Ο Ροδόλφος, η Μιμί και η Μήδεια

Είναι Παρασκευή 14 Ιουλίου, βρισκόμαστε στο Teatro dei Quattromila, το ανοιχτό θέατρο του Τόρε ντελ Λάγκο, στην Τοσκάνη, όπου διεξάγεται κάθε καλοκαίρι το Φεστιβάλ Πουτσίνι – ο ιταλός συνθέτης γεννήθηκε άλλωστε στο Λούκα, 18 χιλιόμετρα μακριά, και έχτισε το 1900 στο Τόρε ντελ Λάγκο, στις όχθες της λίμνης, μια βίλα που αποτέλεσε τη μόνιμη κατοικία του για τα επόμενα 21 χρόνια. Εκεί συνέθεσε πολλές από τις όπερές του, εκεί, σε ένα παρεκκλήσι που έχτισε ο γιος του, ενταφιάστηκε το 1926. Η Βίλα Πουτσίνι είναι σήμερα μουσείο, το Φεστιβάλ Πουτσίνι διανύει την 69η χρονιά του και το Θέατρο των Τεσσάρων Χιλιάδων, που στην πραγματικότητα διαθέτει ακριβώς 3.200 καθίσματα, είναι κατάμεστο.

Στο πρόγραμμα, η «Λα Μποέμ», μια από τις δημοφιλέστερες όπερες του Πουτσίνι, σε σκηνοθεσία του Γάλλου Κριστόφ Γκεράλ. Αυτή τη βραδιά, σε αυτή τη βερσιόν, η υπόθεση δεν εκτυλίσσεται στο Παρίσι παραμονή Χριστουγέννων, γύρω στο 1830 – η ιστορία του Ροδόλφου και της Μιμί μεταφέρεται στο Παρίσι του Μάη του 1968. Ειδικά η τέταρτη πράξη διαδραματίζεται με φόντο φοιτητικές αφίσες της εποχής – «Η ομορφιά είναι στον δρόμο», «Σταματήστε τα CRS», τα γαλλικά ΜΑΤ… – καθώς και ένα πορτρέτο του στρατηγού Ντε Γκολ. «Οι νέοι άνθρωποι του 1968, όπως και οι σημερινοί, αναζητούσαν βεβαιότητες για το μέλλον τους» επιχειρηματολογεί ο σκηνοθέτης. «Το 1968 μου φάνηκε επίσης το ιδανικό πλαίσιο και γιατί τα γεγονότα της “Λα Μποέμ” ήδη εντάσσονται σε ένα πολιτικό πλαίσιο, αυτό της Επανάστασης του 1830, και οι μποέμ μας είναι καλλιτέχνες που αμφισβητούν την κοινωνία στην οποία ζουν». Δεν είναι όμως η σκηνοθεσία εκείνη που θα προκαλέσει τον περισσότερο θόρυβο απόψε. Είναι η συμπεριφορά του μαέστρου, του Αλμπέρτο Βερονέζι. Ο οποίος ανεβαίνει στη σκηνή με δεμένα τα μάτια, δηλώνοντας πως «δεν θέλει να δει» μια όπερα του Πουτσίνι παρουσιασμένη κατ’ αυτόν τον τρόπο.

Το κοινό αρχικά μένει άναυδο. Κατόπιν, αρκετοί θεατές αρχίζουν να αποδοκιμάζουν τον μαέστρο. Τον αποκαλούν «buffone!» και «scemo!», του λένε να γυρίσει σπίτι του. Ο Βερονέζι, που είναι και πρόεδρος της επιτροπής οργάνωσης των εκδηλώσεων για τον Πουτσίνι (του χρόνου συμπληρώνονται 100 χρόνια από τον θάνατό του), επιμένει στη δική του παράσταση, αρνούμενος μια σκηνογραφία την οποία κρίνει «κομμουνιστική» και στρεβλωτική. Ο σκηνοθέτης, ο Κριστόφ Γκεράλ, ανεβάζει παραστάσεις στη Ιταλία εδώ και 20 χρόνια, τέτοιο πράγμα όμως αντιμετωπίζει για πρώτη φορά. Καταγγέλλει μια «απόλυτη έλλειψη σεβασμού για τους καλλιτέχνες» και επισημαίνει πως είχε εξηγήσει στους υπευθύνους προφορικά τα σχέδιά του από τα τέλη του 2022 και τα είχε παρουσιάσει επίσημα από τον Φεβρουάριο. «Ολοι ήταν ενήμεροι, συμπεριλαμβανομένου του μαέστρου Βερονέζι» διαβεβαιώνει. Ο πρόεδρος του Φεστιβάλ Πουτσίνι, ο Λουίτζι Φικάτσι, τον στηρίζει απόλυτα, καταδικάζει τη στάση του Βερονέζι, αποκαλύπτει ένα προβληματικό, εξαρχής, παρασκήνιο: ο μαέστρος φέρεται ότι είχε ζητήσει να αλλάξουν οι ερμηνευτές ώστε να μπορέσει να φέρει δικούς του, κάτι αδύνατο αφού είχαν ήδη υπογραφεί συμβόλαια – και στη συνέχεια «προχώρησε σε μια μορφή εκβιασμού, απειλώντας να σαμποτάρει τη “Λα Μποέμ”».

