«Στον αργαλειό υφαίνεται η νέα ζωή»

Ο Μέγας Κουρέας και η Κορυφαία ενός Xορού που δεν υπάρχει πια, βρίσκονται ολομόναχοι μαζί σ’ έναν κόσμο κατεστραμμένο, αφύσικο και αγνώριστο πια. Με μόνο μέσον σωτηρίας ένα ψαλίδι και τον κατακερματισμένο λόγο, προσπαθούν να θυμηθούν όσα ξέχασαν και να επαναφέρουν τη φυσική τάξη των πραγμάτων. Κάπως έτσι, πυροδοτούν την αφήγηση της «Κουράς», της παράστασης που σκηνοθετεί ο Θοδωρής Γκόνης σε κείμενα της Γλυκερίας Μπασδέκη στις 27 και 28 Ιουλίου στο Αρχαίο Θέατρο Γιτάνων Θεσπρωτίας, στο πλαίσιο του θεσμού «Ολη η Ελλάδα ένας πολιτισμός» του υπουργείου Πολιτισμού και της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Ο πολυσχιδής δημιουργός, εμπνεόμενος από τη γιορτή της κουράς, στήνει ένα έργο που συνδυάζει την ποίηση με την παράδοση για να μιλήσει για την ίδια τη ζωή. «Στη μεγάλη γιορτή της κουράς, συναντιούνται πέρα από τους μεγάλους κουρείς με τα ψαλίδια, ο Βιργίλιος με τα ”Γεωργικά”, ο Θεόκριτος με τα ”Ειδύλλια” και πολλά άλλα κείμενα. Είναι η συνομιλία που γίνεται με το ποίημα  του Κώστα Κρυστάλλη ”Σταυραετός”, με το άλλο σπουδαίο ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου ”Του αιγάγρου”. Υπάρχει μια εξαιρετική απαγγελία όπου ο Ανδρέας Εμπειρίκος απαγγέλλει το ποίημα αλλά η έκπληξη εδώ είναι ότι το ποίημα του Κρυστάλλη, το απαγγέλλει ο ηθοποιός Νίκος Ρίζος, εξαιρετικά, από στήθους και πολύ συγκινητικά. Ο Ρίζος είχε καταγωγή από την Ηπειρο όπου ο Κρυστάλλης ”άγιασε” σε αυτά τα μέρη. Πέρα από το εξαιρετικό πρωτότυπο κείμενο που έχει γράψει η Γλυκερία Μπασδέκη, υπάρχουν ενδιαμέσως τα υπόλοιπα, τα οποία εμβόλιμα συνομιλούν με το θέμα της κουράς», αναφέρει ο Θοδωρής Γκόνης μιλώντας στο «Νσυν».

Οι παλιές τελετουργίες

«Ολη η παράσταση μιλάει για τις παλιές μικρές τελετουργίες που είναι πολύ κοντά στον λόγο του θεάτρου, είτε είναι αυτές οι συντεχνίες οι παλιές, είτε οι οικοτεχνίες, τα οικοσυστήματα, τα σινάφια, αυτά όλα που είχαν τις δικές τους τελετουργίες. Στην τελετουργία του αργαλειού, το υφάδι συναντάει το στημόνι. Υπάρχει δηλαδή το ερωτικό ζευγάρωμα που έχει το υφάδι με το στημόνι για να γίνει το υφαντό, ουσιαστικά για να γίνει ο γάμος, η προίκα, η συνάντηση, για να γίνει η νέα ζωή, να γεννηθεί ένας νέος άνθρωπος», συνεχίζει ο σκηνοθέτης.

