Η Βιρτζίνια Γουλφ πέρα από τον εγωισμό

«Σκόπευα να γράψω για τον θάνατο, αλλά παρενέβη η ζωή όπως πάντα». Τη φράση αυτή γράφει στο ημερολόγιό της η Βιρτζίνια Γουλφ στις 17 Φεβρουαρίου 1922, όταν έχει κλείσει τα 40 της χρόνια. Είναι ένα ημερολόγιο γεμάτο πόνο: θανάτους, απώλειες, αρρώστια, θλίψη, κατάθλιψη, αγωνία, φόβο. Αλλά σε κάθε σελίδα παρεμβαίνει η ζωή, με απίστευτη ενέργεια, θέρμη και χαρά. Το ημερολόγιο αποτελεί μια απαράμιλλη καταγραφή της εποχής της, μια πινακοθήκη με εξαιρετικές παρατηρήσεις, μια στενή και θαρραλέα αυτοεξέταση, μια αποκάλυψη για τη διαδικασία που ακολουθούσε η συγγραφέας κατά τη συγγραφική δημιουργία, ένα τρυφερό χρονικό της φύσης και ένας διαλογισμός για τη ζωή, τον έρωτα, τον γάμο, τη φιλία, τη μοναξιά, την κοινωνία, τον χρόνο και τη θνητότητα. Είναι ένα από τα σπουδαιότερα ημερολόγια που γράφτηκαν ποτέ και είναι υπέροχο να το βλέπουμε ξανά σε έντυπη μορφή (σ.σ.: στην πεντάτομη έκδοση που κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Granta).

Η πρώτη σωζόμενη ημερολογιακή καταχώρηση εντοπίζεται το 1897, όταν η Γουλφ ήταν σχεδόν 15 ετών – η τελευταία στις 24 Μαρτίου 1941, τέσσερις ημέρες πριν από τον θάνατό της. Η ίδια κρατούσε όλα αυτά τα γραπτά των 42 χρόνων σε τετράδια χωρίς γραμμές με μαλακά εξώφυλλα, τα οποία έδενε με χρωματιστά χαρτιά. Ανέτρεχε τακτικά σε αυτά για να θυμάται το παρελθόν της και βασίστηκε σε αυτά όταν ξεκίνησε τα απομνημονεύματά της «Sketch of the Past», το 1939. Οταν βομβαρδίστηκε το σπίτι της στο Λονδίνο τον Οκτώβριο του 1940, φρόντισε να τα διασώσει.

Πριν αυτοκτονήσει, στις 28 Μαρτίου του 1941, άφησε ένα σημείωμα στον σύζυγό της Λέοναρντ, ζητώντας του να καταστρέψει όλα της τα γραπτά. Ευτυχώς για εμάς, εκείνος δεν το έκανε. Αντιθέτως άρχισε να διασώζει και να ταξινομεί μια τεράστια μάζα υλικού, το οποίο περιλάμβανε χειρόγραφα, μυθιστορήματα, δοκίμια και κριτικές, καθώς και αυτά τα ημερολόγια.

Εξω από τον εαυτό της

Σε αυτά εμφανίζεται έντονα η αυτοκριτική και μοιάζει να λαχταρά να βγει έξω από τον εαυτό της, πέρα από τον εγωισμό, να ταυτιστεί με το «εμείς», όχι με το «εγώ». Είναι σαν να διεξάγεται διαρκώς μια συναρπαστική πάλη ανάμεσα στον σολιψισμό («Πόσο με ενδιαφέρει ο εαυτός μου!») και στη λαχτάρα για κοινοτισμό και κοινοκτημοσύνη. Η έλξη που της προκαλούν οι άλλοι δημιουργεί μια σχεδόν αλλόκοτη ενσυναίσθηση, σαν να μεταμορφώνεται η ίδια στο πρόσωπο που παρατηρεί. Το ημερολόγιο είναι ένας θησαυρός χαρακτήρων, από τους διάσημους λογοτέχνες που γνώριζε (Τόμας Χάρντι, Χ. Τζ. Γουέλς, Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς. Τ.Σ. Ελιοτ, Κάθριν Μάνσφιλντ) μέχρι χίλια άλλα ζωντανά πορτρέτα πιο άγνωστων ζωών.

Είναι μια καταγραφή του κόσμου της και της εποχής της. Ενα τετράδιο ασκήσεων όπου εργάζεται για να βρει φόρμα με βάση την οποία θα δημιουργήσει κάτι από «αυτό το ρευστό, διαφεύγον υλικό της ζωής».