Δύο όψεις ενός ματωμένου καθρέφτη

Το προνουντσιαµέντο του Πριγκόζιν ανέδειξε ορισμένες πλευρές της ρωσικής πολιτικής σκηνής, αλλά και κοινωνίας, οι οποίες παρέμεναν στη σκιά μέχρι τα πρόσφατα γεγονότα.

Αναλυτές των ρωσικών, συστημικών ΜΜΕ, αλλά και ξένοι παρατηρητές, επισημαίνουν πως μία από τις πλέον αξιοσημείωτες λεπτομέρειες ήταν ότι το εγχείρημα του Πριγκόζιν στηρίχθηκε στο σύνθημα «Σας λένε ψέματα, σας λέω την αλήθεια», ωστόσο ο ίδιος μίλησε για μεγάλες απώλειες τόσο ανθρώπινου δυναμικού όσο και εδαφών, πράγμα όμως που δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί από ανεξάρτητες πηγές. Συμμετέχοντας ο ίδιος και οι μισθοφόροι του στις θηριωδίες που διαπράττουν οι Ρώσοι στην Ουκρανία, επεδίωξε να παρουσιαστεί ως «αρχάγγελος της δικαιοσύνης και της κάθαρσης», χωρίς να βρει υποστήριξη ούτε από τον στρατό ούτε από την κοινωνία.

Η ερμηνεία που έδωσαν πολλοί, σύμφωνα με την οποία η οπερέτα πραξικοπήματος οργανώθηκε προκειμένου να προβληθεί ο κυβερνήτης της Τούλα και πρώην σωματοφύλακας του Πούτιν, Αλεξέι Ντιούμιν, ως υποψήφιος διάδοχος του ρώσου προέδρου μάλλον στερείται σοβαρότητας και αυτό γιατί η αύξηση της αναγνωρισιμότητας του κυβερνήτη θα μπορούσε να γίνει εφικτή πολύ πιο απλά και εύκολα μέσω της τηλεόρασης ή του διορισμού του σε κάποια άλλη, ανώτατη κρατική θέση. Επιπλέον, η προβολή του ως του ανθρώπου που σταμάτησε την «Προέλαση δικαιοσύνης» του Πριγκόζιν κάθε άλλο παρά οδηγεί αυτονόητα στην αύξηση της δημοτικότητας, ακόμα και αν τον παρουσίαζαν ως τον Ντμίτρι Ντονσκόι που σταμάτησε την προέλαση των Ταταρομογγόλων το 1308 στο Κουλίκοβο.

Αξιοσημείωτη είναι και μία άλλη λεπτομέρεια. Οι ρωσικοί και οι διεθνείς τηλεοπτικοί σταθμοί μετέδωσαν εικόνες στις οποίες πρωταγωνιστούν «απλοί πολίτες» του Ροστόβ να προσφέρουν λουλούδια στους μισθοφόρους της Βάγκνερ. Αυτό παραπέμπει ευθέως στην πρώτη έγχρωμη επανάσταση, εκείνη των γαριφάλων στην Πορτογαλία το 1974, αλλά και στις υπόλοιπες έγχρωμες επαναστάσεις (Ουκρανία 2004, Γεωργία 2007), οι οποίες αξιοποιήθηκαν ως φόβητρο από τον προπαγανδιστικό μηχανισμό του Κρεμλίνου για την επιβολή αυταρχικών μεθόδων ελέγχου της ατομικής και συλλογικής ζωής στη Ρωσία και την άγρια καταστολή κάθε αντιπολιτευόμενης φωνής. Η εικόνα αυτή δημιουργεί ένα «κακό προηγούμενο» για το μιντιακό και πολιτικό τοπίο της Ρωσίας, τις επιπτώσεις του οποίου θα δούμε σε δεύτερο χρόνο.

Εκείνο που δεν πέρασε απαρατήρητο είναι η απαθής έως παγερά αδιάφορη στάση της ρωσικής κοινωνίας απέναντι στα γεγονότα. Δημοσιογράφοι ρωτούσαν πολίτες τη γνώμη τους και η κοινή συνισταμένη των απαντήσεων ήταν: «Αυτά είναι πολιτική, ας τα λύσουν μεταξύ τους», επιβεβαιώνοντας για άλλη μία φορά την προαιώνια διαίρεση της ρωσικής κοινωνίας ανάμεσα στο «Αυτοί» (εξουσία) και το «Εμείς» (κοινωνία).

Ωστόσο, το «πραξικόπημα» του Πριγκόζιν έδωσε ώθηση στο κίνημα κατά της ελίτ που σιγοκαίει στη ρωσική κοινωνία και επιτείνεται λόγω των δυσκολιών που προκαλεί ο πόλεμος, αφενός και, αφετέρου, από την παραδοσιακή δυσπιστία του «βαθέως ρωσικού λαού» έναντι εξουσίας. Το αντεπιχείρημα πως η ρωσική κοινωνία στηρίζει τον Πούτιν έχει μία και μοναδική απάντηση: άρχει καιρού.

Ως προς την εικόνα του Πούτιν. Αν και ράγισε η εικόνα του στο εσωτερικό της χώρας, ωστόσο έδειξε πως απέφυγε τα χειρότερα, έστω και με χειρισμούς που δεν συνάδουν με τη μορφή ενός στιβαρού ηγέτη που έχει τα πάντα υπό τον έλεγχό του. Απέφυγε τη μετάδοση εικόνων με μάχες στις πόλεις ανάμεσα σε δύο διαφορετικές «πατριωτικές» φατρίες και επαναβεβαίωσε την πεποίθησή του πως το κράτος με τον προϋπολογισμό του είναι ισχυρότερο από πολυεθνικούς ομίλους, ο προϋπολογισμός των οποίων ξεπερνάει τους αντίστοιχους μικρών κρατών.

Η πιο πικρή διαπίστωση για τον Πούτιν ήταν πως ακόμη και εκείνοι που θεωρούσε  πιστούς τους βασάλους, οι Ζ πατριώτες – και ο Πριγκόζιν ήταν η εμβληματική φιγούρα αυτής της μερίδας της ρωσικής κοινωνίας – μπορούν να αποδειχθούν «προδότες» και να τον «μαχαιρώσουν στην πλάτη». Από εδώ και πέρα, ο Πούτιν θα έχει να αντιμετωπίσει το σχίσμα αυτού του πολεμοχαρούς μετώπου και συνάμα να δει πώς θα περιορίσει τις αντι-ελίτ διαθέσεις που διαχέονται ολοένα και περισσότερο στη ρωσική κοινωνία. Για τον ρώσο πρόεδρο πέρασε ανεπιστρεπτί η περίοδος της ανέφελης και ανέμελης διαχείρισης του πολέμου που ξεκίνησε ο ίδιος πριν από από ενάμιση χρόνο.

Ο Δημήτρης Τριανταφυλλίδης είναι δημοσιογράφος, εκδότης του περιοδικού «Στέπα» για θέματα ρωσικού πολιτισμού