Χρειάζεται συναίνεση για τη διευθέτηση;

Σε πρόσφατη συνέντευξή του ο Πρωθυπουργός κ. Μητσοτάκης δήλωσε ότι σε περίπτωση συμφωνίας με τη Τουρκία «θα είχε μείζονα ρόλο να παίξει και η Βουλή και τα κόμματα». Δεν είναι ξεκάθαρο τι ακριβώς εννοούσε. Ομως, η αναφορά αυτή υποδηλώνει ότι o Πρωθυπουργός θεωρεί αναγκαία την επίτευξη – ακόμα και ως διαπραγματευτικό όπλο – συναίνεσης με τα πολιτικά κόμματα. Θα υπάρξει συνεχής διαβούλευση με τους πολιτικούς αρχηγούς; Θα συγκληθεί Συμβούλιο Πολιτικών Αρχηγών; Θα λάβει σε κάποιον βαθμό υπόψη του τις αντιρρήσεις τους ή θα αποβεί η αφορμή για να κάνει τελικά πίσω αναλογιζόμενος το πολιτικό κόστος που θα πρέπει να καταβληθεί; Επίσης, δεν θα πρέπει να αποκλειστεί ότι μέρος της Νέας Δημοκρατίας θα διατυπώσει σφοδρή αντίσταση σε μια διευθέτηση με την Τουρκία.

Ωστόσο, παρά τη σχετική αντίθετη επιχειρηματολογία, η συναίνεση δεν ούτε αναγκαία ούτε χρήσιμη για τους εξής λόγους: Πρώτον, η συναίνεση στην εξωτερική πολιτική διαμορφώνεται είτε διότι τα πολιτικά κόμματα συμφωνούν και ομονοούν – πράγμα σπάνιο – για ένα κρίσιμο ζήτημα που αφορά το «εθνικό συμφέρον» είτε διότι η κυβέρνηση έχει κατορθώσει να επιβάλει τις θέσεις τους σε μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης. Εχει διαμορφωθεί, δηλαδή, συναίνεση στη βάση της κοινωνίας. Το ζήτημα των ελληνοτουρκικών σχέσεων δεν είναι μια τέτοια περίπτωση. Εδώ και χρόνια ο δημόσιος διάλογος τέμνει οριζόντια τα πολιτικά κόμματα και διεξάγεται ανάμεσα σε λεγόμενους «ενδοτικούς» και «αδιάλλακτους». Δεύτερον, η προσπάθεια συναίνεσης μπορεί να υπονομεύσει τις διπλωματικές τακτικές και τους χειρισμούς μιας κυβέρνησης εάν αυτές εκτεθούν στον δημόσιο διάλογο και σε διαβουλεύσεις με πολιτικά κόμματα. Η διπλωματία εξ ορισμού είναι «μυστική». Αλλιώς διπλωματία δεν είναι. Τρίτον, είναι αναγκαία η προσπάθεια της ελληνικής πλευράς να ανιχνεύσει χωρίς δεσμεύσεις τη δυνατότητα αναζήτησης τρόπων επίλυσης των διαφορών με την Τουρκία. Μια κυβέρνηση δεν πρέπει να διεξαγάγει διαπραγματεύσεις έχοντας στον νου της στο πολιτικό κόστος. Τέταρτον, σε μια διαπραγμάτευση οι υποχωρήσεις που δεν θίγουν ουσιαστικά συμφέροντα της χώρας είναι αναπόδραστες, ώστε να επιτευχθεί η επίλυση μιας διαφοράς. Λόγου χάρη, η οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) ανάμεσα στην Ελλάδα και την Ιταλία, τον Ιούνιο του 2020, προβλέπει περιορισμένη επήρεια σε κάποια σημεία σε ελληνικά νησιά του Ιουνίου. Αντίστοιχα, στη συμφωνία για  μερική οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδας – Αιγύπτου τον Αύγουστο του 2020 έγινε αποδεκτή η περιορισμένη επήρεια ακόμη και για την Κρήτη. Συνεπώς, μια ανάλογη διευθέτηση στην Ανατολική Μεσόγειο με την Τουρκία δεν αποκλείεται να συμπεριλάβει και τη μειωμένη επήρεια  ελληνικών νησιών και ιδιαίτερα του Καστελόριζου, ως μέρος του πακέτου του συνυποσχετικού για παραπομπή του ζητήματος στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, οπότε το ενδεχόμενο «εσωτερικοποίησης» της εξωτερικής πολιτικής θα είναι έντονο. Η πολιτική διαμάχη, δηλαδή, να διεξάγεται σε αναφορά με ζητήματα εξωτερικής πολιτική για την αποκόμιση πολιτικών κερδών.

Συνεπώς, η κυβέρνηση, έχοντας εξασφαλίσει μια μεγάλη πλειοψηφία στις πρόσφατες εκλογές, θα πρέπει να δώσει προτεραιότητα στην προώθηση του σχεδίου της, εκμεταλλευόμενη το υφιστάμενο θετικό κλίμα, για έναρξη των διαπραγματεύσεων με την Τουρκία και όχι τόσο στην εξασφάλιση μιας εύθραστης συναίνεσης.

Ο Χαράλαμπος Ταρδανίδης είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ) του Συνδέσμου ΑΕ και Επιχειρηματικότητας και καθηγητής Διεθνών Σχέσεων