Χειροκρότημα για τα ποιητικά «Βατράχια»

^«Χώμα και φυτά. Flowers. Μπεντζαμίνια, λεμονιές, μπουκαμβίλιες, καστανιές, κλαίουσες, καστανόχωμα, κοκκινόχωμα, ρυάκια, λίμνες, ποτάμια, θάλασσες, ωκεανοί» φώναζαν με μακρόσυρτη φωνή σαν τελάληδες της γειτονιάς υπό τους φυσικούς ήχους των νυκτόβιων πουλιών της επιδαύριας φύσης. Η είσοδος του Αρη Σερβετάλη (Διόνυσος) και του Μιχάλη Σαράντη (Ξανθίας) στο αργολικό θέατρο την περασμένη Παρασκευή υπενθύμισε – έστω και αν αγνοία τους – την οικολογική καταστροφή που ζούσε η χώρα από τις καταστροφικές φωτιές.

Ετσι άρχισε η κάθοδος στον Κάτω Κόσμο του θεού Διονύσου ντυμένου ως Ηρακλή και συνοδευόμενου από τον δούλο του Ξανθία για να συναντήσει τον Ηρακλή, ο οποίος θα τους οδηγούσε στον προορισμό τους. Σκοπός του ταξιδιού του Διονύσου είναι να ξαναφέρει στον πάνω κόσμο τον Ευριπίδη, αφού μετά τον θάνατό του δεν υπάρχει πια ποιητής στην Αθήνα.

Αυτή την «κωμωδία με DNA τραγωδίας», όπως υποτιτλίζονταν τα «Βατράχια» του Αριστοφάνη (μετάφραση: Κωνσταντίνος Μπλάθρας, διασκευή: Εφη Μπίρμπα, Αρης Σερβετάλης, Κωνσταντίνος Μπλάθρας) έγινε η αφορμή για να αποτυπώσει την ευαισθησία και το ανήσυχο βλέμμα της η Εφη Μπίρμπα. Εφτιαξε έναν κόσμο λεπτών αποχρώσεων, υπαινικτικό με διακείμενα, που τον σκιαγραφούσαν οφθαλμαπάτες και ονείρατα αλλά και το υπέροχο σκηνικό που δημιούργησε: ένας τεράστιος μπόγος με όλα τα υπάρχοντα των δυο αναχωρητών σε ένα τροχήλατο πάνω σε ένα πάτωμα που όπως εξήγησε ο θεός Διόνυσος ήταν «τελαρωμένο κοντραπλακέ με επίστρωση καθρέφτη», η «λίμνη του Δία». Κάτω από αυτόν τον μπόγο υπήρχε μια τεράστια καρδιά, «το κύτταρο της ανθρώπινης ύπαρξης», όπως ακούστηκε στην παράσταση.

Το debate των ποιητών

Η πορεία του Διονύσου και του Ξανθία προς τον Κάτω Κόσμο και οι διάλογοι που αναπτύχθηκαν μεταξύ τους έγιναν αφορμή για να συντάξει η Εφη Μπίρμπα τη δική της πρόταση πάνω σε αυτή την πολιτική κωμωδία του Αριστοφάνη. Υπογράμμισε τις αντιδράσεις του κοινού που «ξεραίνεται στα γέλια» με τα χυδαία αστεία του δούλου, τα είδη θεάτρου, όπως το «κακό κωμειδύλιο», το σωματικό θέατρο και την αμεσότητα, κάνοντας αναφορές στο «Νο». Πίσω πνιχτές απόκοσμες κραυγές από τους καλούς ηθοποιούς της παράστασης. Ο Αρης Σερβετάλης ως Διόνυσος, λίγο πριν ξεκινήσει το debate μεταξύ Αισχύλου – Ευριπίδη λέει: «Τώρα όλοι είναι διαβασμένοι, υποψιασμένοι, ευρυμάθεια με τα βιβλία. Το κοινό μας απόψε είναι εκλεκτό. Προκαλώ αυτούς τους δύο ποιητές, αυτούς τους δυο πρωτομάστορες της δραματικής τέχνης να μας παρουσιάσουν αποσπάσματα των έργων τους κι εγώ θα ασκήσω κριτική. Τους προκαλώ να κάνουν αυτόν εδώ τον σκηνικό χώρο μια επικράτεια όπου όλα σημαίνουν ένα λιπόσαρκο σώμα που στέκει, μια ανάσα, ένας κλαυθμός, μερικά ψίχουλα πάνω σ’ ένα άδειο τραπέζι. Ολα αυτά μαζί να χτίσουν ένα καλλιτεχνικό οικοδόμημα, ώστε να κινητοποιηθεί το βλέμμα του θεατή να παρασυρθεί σε μια κατάσταση διέγερσης και ψυχοπνευματικής μέθεξης. Ευριπίδηηηη… ξεκίνα πρώτος».

