Η φίλη μου είχε βγει για πίτσα όταν χτύπησε ο πύραυλος

«Σας παρακαλώ, όχι εκεί»: αυτή ήταν η πρώτη μας αντίδραση μετά τη ρωσική πυραυλική επίθεση στην πιτσαρία Ria του Κραματόρσκ, που στοίχισε 13 ζωές και προκάλεσε τον τραυματισμό περισσότερων από 60 ανθρώπων. Το Κραματόρσκ είναι η μεγαλύτερη, ασφαλέστερη και πιο εύκολα προσβάσιμη πόλη κοντά στη ρωσο-ουκρανική γραμμή του μετώπου. Πριν από την εισβολή ζούσαν εκεί 200.000 άνθρωποι. Απομένουν σήμερα 80.000, συμπεριλαμβανομένων στρατιωτών σε άδεια, εθελοντών και δημοσιογράφων. Παρ’ όλα αυτά, οι διαθέσιμες υπηρεσίες είναι περιορισμένες, οπότε ένα κεντρικό, καλοκουρδισμένο εστιατόριο με καλό wifi θα έχει πάντα κόσμο. Θυμάμαι τους νεαρούς, πάντα γρήγορους και ευγενείς σερβιτόρους του Ria. Κάποιοι από αυτούς είναι τώρα μεταξύ των νεκρών.

Η δεύτερη σκέψη μετά από αυτή τη νέα επίθεση ήταν: ποιος βρισκόταν εκεί; Μία επισκέπτρια, η Βικτόρια Αμελίνα, διάσημη ουκρανή συγγραφέας, τραυματίστηκε σοβαρά. Μάθαμε προχθές ότι απεβίωσε έπειτα από πέντε ημέρες νοσηλείας. Η Αμελίνα ήταν ερευνήτρια εγκλημάτων πολέμου – την προπερασμένη Κυριακή, μία ημέρα πριν από το ταξίδι της στο Κραματόρσκ, συντόνιζε στο φεστιβάλ βιβλίου του Κιέβου, κατόπιν δικής μου πρόσκλησης, πάνελ με θέμα «Τι είδους έγκλημα διαπράττει η Ρωσία;». Είχαμε προετοιμαστεί μαζί, συζητώντας για το πόσο δύσκολο είναι να ταξιδέψουμε εκτός Ουκρανίας και το πώς επιστρατεύουμε τη δύναμη να συνεχίζουμε. Το φεστιβάλ βιβλίου ήταν για μας μια γιορτή της ουκρανικής ανθεκτικότητας.

Μιλώντας σε ένα μείζον προπαγανδιστικό τοκ σόου στο κρατικό δίκτυο Ρωσία-1, ο επικεφαλής της αμυντικής επιτροπής της Δούμας, συνταγματάρχης Αντρέι Καρταπόλοφ, χαιρέτισε την επίθεση στο Κραματόρσκ λέγοντας: «Βγάζω το καπέλο μου σε αυτούς που τη σχεδίασαν και την πραγματοποίησαν. Η γέρικη στρατιωτική καρδιά μου αγαλλιάζει όταν βλέπω πόσο πολλά από τα πτώματα αυτών των παιδιών ξεθάβονται, μερικές φορές με τατουάζ, μερικές φορές με εμβλήματα». Μεταξύ των πτωμάτων συμπεριλαμβάνονται οι 14χρονες δίδυμες Γιούλια και Αννα Ακσεσένκο.

Επισκέφθηκα αυτό το εστιατόριο τον Απρίλιο, μετά την επετειακή προβολή της ταινίας μας για την επίθεση στον σιδηροδρομικό σταθμό του Κραματόρσκ στις 8 Απριλίου του 2022, μία από τις φονικότερες της προβολής: 3.000 άνθρωποι βρίσκονταν στον σταθμό, 63 από αυτούς σκοτώθηκαν, περισσότεροι από 100 τραυματίστηκαν. Στο πλαίσιο του Reckoning Project, που καταγράφει εγκλήματα πολέμου, επαναλάβαμε αυτό που οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα και ουκρανοί εισαγγελείς είχαν ήδη πει: πως, παρά τους ισχυρισμούς του Κρεμλίνου ότι είχε στοχοθετήσει στρατιωτικό εξοπλισμό στον σταθμό, ήταν μια απευθείας επίθεση της Ρωσίας σε αμάχους.

Ακριβώς έναν χρόνο πριν από την επίθεση στο εστιατόριο του Κραματόρσκ, η Ρωσία επιτέθηκε σε ένα εμπορικό κέντρο στο Κρεμεντσούκ – μακριά από τις γραμμές του μετώπου – σκοτώνοντας 21 ανθρώπους, κυρίως εργαζομένους. Μόλις δημοσιεύσαμε την έρευνα: οι ουκρανοί εισαγγελείς διαπίστωσαν πως το είδος των πυραύλων που χρησιμοποιήθηκαν εκεί χρησιμοποιήθηκαν και σε μετέπειτα επιθέσεις σε αμάχους, σκοτώνοντας τουλάχιστον 21 ανθρώπους κοντά στην Οδησσό και 46 ανθρώπους που κοιμούνταν σπίτι τους στο Ντνίπρο.

Για τους νομικούς εμπειρογνώμονες αυτή η συγκέντρωση στοιχείων οδηγεί σε περισσότερη δράση, έναν πιο ισχυρό φάκελο. Για τα μίντια ισχύει το αντίθετο. Οσο πιο συχνά συμβαίνουν αυτές οι επιθέσεις, τόσο φθίνει το ενδιαφέρον. Οι επιθέσεις εναντίον αμάχων αντιμετωπίζονται σαν αναπόφευκτες τραγωδίες του πολέμου. Είναι όμως εγκλήματα που πρέπει να διερευνηθούν, όποιες και αν είναι οι πολιτικές απόψεις μας και η στάση μας έναντι της διαμάχης. Πρέπει να απαιτήσουμε μια έρευνα ώστε, αντί για τον χαιρετισμό ενός στρατηγού, οι ρώσοι στρατιωτικοί να δέχονται εντάλματα σύλληψης για αυτού του είδους τις επιθέσεις. Δεν μπορούμε να σώσουμε όσους ήδη σκοτώθηκαν αλλά τουλάχιστον αυτή η μάστιγα της ατιμωρησίας ίσως να τιμωρηθεί. Και ίσως, ίσως, να αποτραπεί μια νέα επίθεση.

Η Νατάλια Γκουμένιουκ είναι ουκρανή δημοσιογράφος και συν-ιδρύτρια του Reckoning Project.