Κάποτε στην Επίδαυρο

Ξεκινούν σήμερα, με τον «Ιππόλυτο» του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Κατερίνας Ευαγγελάτου, οι παραστάσεις στον Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Στον χώρο που, εδώ και δεκαετίες, επαληθεύεται με τον πιο θεαματικό τρόπο ο στίχος του ποιητή «Σε τούτα εδώ τα μάρμαρα κακιά σκουριά δεν πιάνει». Διότι λες και δεν υπήρξε η οξείδωση των δυόμισι χιλιάδων χρόνων που έχουν μεσολαβήσει από τότε που ο χώρος λειτουργούσε ως μέρος των θεραπευτικών αγωγών του Ασκληπιείου έως εκείνη την ημέρα του Σεπτεμβρίου του 1938 που στην ορχήστρα του θεάτρου ήχησε και πάλι ο αρχαίος λόγος της «Ηλέκτρας» του Σοφοκλή, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Ροντήρη, με τις Ελένη Παπαδάκη και Κατίνα Παξινού.

Στην αφίσα μάλιστα της παράστασης (κομμάτι της «θεατρικής πινακοθήκης» που αποτελούν, στην πραγματικότητα, οι τοίχοι της ιστορικής ταβέρνας Λεωνίδας) βλέπουμε ότι αρχίζει στις πέντε και τέταρτο το απόγευμα για τον προφανή λόγο ότι, εκείνη την εποχή, δεν υπήρχε η δυνατότητα ηλεκτρικής εγκατάστασης για φωτισμό. Eννέα χρόνια αργότερα, το 1947, οι Λυγουριώτες θα στήσουν, ανάμεσα στα πεύκα που περιβάλλουν τον χώρο, ένα πανηγύρι με νταούλια και τσιμπούσια πριν παρακολουθήσουν στο «θέατρό τους» τους «Πέρσες» του Αισχύλου στα… γαλλικά.

Διότι «θέατρό τους» το θεωρούσαν. Οχι με την έννοια της ιδιοκτησίας αλλά της πνευματικής κληρονομιάς που έχουν χρέος να προστατεύσουν και να αναδείξουν. Γι’ αυτό και στα τέλη του 19ου αιώνα έσπευδαν να διαθέσουν τα χωράφια τους προς απαλλοτρίωση προκειμένου να κατασκευαστεί ο δρόμος που θα ένωνε το θέατρο με το Ναύπλιο και θα αναβάθμιζε την επισκεψιμότητά του. Αλλωστε, μέχρι πριν από κάποια χρόνια η πρόβα τζενεράλε της Πέμπτης ήταν «ανοιχτή» για τους Λυγουριώτες. Κάτι που αντικαταστάθηκε – σωστά κατά τη γνώμη μου – με το «λυγουριώτικο» εισιτήριο των πέντε ευρώ.

Το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου ξεκίνησε το 1955 ύστερα από πρωτοβουλία του υπουργού Προεδρίας της κυβέρνησης Παπάγου, Γεωργίου Ράλλη, και θυμάμαι τον Αλέξανδρο Λυκουρέζο να λέει ότι εκείνα τα πρώτα χρόνια δεν υπήρχε η παραμικρή υποδομή φιλοξενίας και οι θεατές που ήθελαν να διανυκτερεύσουν έμεναν σε σκηνές ανάμεσα στα πεύκα. Ηταν την ίδια εποχή που στο χωριό της Αρχαίας Επιδαύρου κυκλοφορούσε ένα και μοναδικό αυτοκίνητο και μάλιστα με γυναίκα οδηγό, την Ελένη Χαλκούση, η οποία κατάφερε να τρακάρει μετωπικά με μια βάρκα που είχαν τραβήξει στη στεριά.

Ο Ανδρέας στην «Ορέστεια»

Οι επιδαύριες ιστορίες είναι πολλές και δεν αφορούν μόνο το θέατρο. Η «υποδοχή» από τους θεατές, πριν από την παράσταση, ενός πολιτικού αποτελεί απολύτως αξιόπιστη μέτρηση της δημοτικότητάς του. Θυμάμαι το καλοκαίρι του 1981, λίγους μήνες δηλαδή πριν το ΠΑΣΟΚ γίνει για πρώτη φορά κυβέρνηση. Στην Επίδαυρο θα ανέβαινε η «Ορέστεια» του Αισχύλου, σε σκηνοθεσία Κάρολου Κουν, με τη Μελίνα Μερκούρη στον ρόλο της Κλυταιμνήστρας που έμελλε να είναι και ο τελευταίος της θεατρικής καριέρας της.

Είχε κυκλοφορήσει η είδηση ότι την παράσταση θα παρακολουθούσε ο Ανδρέας Παπανδρέου και – επισήμως, ανεπισήμως, πού να ξέρω; – οι θεατές είχαν τιγκάρει το θέατρο. Κάθονταν ακόμη και στους διαδρόμους με τα σκαλάκια που αποτελούν ένα είδος φυσικών ηχείων και εξασφαλίζουν τη θαυμαστή ακουστική του. Με το που έκανε είσοδο άρχισε το πιο μακρύ χειροκρότημα (συν διάφορες επευφημίες, ακόμη και συνθήματα) που έχω ακούσει ποτέ στη ζωή μου. Μπορεί να ξεπέρασε τα πέντε λεπτά. Ενώ ο Κουν χτυπούσε απελπισμένος το κεφάλι του, που λέει ο λόγος, στον κορμό της γνωστής ελιάς, αφού πίστευε ότι με κλειστούς διαδρόμους δεν θα ακουγόταν τίποτα από την παράσταση. Και ω του θαύματος, δεν υπήρξε πρόβλημα στον ήχο, για τέτοια ακουστική μιλάμε. Το ότι ύστερα από τρεις μήνες ο Ανδρέας έγινε πρωθυπουργός μόνο θαύμα δεν θεωρήθηκε ύστερα από τέτοια υποδοχή.