Τα μυστήρια της Μπάρμπι

Ανήκω στη (θηλυκή) γενιά μίας πολύ σημαντικής και καθοριστικής μετάβασης. Αυτής από τις κούκλες – μωρά, στις κούκλες – γυναίκες. Και είμαι συνομήλικη με την Μπάρμπι. Ωστόσο, για να είμαι ειλικρινής, δεν θυμάμαι πότε ακριβώς μπήκε στο ράφι με τα παιχνίδια μου η πρώτη μου Μπάρμπι. Δεν θυμάμαι καν αν ήταν πριν αποκτήσω και άλλες κούκλες – γυναίκες (η ελληνική βιομηχανία παιχνιδιών, τη δεκαετία του 1960, δεν άργησε να προσαρμοστεί στην εξ ΗΠΑ τάση) όπως ήταν οι «δίδυμες» Ναταλί και Νιόβη. Είχα ακόμη κούκλα Αλίκη Βουγιουκλάκη (της El Greco νομίζω), μια Κλαούντια Καρντινάλε και μια… Ροσάνα Ποντεστά. Η Μπάρμπι όμως άλλο πράγμα. Αλλη φυλή, ψηλοκάβαλη. Και με μία γκαρνταρόμπα τόσο πλούσια όσο εκείνα τα βιβλία (δεν είχα καλύτερο δώρο στα μικράτα μου) με τις χάρτινες φορεσιές που τις έκοβες και τις προσάρμοζες στη χάρτινη κούκλα του εξωφύλλου.

Η ταινία Barbie έφερε πάλι στο προσκήνιο την πιο διάσημη κούκλα του κόσμου. Και την πιο, κατά τη γνώμη μου, αδικημένη. Κι αυτό διότι στα κατοπινά χρόνια και στο πλαίσιο της πιο γελοίας και διάτρητης εκδοχής του αντιαμερικανισμού, η Μπάρμπι θεωρήθηκε σύμβολο της γυναίκας – αντικείμενου, της πλαστικής ομορφιάς, του ακκισμού, της χαζοβιόλας που δίνει σημασία μόνο στην εμφάνισή της. Πόσο λάθος όλα!

Με τι παίζαμε, πριν απ’ την Μπάρμπι, εμείς τα κοριτσάκια της δεκαετίας του 1960; Με κούκλες – μωρά που τα «ταΐζαμε», τα «νανουρίζαμε», τα βγάζαμε βόλτα σε καροτσάκια (άλλο εμβληματικό παιχνίδι εκείνης της εποχής, το καροτσάκι κούκλας) ενώ μεγάλο σουξέ είχαν και τα βαφτίσια κούκλας. Παιχνίδια δηλαδή που μας προπονούσαν για να γίνουμε μητέρες. Και αν είχαμε και κουκλόσπιτο που έπρεπε, καθημερινά να τακτοποιούμε τα έπιπλα – μινιατούρες ή εκείνη την περίφημη «Μικρή Κουζίνα»

να ‘την η καλή νοικοκυρά που ‘ναι δούλα και κυρά.

Κι ύστερα ήρθε η Μπάρμπι και τα σάρωσε όλα. Ηταν η «νέα γυναίκα» που «θα ψηφίζει και θα καπνίζει» (όταν απέκτησα την πρώτη μου Μπάρμπι περί τα μέσα της δεκαετίας του 1960 μόλις είχαν συμπληρωθεί δέκα χρόνια από τότε που οι Ελληνίδες απέκτησαν καθολικό δικαίωμα ψήφου) και θα αποτινάξει από πάνω της τον μονοδιάστατο ρόλο της γυναίκας του σπιτιού. Η Μπάρμπι, εκτός από ποδάρες, μέση – δαχτυλίδι και ξανθά μαλλιά, είχε ρούχα που εκείνη την εποχή τα θεωρούσαν πολύ τολμηρά και, το κυριότερο, είχε ρόλους εκτός σπιτιού. Γινόταν (ανάλογα το μοντέλο) αεροσυνοδός, γραμματέας, δασκάλα, γιατρός και δεν θυμάμαι τι άλλο. Εντάξει, εκείνα τα χρόνια δεν υπήρχε ακόμη η Μπάρμπι – μηχανοδηγός ή πυρηνικός επιστήμων που θα έδινε το ισχυρό χαστούκι στην πατριαρχία, αλλά η αρχή είχε γίνει. Και από την άλλη περνούσε με έναν υπαινικτικό τρόπο που όμως καταγραφόταν στο υποσυνείδητο των μικρών κοριτσιών, ένα μήνυμα υπέρ του ελεύθερου έρωτα που ήταν το κίνημα της εποχής. Ο Κεν ήταν το αγόρι της, δεν ήταν ο σύζυγός της. Και η ίδια ήταν σαν να πατούσε με τα καλλίγραμμα πόδια της τα παλιά μοντέλα των σχέσεων και της οικογένειας.

Κι αυτός ο Κεν πάλι; Φλώρος από τους λίγους, μετροσέξουαλ κι ας μην είχε εφευρεθεί ακόμη ο όρος, βουτυρόπαιδο που έμοιαζε να τον κάνει ό,τι θέλει και εκείνος να την κοιτά εκστασιασμένος. Είναι μυστήριο λοιπόν πώς η Μπάρμπι έφτασε να θεωρείται το σύμβολο αντικειμενοποίησης της γυναίκας. Ισως να έρχεται τραβηγμένο από τα μαλλιά μιας πολύ ξεπερασμένης πλέον αντίληψης ότι οι γυναίκες που φροντίζουν πολύ την εξωτερική τους εμφάνιση είναι «πλαστικές». Στην εποχή που η πραγματική ομορφιά έχει απαξιωθεί τόσο, υπάρχουν πολλοί και πολλές που το πιστεύουν ακόμη.

Οι σύγχρονες

Ναι, ξέρω. Δεν είναι αυτή καθαυτή η εμφάνιση αλλά ο ακκισμός και ο ναρκισσισμός που εκπέμπει η Μπάρμπι, κόντρα, υποτίθεται, στη σημερινή ορθότητα. Σήμερα το φανταχτερό και του συρμού δεν είναι αυτό που, παλιά, λέγαμε γκλάμουρ, αλλά αυτό που υποδύεται το διαφορετικό, το εναλλακτικό, το προοδευτικό. Εκεί έχουν συσσωρευθεί μεγάλες ποσότητες ακκισμού και ναρκισσισμού. Κι έτσι γεμίσαμε με νέας κοπής, εναλλακτικές «Μπάρμπι» που καλύπτουν μια πολύ μεγάλη γκάμα από την Κιτσοπούλου έως τη Νοτοπούλου.