«Η επιθυμία που οδηγεί στα άκρα»

Βουτηγμένη στο έρεβος αυτή η ρωμαϊκή τραγωδία ανεβαίνει για πρώτη φορά σε θεατρική μορφή υπό την ερευνητική και ανήσυχη ματιά του Θάνου Παπακωνσταντίνου ο οποίος αναζήτησε τις προεκτάσεις που προσλαμβάνουν οι φυσικές ανάγκες ως σύμβολα του ανικανοποίητου. Ο «Θυέστης» έχει χαρακτηριστεί το εντυπωσιακότερο από τα δράματα του Σενέκα εξαιτίας της εναργούς αποτύπωσης της διαπάλης μεταξύ των παθών και της λογικής. Αυτά είναι μερικά από τα στοιχεία που άσκησαν γοητεία στον ιδιαίτερο σκηνοθέτη ο οποίος, όπως λέει, πάντα ήθελε να το ανεβάσει επειδή βρίσκεται στον κόσμο του ζόφου. «Πρόκειται για ένα μνημειώδες κείμενο της αρχαίας γραμματείας, το οποίο δραματοποιεί τον συγκεκριμένο μύθο. Από μελέτες εικάζεται ότι ο Σοφοκλής έχει γράψει έναν Ατρέα και ο Ευριπίδης έναν Θυέστη – έργα τα οποία δεν έχουν διασωθεί. Δεδομένου ότι όλες οι τραγωδίες του Σενέκα έχουν αναφορά στην αττική τραγωδία και κυρίως τον Ευριπίδη, μπορούμε να εικάσουμε ότι τα έχει μελετήσει. Παρ’ όλα αυτά δεν έχει διασωθεί κανένα άλλο που να πραγματεύεται αυτό τον φρικαλέο μύθο».

Τα δίδυμα αδέλφια Θυέστης και Ατρέας δολοφόνησαν τον βασιλιά της Ολυμπίας Χρύσιππο επειδή επιβουλευόταν τον θρόνο. Εξορισμένοι από τον Πέλοπα κατέφυγαν στις Μυκήνες όπου συμφώνησαν να βασιλεύουν εναλλάξ. Επικράτησε όμως αρχικά ο Ατρέας επειδή βρήκε ένα χρυσόμαλλο αρνί στο κοπάδι του, σταλμένο από τον θεό Ερμή και θεωρήθηκε σύμβολο εξουσίας. Η γυναίκα του Ατρέα, Αερόπη, και ο Θυέστης ήταν εραστές κι έτσι έκλεψαν την προβιά του αρνιού κι ο Θυέστης έγινε βασιλιάς, υποσχόμενος ότι θα του δώσει ξανά τον θρόνο αν ποτέ ο ήλιος ανατείλει από τη δύση και δύσει από την ανατολή. Ο Δίας άλλαξε τη φορά του ήλιου κι ο Ατρέας πήρε ξανά τον θρόνο. Ο Ατρέας θέλησε να πάρει εκδίκηση για την απιστία της γυναίκας του και του αδερφού του. Σκότωσε τους γιους του Θυέστη και τον προσκαλεί σε γεύμα, όπου του προσέφερε για φαγητό τις ψημένες σάρκες των γιων του.

Σε αυτή την τραγωδία ο Θάνος Παπακωνσταντίνου εξηγεί ότι «έχουμε μια διαφορετική διαχείριση της πλοκής αφού πρόκειται για μια ρωμαϊκή τραγωδία. Για παράδειγμα η θέση του Χορού, o οποίος δεν είναι πανταχού παρών. Επίσης δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα αν παρουσιαζόταν, έστω και σε μικρό ακροατήριο, ή λειτουργούσε απλά ως λογοτεχνική άσκηση ρητορικής που ήταν πολύ αγαπημένο σπορ των Ρωμαίων εκείνη την εποχή. Η εποπτεία ενός τέτοιου κειμένου αποτελεί πρόκληση αφενός λόγω νοημάτων, αφετέρου εξαιτίας της σκοτεινής ιστορίας εκδίκησης που αποτυπώνεται».

Ακόρεστη επιθυμία

Ο σκηνοθέτης αποκαλύπτει ότι από την έρευνα και τις πρόβες αναδύεται μια εμβληματική σκηνή με την οποία ο Σενέκας αρχίζει το έργο. «Η Ερινύα φέρνει από τον κάτω κόσμο το φάντασμα του Ταντάλου για να σπείρει τη μανία πάλι στον οίκο του. Μια σκηνή που χρησιμοποίησε ως βάση και ο Σαίξπηρ στον Αμλετ». Στον «Θυέστη» του Σενέκα, πέρα από τη φρικαλεότητα και το αιματηρό περιβάλλον που εκτυλίσσεται, ο καλός σκηνοθέτης επισημαίνει ζητήματα τα οποία ενυπάρχουν σε όλα τα μεγάλα κείμενα: «Στην πλοκή σαφώς φωτίζεται η εκδίκηση – του Ατρέα στον αδελφό του για τη διεκδίκηση του θρόνου – όμως στην καρδιά του κειμένου υπάρχει η ανθρώπινη επιθυμία. Οπως ο Τάνταλος είναι καταδικασμένος στο μαρτύριο της αιώνιας πείνας και της αιώνιας δίψας – να θέλει να φάει και να πιει και να μην μπορεί να ικανοποιηθεί η επιθυμία του με κανέναν τρόπο. Εδώ έχουμε μια ιστορία, από την ανάποδη, για το πού μπορεί να οδηγήσει η υπερβολή της πείνας και της δίψας. Βλέπουμε ότι η ακόρεστη επιθυμία, την οποία φέρνει επί σκηνής ο Τάνταλος, μπορεί να καταλήξει στα άκρα».

Ο Τάνταλος είχε προσπάθησε να ξεγελάσει τους θεούς προσφέροντάς τους ως γεύμα τον γιο του Πέλοπα, τον οποίο σκότωσε ο ίδιος. Οι θεοί το κατάλαβαν και τον τιμώρησαν. «Σαν να έρχεται στη σκηνή το παράδειγμα μιας κτηνωδίας που πρέπει να ξεπεραστεί από τους επιγόνους. Ετσι αντιμετωπίσαμε το έργο. Το φάντασμα του Ταντάλου στην πλοκή του έργου υπάρχει μόνο στην αρχή και μετά δεν εμφανίζεται ξανά. Στην δική μας παράσταση παραμένει επί σκηνής συνεχώς και γίνεται έτσι ο πρώτος ιδανικός θεατής αυτού του εγκλήματος, αυτής της φρικαλεότητας που θα εκτυλιχθεί μπροστά στα μάτια μας. Είναι όμως ένα ακόμη βασανιστήριο για τον ίδιο για να δει πού οδήγησε τον οίκο του το αμάρτημά του. Φυσικά όλα λειτουργούν συμβολικά αφού έχουμε τη θεατρική συνθήκη και για μένα έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον αυτή η φρικαλεότητα να αποτυπωθεί περισσότερο ποιητικά».

info

Πειραιώς 260, 10 και 11 Ιουλίου, {LF}στις 21.00. Παίζουν Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης (Ατρέας), Αντώνης Μυριαγκός (Θυέστης), Τάσος Δήμας (Φάντασμα Ταντάλου), Μαριάννα Δημητρίου (Ερινύα – Αγγελιαφόρος)