Δεν είναι βέβαια ούτε η πρώτη ούτε η τελευταία φορά που μια καλλιτεχνική παράσταση προκαλεί αντιδράσεις – στην πραγματικότητα, αν κρίνουμε από το φετινό ελληνικό καλοκαίρι, οι αντιδράσεις τείνουν να γίνουν ο κανόνας. Η διαφορά, σε αυτή την περίπτωση, είναι η πολιτική διάσταση της υπόθεσης. Γιατί στην Ιταλία της Τζόρτζια Μελόνι, ο υφυπουργός Πολιτισμού Βιτόριο Σκάρμπι εφόρμησε στη σκηνή της «Λα Μποέμ» παίζοντας τον δικό του ρόλο. Μια εβδομάδα πριν από την πρεμιέρα εξανέστη μπροστά στις κάμερες, καταγγέλλοντας μια «βλασφήμια» και μια «αποϊέρωση» της διάσημης όπερας εξαιτίας της μεταφοράς της στο 1968. Ο Σκάρμπι είχε μάλιστα ξεκαθαρίσει την πρόθεσή του να ζητήσει την ακύρωση της παράστασης  – χωρίς να την έχει καν δει. Μικρή λεπτομέρεια: στο κόμμα του, τα Αδέλφια της Ιταλίας, ανήκει πλέον και ο μαέστρος Βερονέζι, ήταν μάλιστα υποψήφιος στις πρόσφατες περιφερειακές εκλογές στη Λομβαρδία.

Τελικά, η «Λα Μποέμ» του Κριστόφ Γκεράλ θα παρουσιαστεί κανονικά, όπως είχε προγραμματιστεί, στο Teatro dei Quattromila, και στις 29 Ιουλίου και στις 10 και 25 Αυγούστου, χωρίς τον Βερονέζι, που αντικαταστάθηκε από τον μαέστρο Μάνλιο Μπέντσι. «Μπορεί η βραδιά της 14ης Ιουλίου να εξελίχθηκε σε καταστροφή, αλλά οι επόμενες παραστάσεις του Φεστιβάλ Πουτσίνι θα μπορέσουν να μας κάνουν να ζήσουμε έντονα συναισθήματα, αυτά της μουσικής και του θεάματος και όχι της ψεύτικης σκηνοθεσίας» δήλωσε ο Λουίτζι Φικάτσι. Ο Βερονέζι απειλεί όμως να εμφανιστεί και στις 29 Ιουλίου και να κινηθεί νομικά αν δεν του επιτραπεί να κάνει τα δικά του. Οσο για την κυβέρνηση Μελόνι, μπορεί αυτή τη φορά να φαίνεται σαν να έκανε πίσω, είναι δεδηλωμένη ωστόσο η πρόθεσή της να «απελευθερώσει την ιταλική κουλτούρα» από αυτό που αποκαλεί «πολιτιστική ηγεμονία της Αριστεράς» και να οικοδομήσει «ένα νέο ιταλικό φαντασιακό», όπως μόνο η Ακροδεξιά θέλει και ξέρει να κάνει. Κατόπιν αυτών, οι δικοί μας «τσακωμοί» για τους «Σφήκες» ή τη «Μήδεια» μοιάζουν σχεδόν παιδικοί.