ΗχοΔύναμα

Μπετόβεν: Οι Εννέα Συμφωνίες Φιλαρμονική της Βιέννης, Βασιλική Φιλαρμονική Ορχήστρα της Στοκχόλμης, Ορχήστρα του Φεστιβάλ του Μπαϊρόιτ, Βίλχελμ Φουρτβένγκλερ, WARNER,
6 SACD

Βίλχελμ Φουρτβένγκλερ: ο μέγας ήρωας της γερμανικής διεύθυνσης ορχήστρας. Και, ως εκ τούτου, για πολλούς, της παγκόσμιας. Ο άνθρωπος που κυριάρχησε κατά κράτος στη μουσική σκηνή της Γερμανίας και της Αυστρίας, δηλαδή των δύο σημαντικότερων χωρών για τη μουσική, επί τρεις δεκαετίες, και μάλιστα τις πιο ταραγμένες του σύγχρονου κόσμου: από τις αρχές της δεκαετίας του ’20 μέχρι και τον θάνατό του, στα μέσα της δεκαετίας του ’50. Αλλά που η παραμονή του στη Γερμανία του Χίτλερ έθεσε σε σοβαρή αμφισβήτηση το μεταπολεμικό του μέλλον. Πράγματι, ήταν δύσκολο γι’ αυτόν να βλέπει μετά τις φωτογραφίες από τις συναυλίες του στην «Παλαιά Φιλαρμονική» του Βερολίνου όπου, εν μέσω του Πολέμου, με την Ευρώπη ολόκληρη σχεδόν κατεχόμενη, υποκλινόταν στον Φύρερ παρουσία του μισού υπουργικού συμβουλίου του Τρίτου Ράιχ, πριν να αρχίσει να διευθύνει.

Ομως ο Φουρτβένγκλερ ήταν πιο σύνθετος από αυτό: με αυτή του την ισχύ, μπόρεσε και βοήθησε κάποιους εβραίους μουσικούς, όσο ήταν ακόμα καιρός, αλλά μπόρεσε και να διευθύνει έργα για όλους τους άλλους εντελώς απαγορευμένα. Γι’ αυτό και αποναζιστικοποιήθηκε αρκετά σύντομα μετά τον Πόλεμο. Οχι όμως μόνον γι’ αυτό: κυρίως επειδή η νέα μουσική βιομηχανία που άνθιζε λόγω του νεοεμφανισθέντος επαναστατικού βινυλίου, ιδίως στην Αγγλία, τον έβλεπε, και ορθώς, σαν χρυσωρυχείο. Ακόμα πριν λοιπόν οι Σύμμαχοι του επιτρέψουν να διευθύνει ξανά στη Γερμανία και την Αυστρία, ο Φουρτβένγκλερ ήδη ηχογραφούσε στο Λονδίνο, όπως άλλωστε και ο Κάραγιαν.

Ομως, ο Μπετόβεν, έπρεπε να περιμένει. Γιατί η βρετανική ΕΜΙ και ο ιδιοφυής Βάλτερ Λεγκ ήθελαν η βάση των ηχογραφήσεων να είναι η Βιέννη και η Φιλαρμονική της. Και έτσι έγινε, ως ένα βαθμό τουλάχιστον. Μόνον που ο σχεδιασμός τους βρήκε πολλά προβλήματα στη διαδρομή του, που οι αμέτρητες κυριολεκτικά αναπαραγωγές που γνώρισαν αυτές οι ηχογραφήσεις τα κουβαλούν μέχρι σήμερα, ιδίως ως προς ζητήματα ολοκλήρωσης της ενότητας και ως προς τις ηχητικές ανισότητες ανάμεσα στις Εννέα Συμφωνίες που δεν μπόρεσαν να μπουν «σε μια τάξη», όπως τίποτα σχεδόν που είχε να κάνει με τον Φουρτβένγκλερ και το στούντιο.

Σήμερα όμως, για πρώτη φορά, το ευρωπαϊκό κοινό μπορεί να ακούσει αυτόν τον Μπετόβεν (σχεδόν) με τρόπο που μόνον οι ιάπωνες φιλόμουσοι έως τώρα μπορούσαν. Και αυτό επειδή η WARNER εξέδωσε για πρώτη φορά αυτό το υλικό σε μορφή SACD, με την ήδη εξαιρετική ηχητική επεξεργασία από την πλήρη έκδοση. Ισως ποτέ άλλοτε η αναπαραγωγική τεχνολογία δεν έδωσε τόσο χρήσιμους καρπούς όσο εδώ, επιτρέποντας στον ακροατή να πλησιάσει για πρώτη φορά εκεί που μέχρι τώρα υπήρχε ένα τεχνοχητικό όριο απροσπέλαστο με ουσιώδεις επιπτώσεις στην πρόσληψη της ερμηνείας των έργων.

Υπό την απαραίτητη προϋπόθεση λοιπόν ότι κάποιος διαθέτει αντίστοιχο σύστημα αναπαραγωγής, τώρα θα έχει επιτέλους την ευκαιρία να ακούσει τον Μπετόβεν του Φουρτβένγκλερ όπως ηχογραφήθηκε και όπως πρέπει να ακούγεται. Οχι κάπως αλλιώς. Οχι με περισσότερους συμβιβασμούς απ’ όσους ήδη επιβάλλουν η ηλικία και οι συνθήκες κάποιων τουλάχιστον από τις ηχογραφήσεις, που δεν είναι όλες με τη Βιέννη, ούτε όλες στουντιακές. Ομως, συμφωνίες όπως λ.χ. η Πρώτη ή η Τρίτη, η «Ηρωική» και ασφαλώς όχι μόνον, θα ακουστούν εδώ με τρόπο που θα κόψει την ανάσα του ακροατή τους. Ειδικά εάν είναι γνώστης των παλαιότερων αναπαραγωγών απλά δεν θα μπορεί να πιστέψει αυτό που ακούει. Και ασφαλώς θα κατανοήσει το τι ακριβώς έκανε αυτός ο θρυλικά δραματικός αρχιμουσικός και τον οδήγησε, δικαίως, στον θρύλο του. Που όσα χρόνια κι αν περάσουν, ουδέποτε θα σβήσει.