδή οδηγούσε χωρίς να φοράει χιτζάμπ την εξής επιλογή: ή θα οδηγούνταν στη φυλακή, ή θα περνούσε έναν μήνα πλένοντας πτώματα – ένα τελετουργικό που συμπεριλαμβάνει τα γεννητικά όργανα και την περιοχή του πρωκτού – στο μεγαλύτερο κοιμητήριο της ιρανικής πρωτεύουσας. Λίγες ημέρες αργότερα, ένα άλλο δικαστήριο, πάλι στην Τεχεράνη, διέταξε για τον ίδιο λόγο μια γιατρό να περάσει συνολικά 270 ώρες καθαρίζοντας το υπουργείο Εσωτερικών – αν δεν ήθελε να μείνει δύο μήνες στη φυλακή. Σε δύο μήνες φυλάκιση, χωρίς εναλλακτική επιλογή αυτή τη φορά, καταδίκασε δικαστήριο μια άλλη νεαρή γυναίκα που συνελήφθη χωρίς χιτζάμπ: παράλληλα, όμως, την υποχρέωσε να πληρώσει για έξι μήνες ψυχοθεραπείας, κρίνοντας πως η άρνηση της μαντίλας είναι «μια μεταδοτική ψυχική νόσος που προκαλεί σεξουαλική ασυδοσία». Καθώς πλησιάζει η πρώτη επέτειος του θανάτου της 22χρονης Μαχσά Αμινί στα χέρια της αστυνομίας των ηθών στις 16 Σεπτεμβρίου, το ιρανικό καθεστώς εντείνει την καταστολή προκειμένου να αποτρέψει ένα νέο κύμα διαδηλώσεων και να στείλει στους χιλιάδες ανθρώπους που συμμετείχαν στις διαμαρτυρίες το μήνυμα πως παρά τους 500 νεκρούς, τους εκατοντάδες τραυματίες και τους 22.000 συλληφθέντες, οι προσπάθειές τους δεν έφεραν κανένα αποτέλεσμα.

Υπάρχουν πολλοί καλοί λόγοι να μην ασχοληθεί κανείς με την απόφαση να κλείσουν και τα ινστιτούτα αισθητικής στο Αφγανιστάν. Η ματαιότητα, κατ’ αρχάς. Από όταν επέστρεψαν στην εξουσία, στα μέσα Αυγούστου του 2021, μέσα στο χάος της αποχώρησης των αμερικανικών στρατευμάτων, οι Ταλιμπάν έχουν απαγορεύσει το σχολείο για τα κορίτσια άνω των 12 χρόνων, έχουν στερήσει από τις Αφγανές το δικαίωμα να φοιτούν στο πανεπιστήμιο ή να εργάζονται για κάποια ΜΚΟ, τις υποχρεώνουν να κυκλοφορούν καλυμμένες από την κορφή μέχρι τα νύχια και δεν τους επιτρέπουν την πρόσβαση ούτε σε δημόσιους κήπους, ούτε σε πάρκα, ούτε σε χώρους αθλητισμού. Ποια κομμωτήρια και ποια salons de beauté;   

Υπήρχαν συνολικά 12.000 ινστιτούτα αισθητικής στο Αφγανιστάν, τα διαχειρίζονταν αποκλειστικά γυναίκες και απευθύνονταν μόνο σε γυναίκες. Εργάζονταν σε αυτά κάπου 60.000 γυναίκες και συχνά σε μία από τις φτωχότερες χώρες του κόσμου αυτό ήταν το μοναδικό εισόδημα του νοικοκυριού τους. Η 32χρονη Νατζίμπα, για παράδειγμα, που άρχισε να μαθαίνει από 12 χρόνων το επάγγελμα στο πλευρό της μητέρας της, στο ινστιτούτο αισθητικής αυτής της τελευταίας στην Καμπούλ: με το δικό της εισόδημα συντηρούνταν οι ηλικιωμένοι και άρρωστοι πια γονείς της καθώς και τα δύο μικρότερα αδέλφια της. Πέρα από την οικονομική πτυχή της υπόθεσης, ωστόσο, τα ινστιτούτα αισθητικής ήταν πια στο Αφγανιστάν ο μοναδικός χώρος ελευθερίας και κοινωνικοποίησης που είχε απομείνει στις γυναίκες. «Σήμερα, στο Αφγανιστάν, εμείς οι γυναίκες δεν έχουμε παρά μόνο ένα δικαίωμα: να αναπνέουμε, και τίποτε άλλο» δήλωσε στη γαλλική εφημερίδα «Le Monde» η 25χρονη Φατιμά, που είχε μόλις πάρει δίπλωμα μαίας πριν επιστρέψουν στην εξουσία οι Ταλιμπάν, και ονειρευόταν να συνεχίσει τις σπουδές της ώστε να γίνει γυναικολόγος. Την απόφαση να κλείσουν, στις 25 Ιουλίου, τα ινστιτούτα αισθητικής, όπως και όλες τις προηγούμενες, την έλαβε ο πνευματικός ηγέτης των Ταλιμπάν, ο εμίρης Χιμπατουλάχ Ακουντζαντά, που ζει απομονωμένος στην Κανταχάρ και δεν εμφανίζεται ποτέ δημοσίως. Λένε πως υπάρχουν αντιδράσεις ακόμα και στους κόλπους των Ταλιμπάν, πως ο υπουργός Εσωτερικών, ο Σιρατζουντίν Χακάνι, δεσμεύτηκε «να γίνουν προσπάθειες ώστε να βρεθεί μια λύση». Προς το παρόν, πάντως, και παρά τις πιέσεις της διεθνούς κοινότητας, ο εμίρης δεν έχει αναθεωρήσει καμία απόφασή του.

Υπάρχουν πολλοί λόγοι να μην ασχοληθούμε και ένας πολύ καλός λόγος να ασχοληθούμε: το χρωστάμε στις θαρραλέες Ιρανές που εξακολουθούν να μοιράζονται στα σόσιαλ μίντια φωτογραφίες τους από δημόσιους χώρους χωρίς χιτζάμπ, με το σύνθημα «Δεν γυρνάμε πίσω». Και στις ακόμη πιο θαρραλέες Αφγανές που διαδήλωσαν στις 19 Ιουλίου στην Καμπούλ κατά της απόφασης των Ταλιμπάν να κλείσουν τα ινστιτούτα αισθητικής, παρότι γνώριζαν τη βία που τις περίμενε· ή και σε εκείνες τις τελευταίες αφγανές ακτιβίστριες που αναγκάζονται να πάρουν, πια, τον δρόμο της εξορίας, έπειτα από τόσες συλλήψεις και τόσα βασανιστήρια. Το χρωστάμε βασικά – το να μην τις ξεχνάμε – στην ανθρώπινη συνείδησή μας.