Αμεση κατάργηση {LF}του μεσαιωνικού άρθρου 16

Το κρατικό μονοπώλιο στην ανώτατη παιδεία αποτελεί θεσμό ολοκληρωτικού χαρακτήρα, που αποσκοπεί στον έλεγχο και στην ομοιομορφία της σκέψης και της επιστημονικής έρευνας. Συναντάται αποκλειστικά σε καθεστώτα ολοκληρωτικού χαρακτήρα (ναζιστική Γερμανία, φασιστική Ιταλία, κομμουνιστικά καθεστώτα, σήμερα η Βόρεια Κορέα κ.λπ.).

Στις ελεύθερες κοινωνίες (ΗΠΑ, ΕΕ κ.λπ.) η ανώτατη παιδεία παρέχεται ελεύθερα είτε από κρατικούς φορείς είτε από αυτοδιοικητικούς είτε από μη κερδοσκοπικά ιδρύματα είτε από ιδιώτες. Η παροχή πανεπιστημιακής παιδείας από το κράτος έχει τη λογική της δωρεάν εκπαίδευσης, ενώ η ίδρυση μη κερδοσκοπικών ή ιδιωτικών πανεπιστημίων έχει τη λογική της πρωτοβουλίας, καινοτομίας, δημιουργίας πρωτοποριακών δομών. Είναι η λογική της ελεύθερης κυκλοφορίας των ιδεών, της ελεύθερης κοινωνίας και της ελεύθερης αγοράς.

Στην Κύπρο, η ίδρυση πλήθους ιδιωτικών πανεπιστημίων δημιούργησε μία ανταγωνιστική αγορά υψηλού επιπέδου, έφερε χιλιάδες φοιτητές από όλον τον κόσμο (και από την Ελλάδα), άρα και συνάλλαγμα, και δημιούργησε χιλιάδες θέσεις εργασίας για διδακτικό και διοικητικό προσωπικό (μεταξύ των οποίων και πάμπολλοι Ελληνες εξ Ελλάδος). Ακόμα και στην Τουρκία υπάρχουν εξαιρετικά ιδιωτικά πανεπιστήμια, στα οποία επίσης διδάσκουν πολλοί Ελληνες.

Στην Ελλάδα, το πανεπιστημιακό κατεστημένο διαφυλάσσει ακόμα ως κόρην οφθαλμού το κρατικό μονοπώλιο στην ανώτατη παιδεία. Τα επιχειρήματα είναι κωμικά («ο δημόσιος και δωρεάν χαρακτήρας της ανώτατης παιδείας είναι αδιαπραγμάτευτος» και λοιπά υποκριτικά) και δεν αξίζουν καν απαντήσεως. Ουδείς εμποδίζει τα δημόσια πανεπιστήμια να συνεχίσουν τη λειτουργία τους δίπλα στα ιδιωτικά, όπως σε όλες τις δημοκρατικές χώρες στον κόσμο.

Οι πραγματικοί λόγοι είναι ότι 1) η κατάργηση του κρατικού μονοπωλίου θα ανοίξει τον δρόμο στον υγιή ανταγωνισμό, ο οποίος θα οδηγήσει σε επαναπατρισμό κορυφαίων επιστημόνων, άρα σε συγκρίσεις, και φυσικά διαρροή αριστούχων φοιτητών στα δημόσια πανεπιστήμια, 2) στα ιδιωτικά πανεπιστήμια θα αναπτυχθεί μία διαφορετική κουλτούρα και κλίμα διαλόγου, ανοχής της αντίθετης άποψης, αυστηρής απαγόρευσης της βίας, εξοβελισμού του κομματισμού και της ιδεολογικής προπαγάνδας και κυρίως αξιοκρατίας στις επιλογές των καθηγητών. Τα ιδιωτικά πανεπιστήμια δεν θα είναι χώρος βίαιων ιδεολογικών συγκρούσεων, μηχανισμός στρατολόγησης κομματικών στελεχών, φυτώρια παραγωγής κομματικών οπαδών και αναπαραγωγής των κομματικών μηχανισμών. Ούτε χώρος αέναης αναπαραγωγής της κυρίαρχης ιδεολογίας της Μεταπολίτευσης, στην οποία ομνύουν διακομματικά οι πανεπιστημιακοί κύκλοι, αποκλείοντας προσωπικότητες με αντίθετη άποψη (ο κατάλογος των επιστημονικών κολοσσών που έχουν αποκλεισθεί από τα κρατικά πανεπιστήμια τελειωμό δεν έχει).

Η υποκρισία των υπερμάχων του κρατικού μονοπωλίου στα ΑΕΙ φαίνεται από το γεγονός ότι πολλοί εξ αυτών, συνταξιοδοτούμενοι από τα ελλαδικά κρατικά πανεπιστήμια, προσλαμβάνονται με παχυλότατους μισθούς στα… ιδιωτικά πανεπιστήμια της Κύπρου. Ακόμα και πρυτάνεις που έδωσαν ανένδοτους αγώνες υπέρ του άρθρου 16. Επίσης, πολλοί εξ αυτών στέλνουν τα παιδιά τους να φοιτήσουν στην Κύπρο, αν δεν κατάφεραν να περάσουν στο επιθυμητό ελλαδικό πανεπιστήμιο. Μία άλλη αντίφαση είναι ότι πάρα πολλοί πανεπιστημιακοί, ένθερμοι υπέρμαχοι του κρατικού μονοπωλίου στην ανώτατη εκπαίδευση, έχουν οι ίδιοι φοιτήσει και στέλνουν τα παιδιά τους να φοιτήσουν σε μεγάλα ιδιωτικά σχολεία (όπως και το σύνολο σχεδόν των πολιτικών ηγετών της Μεταπολίτευσης).

Αν η νέα κυβέρνηση θέλει να κάνει μία πραγματικά μεγάλη τομή, ας προχωρήσει (μαζί με όποιο άλλο κόμμα το αποφασίσει) στην κατάργηση του μεσαιωνικού άρθρου 16 για να ανοίξει επιτέλους ο δρόμος στην ελεύθερη κυκλοφορία των ιδεών και στον αληθινό εκδημοκρατισμό της ανώτατης παιδείας.

Ο Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Γενεύης

Από τις Εναλλακτικές Εκδόσεις κυκλοφορεί το βιβλίο του «Κοινοτισμός»