Στην ομορφιά της παράστασης συνέδραμαν η μελετημένη κινησιολογία των ηθοποιών (Αργύρης Ξάφης, Ηλέκτρα Νικολούζου, Μαίρη Μηνά, Εκτορας Λιάτσος, Μιχάλης Θεοφάνους, Αλεξάνδρα Καζάζου, Νάνσυ Μπούκλη, Κυριάκος Σαλής) που επιμελήθηκε ο Μιχάλης Θεοφάνους, η ιδιαίτερη ατμόσφαιρα που δημιούργησαν τα φώτα του Γιώργου Καρβέλα και το εύστοχο ηχητικό τοπίο του Constantine Skourlis. Υπέροχος σχολιασμός αναδύθηκε και από την ενδυματολογική προσέγγιση των κοστουμιών της Εφης Μπίρμπα που δημιούργησε με τη Βασιλεία Ροζάνα και παρέπεμπαν σε διαφορετικά θεατρικά είδη και περιόδους.

Αυτή η σεμνή και νευρώδης προσέγγιση στον αριστοφανικό λόγο στερούνταν εντυπωσιακών κραυγών, έδινε όμως χώρο στον προβληματισμό, τη σκέψη, την εύθραυστη ανησυχία που μπορεί να διατυπωθεί με αιχμηρούς αλλά ευγενείς τρόπους. Χαρακτηριστικά που διαπερνούσαν και τα δύο μέρη της παράστασης: την κάθοδο του Διονύσου στον Αδη με τον Ξανθία για να φέρουν πίσω τον ποιητή, αλλά και τον δραματικό αγώνα που έγινε στον Κάτω Κόσμο – ο οποίος έχει όλα τα καλά και τα κακά του πάνω κόσμου – ανάμεσα στον Αισχύλο και τον Ευριπίδη. Γιατί περισσότερο από θυμωμένους καλλιτέχνες είναι απαραίτητοι οι ευαίσθητοι και ουσιαστικά ανήσυχοι καλλιτέχνες.

«Εχω ανάγκη μιας καρδιάς»

Η ισορροπία ανάμεσα στο τραγικό και το παράλογο μπορεί να αποδοθεί με χιούμορ και ακριβές λέξεις σαν κι εκείνες που ακούστηκαν από τον Αρη Σερβετάλη κάτω από την ωραία μουσική υπόκρουση του Constantine Skourlis: «Σταγόνα νερό δεν κυλάει σε αυτόν τον έρημο τόπο. Λίγο νερό, μια μικρή γούρνα μέσα στα βράχια ν’ ανθίσει ένας βλαστός. Εδώ κανείς δεν μπορεί να σταθεί, κανείς δεν πλαγιάζει, κανείς δεν αναπαύεται. Δεν υπάρχει σιωπή εδώ. Μόνο ξερός κεραυνός στείρος, χωρίς βροχή, χωρίς νερό. Ο καιρός λιγοστεύει. Οπου να ‘ναι το τέλος έρχεται. Τρέχει ο χρόνος της ζωής. Κι όμως εσύ ψυχή μου δεν ετοιμάζεσαι. Το τέλος έρχεται, το τέλος κάθε μέρα πλησιάζει. Κι όμως εσύ δεν νοιάζεσαι. Αγρυπνη μείνε, ψυχή μου. Ο κόσμος ερήμωσε, στέγνωσε. Λίγο νερό. Μια στάλα νερό. Να βλαστήσει ένα λουλούδι. ένα αληθινό βλέμμα ν’ ακουμπήσει σ’ ένα πρόσωπο. Να ειπωθεί μια αληθινή λέξη μέσα στα τόσα ψέματα. Εχω ανάγκη μιας καρδιάς. Μιας ανακαινισμένης καρδιάς. Να γεννηθεί ξανά μια νέα καρδιά. Να χτυπήσει ένας παλμός καινούργιος, καθαρός, γεμάτος. Οχι κούφιος, όχι κενός. Μια νέα καρδιά. Να μιλήσει η καρδιά και ν’ ανθίσει ένα λουλούδι. Απευθύνω μια τραγική κραυγή, λόγια προσευχής. Μια προσευχή αγωνίας σ’ έναν ουρανό που δεν είναι άδειος. Κάποιος να εξαγγείλει μέσα σ’ αυτήν εδώ την έρημο την άνοιξη της ζωής. Ν’ ανθίσει η έρημος αυτή. Στο τέλος μου βρίσκεται η αρχή…» (μείγμα Ελιοτ, Μεγάλου Κανόνα Αγίου Ανδρέα, Ιονέσκο, διασκευασμένο από τους Μπίρμπα, Μπλάθρα, Σερβετάλη).