Το βήμα

O ένας είναι ακομπλεξάριστος. Διατέλεσε αντιπρόεδρος μιας υπερδύναμης σε έναν διπολικό κόσμο και αισθάνεται άνετα στον ρόλο του προέδρου μιας υπερδύναμης σε έναν πολυπολικό κόσμο. Ασφαλώς και δεν έχει τη ζωντάνια, την ορμή και το χιούμορ του παλιού του προϊσταμένου. Ασφαλώς και έχει κάνει λάθη, με μεγαλύτερο τη χαώδη αποχώρηση των στρατευμάτων της χώρας του από το Αφγανιστάν. Είναι όμως ρεαλιστής, ξέρει καλά τη δουλειά του και μπορείς να του έχεις εμπιστοσύνη.

Ο άλλος διακατέχεται από δύο (τουλάχιστον) σύνδρομα. Το σύνδρομο της αναγνώρισης: ηγείται της χώρας του εδώ και 20 χρόνια, επανεξελέγη πρόσφατα με θριαμβευτικό τρόπο διαψεύδοντας όσους τον είχαν ξεγράψει, είναι ικανός και ευφυής, αλλά δεν μπορεί να απαλλαγεί από την ανάγκη να του το λένε. Και το σύνδρομο της περικύκλωσης: για να αντιμετωπίσει τους εχθρούς του, πραγματικούς ή φανταστικούς, φυλακίζει αυτούς στο εσωτερικό και καταγγέλλει εκείνους στο εξωτερικό. Είναι ρεαλιστής, ξέρει καλά τη δουλειά του, αλλά δεν μπορείς να του έχεις εμπιστοσύνη.

Δύο πράγματα ήθελε βασικά ο πρόεδρος Ερντογάν: να αρθεί το άτυπο εμπάργκο όπλων κατά της χώρας του και να συναντηθεί με τον πρόεδρο Μπάιντεν. Για να τα πετύχει, χρησιμοποιεί εδώ κι έναν χρόνο ως διαπραγματευτικό χαρτί την ένταξη της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ. Οταν είδε ότι είναι κοντά στην επίτευξη του στόχου του, πέταξε και το πυροτέχνημα της ένταξης της χώρας του στην ΕΕ, όχι επειδή πιστεύει ότι μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο, αλλά για να κερδίσει αντί γι΄ αυτό τη διεύρυνση της τελωνειακής ένωσης, τη φιλελευθεροποίηση του καθεστώτος για τις βίζες και τη βελτίωση της συμφωνίας για τη μετανάστευση. Δεν επέμεινε όμως πολύ για να μη θέσει σε κίνδυνο την προσέγγιση της χώρας του με τη Δύση, την οποία έχει απολύτως ανάγκη για να αντιμετωπίσει τα οικονομικά του προβλήματα.

Εξ αρχής ήταν βέβαιο ότι την πραγματική κουβέντα θα την έκανε με τον αμερικανό πρόεδρο, τον οποίο σέβεται, και όχι με τους ηγέτες της Ευρώπης, τους οποίους περιφρονεί. Οι δύο άνδρες δεν έκαναν παζάρι, γιατί ήξεραν ότι μπορούσαν να καταλήξουν σε μια συμφωνία που θα ωφελούσε και τους δύο: ο Μπάιντεν κέρδισε την ενίσχυση του ΝΑΤΟ και ο Ερντογάν βγήκε από τη διεθνή απομόνωση. Το κατά πόσον το βήμα του τελευταίου είναι σταθερό ή μετέωρο θα φανεί από δύο ακόμη πράγματα.

Το ένα είναι η στάση απέναντι στα άλλα ανοιχτά μέτωπα της χώρας του, περιλαμβανομένων φυσικά των ελληνοτουρκικών σχέσεων: η σημερινή συνάντησή του με τον έλληνα Πρωθυπουργό θα έχει αποφασιστική σημασία. Το άλλο είναι ο χειρισμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων: αν ο Ερντογάν θέλει πράγματι να πείσει ότι αλλάζει, θα πρέπει να αρχίσει να απελευθερώνει τους πολιτικούς κρατούμενους, με πρώτο τον Οσμάν Καβάλα.