Τα βιβλία {LF}του καλοκαιριού

Οι καλές διακοπές χρειάζονται, όπως όλοι ξέρουμε, προσεκτικά επιλεγμένη συντροφιά. Τόσο έμψυχη όσο και έντυπη. Γιατί στις μέρες της χαλάρωσης και του ελεύθερου χρόνου τα λάθος βιβλία δεν διαφέρουν και πολύ από τον/τη λάθος σύντροφο: αν δηλαδή η επιλογή αποδειχτεί ατυχής, το αποτέλεσμα είναι εξίσου καταστροφικό. Εκεί όπου ονειρευόσουν και λαχταρούσες μια συνάντηση πνευμάτων και οριζόντων, έναν κοινό διάδρομο διαφυγής από καθημερινούς περιορισμούς προς κάτι φωτεινότερο, βρίσκεσαι να χτυπάς ρυθμικά τα δάχτυλά σου δίπλα στο ποτήρι με το μοχίτο και ν’ αναρωτιέσαι πώς θα περάσουν οι επόμενες δέκα μέρες.

Μου έχει τύχει να περιφέρομαι σε νησί με βλέμμα τρελό ψάχνοντας για κάποιο βιβλιοπωλείο που όπως όλοι ξέρουμε δεν βρήκα ποτέ, γιατί όπως όλοι ξέρουμε στα περισσότερα νησιά δεν υπάρχουν βιβλιοπωλεία. «Κάτι θα βρω που να διαβάζεται…» μουρμούριζα περιπλανώμενη, καταλήγοντας στο πρακτορείο των εφημερίδων ή στους πάγκους των πλανόδιων στην προκυμαία όπου, ήλπιζα, ανάμεσα στα περιοδικά για σταυρόλεξα και τα βαζάκια με ντόπιο μέλι θα κρυβόταν ένα ξεχασμένο αντίτυπο, ένα παραμελημένο βιβλιαράκι που σαν μπουκάλι πεταμένο στο πέλαγος με περίμενε όπως το περίμενα κι εγώ, για να αλληλοσωθούμε.

Και δεν είναι ότι δεν είχα πάρει βιβλία μαζί μου, όχι. Ανήκω στη γενιά και τη φυλή των ανθρώπων που βαλίτσα χωρίς βιβλία είναι τσάντα χωρίς πορτοφόλι – ή, στο πιο σύγχρονο, χέρι χωρίς κινητό. Αλλά να, όπως και με την επιλογή της έμψυχης συντροφιάς μας: υπάρχει η καλή εμφάνιση, το υποσχόμενο εξώφυλλο, τα εγκωμιαστικά σχόλια άλλων, όμως ποτέ δεν ξέρεις πραγματικά. Στη μνήμη μου σιγοκαίνε πολλά καλοκαίρια που κάτω από τις σκιές των δέντρων, δίπλα στο κύμα, απέναντι από το ηλιοβασίλεμα κ.λπ., σιχτίριζα από το βάθος της καρδιάς μου έγκριτες κριτικές και φιλικές προτροπές για κάτι «πολύ καλό».

Είναι όπως όταν έχεις απέναντί σου τον άνθρωπο με τον οποίο ξέρεις, βαθιά μέσα σου, πως όσο κι αν το προσπαθήσετε δεν θα τα βρείτε. Πιάνεις το βιβλίο που κουβάλησες ως μικρό προστατευτικό φυλαχτό ενάντια σε κάθε κακό, το ξεκινάς ανυπόμονα και στη σελίδα 20 κάτι στο στομάχι αρχίζει να σφίγγεται· στη σελίδα 50 λες θα διαβάσω μέχρι την 100· εκεί αναρωτιέσαι αν έχεις διαβάσει ποτέ βιβλίο που έφτιαξε μετά τη σελίδα 150. Και κάπου στη 200, με τον ίδιο πόνο που νιώθουμε όλοι όταν οι ελπίδες μας γκρεμίζονται, αποφασίζεις ότι αυτό ήταν, χωρίζετε: δεν ταιριάζετε, δεν θα ταιριάξετε ποτέ.

Αλλά υπάρχουν στη μνήμη μου ανεξίτηλα κι εκείνα τα άλλα καλοκαίρια, ευτυχώς περισσότερα, που τα κρατάω μέσα μου σαν μικρές φωτεινές εστίες πίστης για το ότι μερικά πράγματα μπορούν να είναι, και είναι, υπέροχα. Εκείνο το πρώτο, μιας ηλικίας χαμένης πια στον χρόνο, που ξεκίνησε με το «Τρυφερή είναι η νύχτα» (άγρυπνο διήμερο) και συνεχίστηκε λαχανιαστά, βουλιμικά, με όλον τον Φιτζέραλντ: τα τραπέζια υπερίπταντο σε ουρανούς ξέχειλους από ακτινοβολία και αγριότητα, και μυήθηκα στον μεθυστικό συνδυασμό της ομορφιάς και απελπισίας.

Και μετά το καλοκαίρι των «Ακυβέρνητων πολιτειών», ίσως το πιο ελληνικό της ζωής μου· και το καλοκαίρι της «Αναζήτησης του χαμένου χρόνου», με τη βοή του στ’ αφτιά μου ν’ απλώνεται, σαν κορδέλα, στο φθινόπωρο και τον χειμώνα και το καλοκαίρι του Γιόζεφ Ροτ που ξεκίνησε με το «Εμβατήριο Ραντέτσκυ» και δεν τελείωσε ποτέ. Δεν έχει νόημα να συνεχίσω την απαρίθμηση. Σύμπαντα μπλεγμένα περίεργα αλλά απολύτως αρμονικά πάνω σε σκηνικά θάλασσας και ήχους τζιτζικιών – στο βάθος ένας ακόμα Αύγουστος και μπροστά-μπροστά οι κόσμοι των βιβλίων.

Και τελικά, η σωστή συμβουλή για το «ποιο βιβλίο να πάρω μαζί μου» δεν υπάρχει όπως δεν υπάρχει, όπως ξέρουμε, η σωστή συμβουλή για τα σημαντικότερα θέματα της ζωής μας. Είναι θέμα τύχης και ίσως μοίρας, όπως κι ο έρωτας. Που παίρνει τόσες μορφές και κρύβεται παντού – και τόσο συχνά και μέσα σε σελίδες με αντηλιακό.