Χαλαρή Γαλλία, αυστηρές ΗΠΑ. Κανείς δεν έχει δίκιο

Θα πρέπει η δημόσια πολιτική να είναι «φυλετικά συνειδητή» ή «τυφλή ως προς το χρώμα»; Θα πρέπει να στοχεύει στις συγκεκριμένες ανισότητες που αντιμετωπίζουν οι μειονοτικές ομάδες ή να αντιμετωπίζει όλους τους πολίτες ισότιμα χωρίς καμία αναφορά στο φυλετικό και πολιτισμικό υπόβαθρό τους;

Η αντίθεση μεταξύ αυτών των δύο προσεγγίσεων έχει συχνά θεωρηθεί ως η αντίθεση μεταξύ της αγγλοσαξονικής πολυπολιτισμικότητας και του γαλλικού αφομοιωτισμού, η μία «βασισμένη στο δικαίωμα των εθνικών μειονοτήτων», η άλλη «βασισμένη στα ατομικά δικαιώματα». Ομως, δύο πρόσφατα γεγονότα καταδεικνύουν την πολυπλοκότητα του θέματος: οι συζητήσεις γύρω από την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ να ακυρώσει τη «θετική δράση» και εκείνες γύρω από τις ταραχές που ξέσπασαν στη Γαλλία μετά τη δολοφονία του εφήβου Ναέλ Μερζούκ από την αστυνομία.

Η ετυμηγορία του Ανώτατου Δικαστηρίου ότι η φυλετική πολιτική εισαγωγής του Χάρβαρντ ήταν παράνομη οδήγησε πολλούς να φοβούνται ότι η πρόοδος των Αφροαμερικανών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση θα σταματήσει. Ωστόσο, όπως παρατήρησε ο αφροαμερικανός συγγραφέας Μπέρτραντ Κούπερ πριν απ’ την απόφαση: «Η πραγματικότητα είναι ότι για τους μαύρους φτωχούς, ένας κόσμος χωρίς “θετική δράση” είναι ακριβώς ο κόσμος όπως είναι, όχι διαφορετικός από πριν». Γιατί; Επειδή, ενώ η «θετική δράση» βελτίωσε τις προοπτικές των μαύρων της μεσαίας τάξης, άφησε ανέγγιχτη τη ζωή των Αφροαμερικανών της εργατικής τάξης. Μέχρι το 2020, το ποσοστό των Αφροαμερικανών που έγιναν δεκτοί στο Χάρβαρντ ήταν σχεδόν 16% – υψηλότερο από το ποσοστό των μαύρων στον πληθυσμό των ΗΠΑ. Οι μαύροι φοιτητές στο Χάρβαρντ είναι, ωστόσο, κάθε άλλο παρά αντιπροσωπευτικοί της αφροαμερικανικής κοινότητας.

Πολλοί επικριτές των πολιτικών με φυλετική συνείδηση υποστηρίζουν την άσκηση πολιτικής που δεν λαμβάνει υπόψη τη φυλή ή τον πολιτισμό ενός ατόμου. Ισως το έθνος που ενσαρκώνει περισσότερο μια τέτοια προσέγγιση είναι η Γαλλία. Είναι επίσης εκείνη που αποκαλύπτει περισσότερο τα προβλήματα που υπάρχουν με την πολιτική αυτή.

Η γαλλική πολιτική έχει τις ρίζες της στη δημοκρατική της παράδοση και στις οικουμενικές αρχές της, καθώς και στην άρνηση αναγνώρισης φυλετικών διακρίσεων στη χάραξη πολιτικής. Η οικουμενική πεποίθηση ότι πρέπει να αντιμετωπίζονται όλοι ως πολίτες και όχι ως φορείς συγκεκριμένης φυλετικής ή πολιτισμικής ιστορίας είναι μια πολύτιμη αρχή.

Στην πράξη, ωστόσο, η γαλλική πολιτική συνεπάγεται την τύφλωση απέναντι στον ρατσισμό στο όνομα της αχρωματοψίας και τη χρησιμοποίηση του αιτήματος για αφομοίωση ως μέσου για την επισήμανση ορισμένων ομάδων – των Εβραίων στο παρελθόν, των μουσουλμάνων και των ατόμων βορειοαφρικανικής καταγωγής σήμερα – ως μη πραγματικών μελών του έθνους. Ο οικουμενισμός έχει γίνει ένα όπλο με το οποίο επισημαίνεται η διαφορετικότητα συγκεκριμένων λαών και δικαιολογείται η περιθωριοποίησή τους. Η Γαλλία, όπως και η Αμερική, αντιμετωπίζει πολύ συχνά τους πολίτες της όχι ως άτομα αλλά ως μέλη φυλετικών ή εθνοτικών κοινοτήτων.

Στη Γαλλία, η άρνηση αναγνώρισης της κοινωνικής πραγματικότητας του ρατσισμού στο όνομα του οικουμενισμού συνέβαλε στη δημιουργία των ίδιων των γκέτο για τα οποία οι Γάλλοι πολιτικοί συνήθιζαν να χλευάζουν την αγγλοσαξονική προσέγγιση. Στην Αμερική, η ενασχόληση με τη χάραξη πολιτικής με βάση φυλετικές κατηγορίες έχει παραμελήσει τις ίδιες τις κοινότητες που υποτίθεται ότι ωφέλησαν αυτές οι πολιτικές, αγνοώντας τα πολλά άλλα χαρακτηριστικά, όπως η τάξη, που διαμορφώνουν τις ζωές των μαύρων, ενώ παράλληλα δημιούργησε νέες κοινωνικές τριβές – όπως τις εντάσεις μεταξύ Αφροαμερικανών και Ασιατών Αμερικανών. Αυτό που πρέπει να σφυρηλατηθεί, πέρα από αυτές τις δύο προσεγγίσεις, είναι μια οικουμενική προοπτική που αγκαλιάζει την ίση μεταχείριση αλλά δεν αρνείται την πραγματικότητα της φυλετικής ανισότητας.

Ο ινδοβρετανός συγγραφέας Κέναν Μάλικ σπούδασε Ιστορία και Φιλοσοφία της Επιστήμης στα πανεπιστήμια του Σάσεξ και του Λονδίνου και έχει διδάξει σε πανεπιστήμια της Ευρώπης και των ΗΠΑ. Στις μελέτες του επικεντρώνεται σε θέματα φυλής, πλουραλισμού και πολυπολιτισμικότητας