Αξιοπρέπεια

Στο βιβλίο του «Τι δεν μπορεί να αγοράσει το χρήμα» (εκδ. ΠΟΛΙΣ), ο αμερικανός καθηγητής φιλοσοφίας Μάικλ Σαντέλ αναφέρεται σε μια διαφημιστική εταιρεία του Λονδίνου που στις αρχές αυτής της χιλιετίας άρχισε να πουλάει διαφημιστικό χώρο στο ανθρώπινο μέτωπο. Εκλεψαν την ιδέα από ένα μεξικάνικο εστιατόριο στο Σαν Φρανσίσκο, αντίθετα όμως μ’ εκείνους δεν απαιτούσαν το τατουάζ να είναι μόνιμο. Ο χώρος από τον οποίο αντλούσαν υποψηφίους ήταν το Πανεπιστήμιο και η αμοιβή για όποιον χτυπούσε το λογότυπο της εταιρείας στο κούτελό του ήταν 4,20 λίρες την ώρα.

H ιδέα αποδείχθηκε πολύ δημοφιλής και παραλλαγές της εφάρμοσαν κι άλλες εταιρείες. Η Air New Zealand, για παράδειγμα, μίσθωσε τριάντα ανθρώπους ως «κρανιακές διαφημιστικές πινακίδες»: ξύριζαν το κεφάλι τους και χτυπούσαν στο πίσω μέρος ένα τατουάζ που έγραφε: «Θέλετε μια αλλαγή; Ταξιδέψτε στη Νέα Ζηλανδία». Η αμοιβή για απασχόληση δύο εβδομάδων ήταν ένα ταξίδι μετ’ επιστροφής στη Νέα Ζηλανδία (που αντιστοιχούσε σε 1.200 δολάρια) ή 777 δολάρια σε μετρητά (το ποσό παρέπεμπε στο Μπόινγκ 777 που χρησιμοποιούσε η εταιρεία).

Τέτοιες συνεργασίες δεν ξεκινούν μόνο από την πλευρά του εργοδότη. Μια 30χρονη μόνη μητέρα από τη Γιούτα, για να μπορέσει να καλύψει τα έξοδα σπουδών του γιου της, οργάνωσε το 2005 έναν διαδικτυακό πλειστηριασμό ζητώντας 10.000 δολάρια για να χτυπήσει στο μέτωπό της ένα μόνιμο διαφημιστικό τατουάζ. Ανταποκρίθηκε ο ιδιοκτήτης ενός καζίνο και έκτοτε η Κάρι Σμιθ φέρει στο κρανίο της την ιστοσελίδα του.

Σπουδαίες δουλειές, με φιλελεύθερο χαρακτήρα, συναινετικό πνεύμα, και κυρίως win-win. Στις όποιες αντιδράσεις, οι διαφημιστές έλεγαν ότι πλήρωναν πάνω από τον βασικό μισθό και οι «ανθρώπινες πινακίδες» διαβεβαίωναν ότι ήταν πολύ ευχαριστημένοι με αυτό που έκαναν. Αν μιλούσε κανείς για ανθρώπινη εκμετάλλευση, θα του απαντούσαν όπως ο Τζήμερος για την περίπτωση του σερβιτόρου στη Ρόδο: «Αν δεν σ’αρέσει μια δουλειά, δεν την κάνεις». Κι αν έγινε κανένας έλεγχος, σίγουρα δεν θα διαπιστώθηκαν παραβάσεις, καθώς «δεν υπάρχει κείμενη διάταξη που το απαγορεύει», όπως είπε ο Αδωνις Γεωργιάδης.

Αλήθεια θα λέει ο υπουργός Εργασίας, δεν πρέπει να είναι παράνομο να σερβίρει κάποιος με το νερό πάνω από το στήθος του. Κανείς λόγος δεν συντρέχει επίσης να αμφισβητηθεί το αίσθημα «αηδίας» που ένιωσε μπροστά στο θέαμα. Αλλά δεν αρκούν αυτά. Γιατί σε μια σύγχρονη κοινωνία υπάρχουν κάποιοι άγραφοι κανόνες που πρέπει να ακολουθούνται απ’ όλους, εργοδότες, εργαζόμενους, πελάτες και υπουργούς. Και οι κανόνες αυτοί θέτουν ηθικά όρια στο τι μπορεί να αγοράσει κάποιος, όσο πλούσιος κι αν είναι, στο πόσο μπορεί να εξευτελιστεί κάποιος, όσο φτωχός κι αν είναι, στο πότε πρέπει να παρεμβαίνει κάποιος, όσο φιλελεύθερος κι αν είναι, και στο πόσο μπορεί να αδιαφορήσει κάποιος για τον συνάνθρωπό του, όσο αναίσθητος κι αν είναι.

Υπάρχει μια μαγική λέξη πίσω απ’ όλα αυτά: αξιοπρέπεια.