Αν και η κουρά, σχεδόν αυτόματα στο άκουσμά της, συνδέεται με το κούρεμα των προβάτων, στην πραγματικότητα μπορεί να έχει πολλαπλές αναφορές. «Η κουρά έχει σχέση με τις τελετουργίες τις παλιές. Αναφέρεται όχι μόνο η κουρά των προβάτων, αλλά και η κουρά των μοναχών τόσο των Ορθοδόξων όσο και των Βουδιστών και των άλλων ταγμάτων. Ομοίως, από πανάρχαιους τρόπους, έρχεται η Κόμη της Βερενίκης, η οποία αφιερώνει τα μαλλιά της στον σύζυγό της για να κερδίσει τη μάχη και μετά γίνεται αστερισμός. Ή ο Ορέστης που κόβει τα μαλλιά του στον τάφο του πατέρα του. Οι Μυρμιδόνες οι σύντροφοι του Αχιλλέα, αντίστοιχα κόβουν τα μαλλιά στον νεκρό Πάτροκλο», δηλώνει ο πολυσχιδής δημιουργός. Σύμφωνα με τη σκηνοθετική του προσέγγιση, το κούρεμα των προβάτων αποτελεί την έσχατη χειρονομία στην υπονόμευση της φυσικής τάξης και της επανάληψης ως εθιμικού δικαίου που κρατά την κοινότητα σε συνοχή. Τα μαλλιά προσφέρονται με αντάλλαγμα έναν νέο, «ανάλαφρο» και «αναμάρτητο» εαυτό. «Καθώς η υφάντρα ανοίγει τον αργαλειό της και των αρματώνει, αρχίζει σιγά σιγά να δουλεύει το στημόνι με το υφάδι και φτάνει τελικά να κόψει το πανί στο τέλος και να βγάλει τη ζωή, να βγει η ζωή έξω. Εκεί συναντάει κανείς και τη μοίρα του φυσικά βλέποντας τι υφαίνει στον αργαλειό επάνω, τη ζωή του ουσιαστικά», υπογραμμίζει ο Θοδωρής Γκόνης και συνεχίζει. «Ουσιαστικά η κουρά είναι μια τελετουργία εξαγνισμού. Είναι το ψαλίδι, το μαλλί, το ποκάρι που θα γίνει νήμα λοιπόν και υφάδι και θα ζευγαρώσει με το στημόνι για να φτιάξει το υφαντό, να γίνει προίκα, ζωή, μοίρα, να γίνει ο νέος άνθρωπος. Αυτές οι τελετουργίες του παλιού κόσμου είτε ήταν τελετουργίες στην κουρά, είτε στο μάζεμα των δημητριακών, είτε των καρπών στο αμπέλι εμένα με συγκινούν ιδιαίτερα, γιατί αναδεικνύουν ένα μεγάλο πλούτο λαϊκού πολιτισμού. Στην παράσταση, οι ηθοποιοί απλώνοντας το στημόνι και το υφάδι δημιουργούν ένα υφαντό που είναι η ζωή αυτή καθ’ αυτή, η νέα ζωή».

Το τελευταίο ζευγάρι στη Γη

Στη σκηνή του αρχαίου θεάτρου των Γιτάνων, οι Χάρης Χαραλάμπους-Καζέπης και Αναστασία Χατζάρα θα ερμηνεύσουν τους ρόλους του Μέγα Κουρέα και της Κορυφαίας του Χορού, ως το τελευταίο ζευγάρι στη Γη που προσπαθούν να αλληλολατρευτούν για να σώσουν τελικά τη μητέρα φύση τους. Το εγχείρημά τους, θα συνοδεύουν μουσικά οι Ράνια Σταματέλου, Στέλιος Μίχας-Εγγλέζος και Γεωργία Μερεντίτη, φτιάχνοντας μια τελετουργική ατμόσφαιρα. «Το τελετουργικό του αργαλειού το συναντάμε και η παράσταση πορεύεται πάνω σε αυτό. Ουσιαστικά αυτό προσπαθούν να κάνουν οι δύο ηθοποιοί και οι τρεις μουσικοί. Καθώς προχωράει η αφήγηση σιγά σιγά βλέπεις να δημιουργείται πάνω στη σκηνή ένας αργαλειός χειροποίητος. Βλέπεις τα στιμόνια και τα υφαντά, δηλαδή τα λόγια που λειτουργούν σαν στημόνι και σαν υφάδι ο λόγος. Και στο τέλος καταλήγουν να φτιάξουν ένα υφαντό, δηλαδή κάτι που είναι ο έρωτας. Το στημόνι και το υφάδι είναι το αρσενικό και το θηλυκό που συναντιέται επί σκηνής και γίνονται έρωτας και είναι καινούργια ζωή. Δηλαδή η κουρά φέρνει μια νέα ζωή», καταλήγει ο σκηνοθέτης.