Ανθρώπινη ζωή, μια λεπτομέρεια…

Είχα τις προάλλες μια ιδιαίτερα εποικοδομητική συζήτηση με έναν σχετικά νεότερο σε ηλικία φίλο μου, τον Παναγιώτη, σταθερό, αγνό κινηματογραφόφιλο από τα παιδικά του χρόνια και φανατικό θαυμαστή των γκανγκστερικών ταινιών «all’italiana», με ιδιαίτερη αδυναμία στους σκηνοθέτες Μάρτιν Σκορσέζε και Φράνσις Κόπολα. Η συζήτηση με έκανε να σκεφτώ διάφορα θέματα γύρω από τον σύγχρονο κινηματογράφο, ιδιαίτερα τον mainstream (μαζικού κοινού) και το πώς, τελικά, αυτό το είδος ψυχαγωγίας αντιμετωπίζει σήμερα το πιο πολύτιμο πράγμα στη ζωή μας, που δεν είναι άλλο από την ίδια την ανθρώπινη ζωή.

Το πρόβλημα του Παναγιώτη με τις σύγχρονες ταινίες, τις ας πούμε «βίαιες περιπέτειες», είναι η τεράστια ευκολία με την οποία δείχνουν να αφαιρείται μια ζωή, η απαξίωση δηλαδή και ο ευτελισμός της. «Καμιά φορά νομίζω ότι η ανθρώπινη ζωή δεν υπάρχει καν στην ατζέντα των δημιουργών αυτών των ταινιών ή και αν υπάρχει δεν είναι παρά μια λεπτομέρεια που βρίσκεται εκεί για να εξυπηρετήσει εντυπωσιακά το ίδιο το θέαμα της ταινίας και όχι την ιστορία που υποτίθεται ότι η ταινία αφηγείται».

Ο φίλος δεν έμεινε στην απλή αναφορά αυτού του φαινομένου αλλά μου έδωσε συγκεκριμένα παραδείγματα, μπροστά στα οποία (και στη λογική του) ένιωσα αμήχανα και πολύ θα ήθελα κάποιοι να μπορούσαν να τα διαβάσουν. «Οταν ο Τζο Πέσι, ο Ντε Νίρο και ο Ρέι Λιότα σκοτώνουν τον Φρανκ Βίνσεντ στην αρχή της ταινίας “Τα καλά παιδιά” του Μάρτιν Σκορσέζε, εμείς, οι θεατές, ξέρουμε για ποιον λόγο γίνεται αυτό» μου είπε. «Το θύμα έχει όνομα, έχει παρελθόν και ο λόγος για τον οποίο τον σκοτώνουν είναι συγκεκριμένος. Ακόμα και το θάψιμο του πτώματος του Φρανκ Βίνσεντ αποτελεί μέρος του σεναρίου της ταινίας».

Το ίδιο θα μπορούσες να πεις π.χ. για τα θύματα στις ταινίες «Νονός» του Κόπολα. Οταν ο Μάικλ Κορλεόνε διατάζει τη δολοφονία κάποιων γκάνγκστερ αντιπάλων του, ή όταν ο ίδιος, στην πρώτη ταινία, σκοτώνει εν ψυχρώ τον αστυνομικό Μακλόσκι και τον αντίπαλό του γκάνγκστερ Βίρτζιλ Σολότσο, ο θεατής γνωρίζει πολύ καλά για ποιον λόγο γίνονται αυτοί οι φόνοι·εξάλλου στη δεύτερη περίπτωση έχει προηγηθεί μια ολόκληρη σκηνή… σύσκεψης της οικογένειας Κορλεόνε, στην οποία ο θεατής ακούει ποιες θα μπορούσαν να είναι οι συνέπειες αυτών των δολοφονιών στη οικογένεια, ή τι θα πρέπει να γίνει ώστε ο Μάικλ να τη γλιτώσει (να φύγει δηλαδή για τη Σικελία). Υπάρχει με άλλα λόγια συγκεκριμένη δουλειά, συγκεκριμένη επεξεργασία που έγινε στη συγγραφή ενός σεναρίου που γράφτηκε με κόπο και προσοχή στην παραμικρή λεπτομέρεια.

Αντιθέτως, όταν βλέπεις π.χ. μια σύγχρονη ταινία σαν τον «John Wick 4» (όπως εξάλλου και όλες τις προηγούμενες μέχρι το 4), ο επαγγελματίας δολοφόνος Κιάνου Ριβς σκοτώνει αβέρτα εκατοντάδες, ίσως και χιλιάδες, ανθρώπους χωρίς κανέναν λόγο πέρα από εκείνον της άμυνάς του, που βεβαίως παρουσιάζεται τόσο υπερβολικά ώστε να εξυπηρετήσει το «όραμα» του σκηνοθέτη που δεν είναι κανένα άλλο από την ίδια τη χορογραφία της βίας και του θανάτου. Χωρίς αυτή τη χορογραφία θανάτου, στην ουσία δεν υπάρχει ταινία.

Το μόνο που δεν έχει ο Παναγιώτης είναι άδικο και δυστυχώς αυτό το φαινόμενο μπορούμε να το βρούμε σε αμέτρητες ακόμα ταινίες μαζικής κατανάλωσης της εποχής μας. Ο σύγχρονος κινηματογράφος μάς λέει ότι η ανθρώπινη ζωή δεν είναι παρά μια λεπτομέρεια. Και αν δεν υπήρχαν κάποιοι σκηνοθέτες όπως ο Κουέντιν Ταραντίνο, ή ο ίδιος ο Σκορσέζε, στις ταινίες των οποίων οι φόνοι γίνονται πάντα για κάποιον λόγο, η κατάσταση θα ήταν πέρα για πέρα αποκαρδιωτική. Στις περισσότερες περιπτώσεις  ταινιών «βίας» παρακολουθείς σαν χάνος εκατοντάδες σκηνές στις οποίες άνθρωποι σωριάζονται σαν κορύνες του μπόουλινγκ μετά από χτυπήματα strike. Δέκα – δέκα, είκοσι – είκοσι κ.ο.κ. Γιατί σκοτώνονται και μάλιστα τόσο εύκολα όλοι αυτοί οι άνθρωποι; Και ποιοι είναι τελικά όλοι αυτοί οι άνθρωποι; Κανείς δεν δίνει σημασία.

Ενδεχομένως κάποιοι θα βρουν την προσέγγιση αυτή «ηθικοπλαστική», όμως στην πραγματικότητα δεν είναι καθόλου. Δείχνει, απλώς, πόσο σωστότερα γινόταν παλαιότερα η δουλειά στον κινηματογράφο και πόσο πρόχειρα, σε έναν μεγάλο βαθμό, γίνεται σήμερα.