Επανεκκινήσεις

Μία νέα «επανεκκίνηση εξομάλυνσης» – αυτή τη φορά στο Βίλνιους – προστέθηκε στην ιστορία των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Η εμπειρία των τελευταίων διακοσίων χρόνων δείχνει ότι οι σχέσεις αυτές δεν εξελίσσονται ποτέ ευθύγραμμα. Κινούνται μεταξύ περιόδων έντασης και ύφεσης, σύγκρουσης και ειρήνης, εγγύτητας και απόστασης, συνεργασίας και απουσίας επαφών. Σταθερό χαρακτηριστικό τους είναι η επαναλαμβανόμενη κυκλικότητα έλξης – απώθησης. Μια συμφωνία ειρήνης και πλήρους εξομάλυνσης που θα  «έσπαγε» οριστικά τον φαύλο αυτόν κύκλο έντασης – ύφεσης και θα εισήγαγε Ελλάδα και Τουρκία σε έναν ενάρετο κύκλο σταθερής ειρηνικής συνύπαρξης, δεν έχει επιτευχθεί ακόμη, δύο αιώνες τώρα.

Ακόμα και η κορυφαία στιγμή ελληνοτουρκικής φιλίας που φιλοτέχνησαν, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, ο Βενιζέλος και ο Ατατούρκ με ισχυρή βούληση και μοναδική διπλωματική μαεστρία στις συμφωνίες της Αγκυρας του 1930, δεν άντεξε στη δοκιμασία του χρόνου. Η πολυδιάστατη ελληνοτουρκική διελκυστίνδα επέστρεψε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο με διωγμούς των Ελλήνων της Πόλης και με κορύφωσή της την παράνομη εισβολή και κατοχή της μισής Κύπρου. Πρόσφατα, τα τρία προηγούμενα χρόνια, με αποκλειστική ευθύνη της Αγκυρας, βιώσαμε μια, πρωτόγνωρη σε διάρκεια και ένταση, επιβάρυνση των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Το γεωπολιτικό δυναμικό που διαχρονικά χαρακτηρίζει τις δύο χώρες σε συνδυασμό με το ανοικτό τραύμα του Κυπριακού τις ωθεί περισσότερο σε απόκλιση παρά σε σύγκλιση.

Ετσι, η επίτευξη μιας συμφωνίας που θα άλλαζε ριζικά τα πράγματα έχει αποδειχθεί πολύ δύσκολη υπόθεση. Μοιάζει με αντικατοπτρισμό μιας όασης στην έρημο, που ξεμακραίνει και χάνεται ακριβώς τη στιγμή που νομίζεις ότι την έχεις αγγίξει. Εύλογη ερώτηση: αυτό σημαίνει ότι οι δύο λαοί είμαστε εγκλωβισμένοι στην ιστορία και αιχμάλωτοι στη γεωγραφία;

Αντί άλλης απάντησης ας δώσουμε το βήμα σε μία από τις μεγάλες προσωπικότητες της ελληνικής διπλωματίας, στον αείμνηστο πρέσβη Βύρωνα Θεοδωρόπουλο. Αναφέρει στο βραβευμένο από την Ακαδημία Αθηνών έργο του «Οι Τούρκοι και εμείς»: «Συχνά ακούγεται η έκφραση: “Είμαστε καταδικασμένοι να ζούμε με γείτονα την Τουρκία”. Μοιρολατρία ή ρεαλισμός; Παθητική αποδοχή ενός γεωγραφικού και ιστορικού δεδομένου που δεν πρόκειται να μεταβληθεί στο προ λεπτό μέλλον; Ή προσγειωμένη διαπίστωση της πραγματικότητας μέσα στην οποία πρέπει να βρούμε τον καλύτερο τρόπο να ζήσομε; Η λέξη “καταδικασμένοι” δίνει έναν τόνο αδρανούς εγκαρτερήσεως που δεν αρμόζει σ’ έναν λαό που θέλει να συνεχίσει δυναμικά τον δρόμο του. Εργο μας δεν μπορεί να είναι άλλο από τη συνεχή και ενεργό αναζήτηση μιας πολιτικής που θα μας επιτρέψει, χωρίς φόβους αλλά και χωρίς κινδύνους, όχι μόνον την άνετη καθημερινή επικοινωνία, αλλά και τη μακροπρόθεσμη συμβίωση με τον Τούρκο – όπως άλλωστε και με κάθε άλλον – γείτονα».

Με όλες αυτές τις πολυδιάστατες σκέψεις προς συνεκτίμηση, οφείλουμε όλοι να ευχηθούμε καλή επιτυχία στον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και να τον στηρίξουμε στη νέα πολύ απαιτητική προσπάθεια για επανεκκίνηση και βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων που ξεκίνησε από τη μακρινή Λιθουανία.

Μια τελευταία σημειολογική επισήμανση: Ο ανακοινωθείς χρόνος για την πιθανή σύγκληση του Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας – Τουρκίας, δηλαδή το προσεχές φθινόπωρο, συμπίπτει χρονικά με την εκατοστή επέτειο από την ανακήρυξη της Δημοκρατίας της Τουρκίας, την 29η Οκτωβρίου του 1923. Προηγείται η 83η επέτειος από τη δική μας, 28η Οκτωβρίου του 1940. Συμπτώσεις… Θα ήταν ευχής έργο η σύγκληση του Ανώτατου ελληνο-τουρκικού Συμβουλίου να μη «χρονισθεί» με μια εθνικά και συναισθηματικά φορτισμένη χρονική συγκυρία. Φθινοπωρινές ημέρες υπάρχουν κι άλλες…

Ο Γιώργος Κουμουτσάκος είναι διπλωμάτης, πρώην υπουργός