Nα πάρουμε όλα τα δυνατά τρένα

Την περασμένη Κυριακή, ο ιταλός συγγραφέας και τραγουδοποιός έκλεισε τα ογδόντα του χρόνια. Κι ο Βάλτερ Βελτρόνι, ο πρώην αρχηγός του Δημοκρατικού Κόμματος που τώρα δουλεύει στην «Corriere della Sera», τον ρώτησε πώς  βλέπει τη φάση. «Ο χρόνος έχει δύο λειτουργίες», απάντησε εκείνος. «Μια εξωτερική, που μας αποδυναμώνει ή μας καταπιέζει: ας πούμε σαν να σκαρφαλώνεις κάθε μέρα ένα πελώριο βουνό. Και μια άλλη λειτουργία, που μαζί με τον Μπεργκσόν θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι η εσωτερικότητα του καθενός μας. Και δεν έχει πολλές παραλλαγές. Μπορεί να παρουσιάζει πνευματικές ή ιδεολογικές διολισθήσεις, αλλά μετά τα είκοσι χρόνια ο χαρακτήρας της είναι περίπου ο ίδιος. Είναι ένας χρόνος της συνείδησης που μπορείς να ελέγχεις, να γεύεσαι με τη σκέψη. Ενώ το πεπρωμένο βαραίνει στη σωματική ζωή, στη ζωή της συνείδησης δεν μετράει πολύ. Αυτό που νικά είναι η επιλογή σου, η ελεύθερη βούληση των συλλογισμών σου και των αποφάσεών σου».

Γεννημένος στην Καράτε Μπριάντσα της βόρειας Ιταλίας, ο Βεκιόνι είχε μεγάλη περιέργεια ως παιδί. Αρχισε να διαβάζει αρχαία ελληνικά στα δέκα του χρόνια και Μακιαβέλι στα δώδεκα, ο πατέρας του τον πήρε για τρελό. Ταυτόχρονα άρχισε να γρατζουνίζει μια κιθάρα για να συνοδεύει τα αμερικάνικα και γαλλικά τραγούδια που άκουγε στο radio Luxembourg. Προσπάθησε να μάθει μόνος του, αλλά δεν τα κατάφερε, οπότε η μητέρα του έφερε στο σπίτι έναν δάσκαλο. Μόνο που εκείνος δίδασκε το σολφέζ, ενώ ο Ρομπέρτο ήθελε τα ακόρντα για να παίζει τα τραγούδια. Υστερα από τέσσερα μαθήματα, ο δάσκαλος πήγε στη μητέρα του και της είπε: «Μη χαλάτε τα χρήματά σας, ο γιος σας δεν καταλαβαίνει τίποτα από μουσική».

Ετσι άρχισε η καριέρα του. Σπούδαζε κλασική φιλολογία στο Καθολικό Πανεπιστήμιο του Μιλάνου κι έγραφε τραγούδια, έχοντας για οδηγό μια φράση του αργεντίνου ποιητή Χουάν Χελμάν: «Κανένα τραγούδι δεν θα καταφέρει να φέρει πίσω τον πατέρα μου, κανένα τραγούδι δεν θα καταφέρει να φέρει πίσω την αγάπη μου και κανένα τραγούδι δεν θα καταφέρει να νικήσει τον θάνατο. Αλλά εγώ πρέπει να συνεχίσω να γράφω τραγούδια». Ενα από τα πιο γνωστά τραγούδια του Βεκιόνι λέγεται «Sogna ragazzo sogna» (Ονειρέψου αγόρι ονειρέψου): «Μην αλλάξεις ούτε στίχο από το τραγούδι σου / Μην αφήσεις κανένα τρένο σταματημένο στον σταθμό / Μη σταματήσεις». Αυτό είναι το απόσταγμα ζωής του Βεκιόνι, να πάρουμε όλα τα δυνατά τρένα, αυτά που ξέρουμε πού πάνε κι εκείνα που δεν ξέρουμε πού πάνε. Πρέπει πάντα να ψάχνουμε, ακόμη κι αν το πεδίο είναι ανεξάντλητο.

Αν μπορούσε να τηλεφωνήσει στο σπίτι του σε μια στιγμή της ζωής του και να μιλήσει με τον εαυτό του, ποια στιγμή θα διάλεγε; «Το βιβλίο που γράφω τώρα λέγεται “Γράμματα από το Σκοτάδι” και είναι η ζωή μου όπως την περιγράφω με γράμματα προς έναν φανταστικό παππού που δεν απαντάει ποτέ. Οι ωραιότερες στιγμές μου είναι δύο. Η πρώτη είναι ο μεγάλος μου έρωτας για τη γυναίκα μου, που τη γνώρισα στα 36 μου χρόνια και γέμισα τη ζωή μου. Θα τηλεφωνούσα λοιπόν σ’ εκείνον τον 36χρονο νέο και θα του έλεγα “πρόσεχε αυτό το κορίτσι, μίλα του, θα σου αλλάξει τη ζωή”. Η δεύτερη, και θα σου φανεί περίεργο, είναι όταν τελικά κατάλαβα την πιθανότητα να υπάρχει Θεός. Eχω γράψει ένα τραγούδι που το εξηγεί “La stazione de Zima” (Ο σταθμός της Ζιμά), και βασίζεται σε στίχους του Γεφτουσένκο. Είμαι σε ένα τρένο με κάποιον που μάλλον είναι ο Θεός. Μου λέει, “έλα μαζί μου, θα σε πάω σε ένα υπέροχο μέρος”, αλλά εγώ αρνούμαι. Βρίσκομαι ακόμη στην αβεβαιότητα ανάμεσα στο κοσμικό και το ιερό. Λέω όχι και κατεβαίνω στον πρώτο σταθμό, τη Ζιμά. Είναι φρικτό, υπάρχει ένα μοναδικό βάζο με λουλούδια και ένα μοναδικό φως, που όλο σβήνει. Αλλά είναι η γη κι εγώ θέλω να ζήσω. Πίστευα, όπως λέει ο Πάστερνακ, ότι αυτή η ζωή δεν είναι ένας προθάλαμος, είναι η κύρια αίθουσα, και αυτό είναι το σημαντικό. Θέλω να ζήσω πρώτα όλη μου τη ζωή κι ύστερα βλέπουμε αν… Ομως εδώ υπάρχει ήδη η ιδέα ότι δεν τελειώνουν όλα σε αυτή την αίθουσα, ότι πρέπει να υπάρχει κι άλλη, πιο άνετη και πιο φωτεινή».

Η ομορφιά τού να είσαι ογδόντα ετών, λέει ο Βεκιόνι, «είναι πως νιώθεις ότι δεν θα πεθάνεις. Οι νέοι είναι φυσικό να φοβούνται τον θάνατο, αν και οι σημερινοί όχι, γιατί έχουν χάσει τα λόγια. Οι ηλικιωμένοι, αντιθέτως, νομίζουν ότι θα πέσουν σε έναν αργό ύπνο. Στον Προμηθέα υπάρχει μια φράση που τα εξηγεί όλα: “Απελευθέρωσα τους ανθρώπους τον φόβο του θανάτου. Πώς το έκανα; Φύτεψα στην καρδιά τους φρούδες ελπίδες”».