Το λάθος που κάνουμε όταν μιλάμε για την υπερθέρμανση του πλανήτη

Αν κληθεί κάποιος να περιγράψει το ιδανικό περιβάλλον για τον άνθρωπο, σίγουρα δεν θα βάλει μέσα πυρκαγιές, ούτε εκτεταμένες περιόδους με θερμοκρασίες άνω των 40°C. Και εντούτοις, γράφει στους «Financial Times»ο Τζον Μπερν-Μέρντοκ, αυτά έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια κάτι συνηθισμένο σε πυκνοκατοικημένες περιοχές της Ασίας, της Νότιας Ευρώπης και των Νότιων ΗΠΑ. Θα συμβιβαστεί – αναρωτιέται – η ανθρωπότητα με έναν νέο πλανήτη, όπου το να βγαίνεις έξω στη διάρκεια της ημέρας θα είναι δυνητικά θανατηφόρο; Σίγουρα όχι. Και εντούτοις, με κάποιον περίεργο τρόπο, το Φοίνιξ της Αριζόνα, όπου οι μέγιστες θερμοκρασίες ξεπερνούν τους 40°C εδώ και σχεδόν έναν μήνα, είναι η ταχύτερα αναπτυσσόμενη μεγάλη πόλη της Αμερικής. Ενας από τους λόγους μιας τέτοιας παράλογης συμπεριφοράς, επισημαίνει ο αρθρογράφος, είναι πως οι περισσότερες συζητήσεις γύρω από την κλιματική αλλαγή συνεχίζουν να δίνουν έμφαση στον κίνδυνο των πολύ χειρότερων πραγμάτων που έρχονται. Είναι κατανοητό, όμως μια μόνιμη επικέντρωση στο μέλλον μπορεί να μας τυφλώσει απέναντι σε αυτά που ήδη συμβαίνουν.

Επιμένουμε πως η ζωή απλώς συνεχίζεται, πως προσαρμοζόμαστε. Για ολοένα και περισσότερους ανθρώπους ωστόσο η ζωή καθόλου δεν συνεχίζεται. Μπορεί να πει κανείς πως στην Αριζόνα πάντα έκανε πολλή ζέστη, υπάρχουν όμως διαβαθμίσεις. Μεταξύ 1970 και 1990 πέθαιναν κατά μέσο όρο κάθε χρόνο από «έκθεση σε υπερβολική ζέστη» 16 άνθρωποι. Μεταξύ 1990 και 2015, αυτός ο μέσος όρος αυξήθηκε στους 38. Το 2020 ήταν 210 και το 2022 έφτασαν τους 257. Καθώς το άγχος της κλιματικής αλλαγής (climate anxiety) αυξάνεται, ο κίνδυνος ότι η ανθρωπότητα συνεχίζει να είναι ο βάτραχος σε μια κατσαρόλα με νερό που σιγοβράζει απλώς οξύνεται από το γεγονός ότι συνεχίζουμε να δίνουμε έμφαση σε αφηρημένες στατιστικές παρά σε πράγματα που οι άνθρωποι μπορούν πραγματικά να δουν και να νιώσουν. «Καταλαβαίνω την επικέντρωση στο όριο των 2°C» σημειώνει ο Μπερν-Μέρντοκ, «όμως αυτό α) ακούγεται λίγο, β) αναφέρεται σε κάποια ημερομηνία στο μέλλον, γ) στερείται της οποιασδήποτε σύνδεσης με την ανθρώπινη εμπειρία και δ) αποτυγχάνει παταγωδώς να περιγράψει τι συμβαίνει με τις θερμοκρασίες».

Βαρύ τίμημα

Στα μέσα του 2023, οι παγκόσμιες θερμοκρασίες στην επιφάνεια της Γης έχουν ήδη αυξηθεί κατά 1,25°C, όμως και αυτός ο αριθμός ακόμη αιωρείται στο κεφάλι μας ασύνδετος με τον πραγματικό κόσμο. Εκείνο που έχει σημασία είναι πως όταν σπρώχνεις προς τα πάνω έναν μέσο όρο, σπρώχνεις προς τα έξω τα άκρα. Το Φοίνιξ βιώνει σήμερα τέσσερις φορές περισσότερες ημέρες αφόρητης ζέστης από ό,τι τη δεκαετία του 1950, το Παρίσι βιώνει οκτώ φορές περισσότερες τέτοιες ημέρες, το Λονδίνο βιώνει δέκα φορές περισσότερες. Καθεμία από αυτές τις αφιλόξενες ημέρες συνοδεύεται ήδη από βαρύ τίμημα, προκαλώντας ευθέως δεκάδες θανάτους, και υποχρεώνοντας χιλιάδες άλλους ανθρώπους να τα βγάζουν πέρα αντί να ζουν. Η υπερθέρμανση του πλανήτη, καταλήγει ο Τζον Μπερν-Μέρντοκ, είναι ήδη εδώ. «Κυβερνήσεις και πολίτες εξίσου, η καλύτερη ελπίδα μας να αποτρέψουμε ένα ακόμα χειρότερο αύριο είναι να αναγνωρίσουμε και να ανταποκριθούμε στη ζημία που ήδη γίνεται σήμερα».