Είναι η Ρωσία Κολομβία;

Η γέννηση της έννοιας του κράτους, πολλούς αιώνες πριν, συνοδεύτηκε από μια κλασική και απαράβατη αρχή: αυτή του δικαιώματος άσκησης νόμιμης βίας. Η εσωτερική και εξωτερική ασφάλεια είναι υπόθεση του κράτους. Από την αρχή αυτή απορρέουν οι υποχρεώσεις τήρησης της τάξης εσωτερικά και της άμυνας εξωτερικά. Αν δεν συνειδητοποιήσουμε ότι στη Ρωσία καταλύθηκε το περασμένο Σάββατο η έννοια του κράτους, έστω σε μια σχετικά μικρή έκταση, δεν είναι δυνατόν να αντιληφθούμε το μέγεθος του συμβάντος. Αν επιπλέον αναλογισθούμε ότι αυτό συνέβη σε ένα αυταρχικό κράτος, οι συνέπειες είναι ανυπολόγιστες για την έννοια της κρατικής κυριαρχίας στη Ρωσία και αποδεικνύουν τον βαθμό σήψης του καθεστώτος.

Ακόμα χειρότερα: οι στασιαστές, περιλαμβανομένου και του αρχηγού τους, αφέθηκαν ελεύθεροι να εγκαταλείψουν τη χώρα. Αυτό συνέβη μερικές ώρες αργότερα από το διάγγελμα του Πούτιν με το οποίο τους είχε κατηγορήσει για προδοσία. Θα πρέπει λοιπόν να βγάλουμε πολύ ανησυχητικά συμπεράσματα για το μέγεθος της διάβρωσης της πυραμίδας που κυβερνά τη Ρωσία από αντιμαχόμενες φατρίες.

Στο πολιτικό επίπεδο κατ’ αρχάς: ο Πούτιν και οι συν αυτώ καλλιεργούσαν την εικόνα του απόλυτου ελέγχου της αχανούς χώρας. Αυτός ο μύθος κατέρρευσε. Ο Πούτιν, γνωρίζοντας ότι είναι εκβιάσιμος από τον επικεφαλής της Wagner, υποχώρησε λίγες μόλις ώρες μετά το διάγγελμα του, αφήνοντας τους πρωτεργάτες της ανταρσίας να μεταβούν στη Λευκορωσία, χώρα-δορυφόρο της Μόσχας. Η κίνηση αυτή πλήττει τον Πούτιν σε πολύ μεγάλο βαθμό, αφού αποδεικνύει ότι δεν ελέγχει τους μηχανισμούς λήψης αποφάσεων στο Κρεμλίνο. Ακόμα και αν παραμείνει στην εξουσία για κάποιο χρονικό διάστημα, θα είναι όμηρος αυτών των μηχανισμών. Στο στρατιωτικό επίπεδο, η ανταρσία Πριγκόζιν είναι ακόμα πιο δραματική. Οι ρωσικές ένοπλες δυνάμεις αριθμούν 1,5 εκατομμύριο μέλη. Η Wagner μόλις 25.000. Γιατί δεν μπόρεσαν να αποτρέψουν την κατάληψη της πόλης του Ροστόβ και να σταματήσουν την προέλαση προς τη Μόσχα; Είναι σε τέτοιον βαθμό διάλυσης ο ρωσικός στρατός ώστε αδυνατεί να αντιμετωπίσει μια μισθοφορική δύναμη;  Αν αυτές οι διαπιστώσεις αφορούσαν μόνο τη Ρωσία, οι συνέπειές τους δεν θα μας απασχολούσαν. Η Ρωσία όμως είναι μια χώρα με πυρηνικά και αν η ηγεσία της είναι τόσο αδύναμη, απομονωμένη και εκβιάσιμη, δεν αποκλείεται να τα χρησιμοποιήσει. Κατέχει επίσης ένα σημαντικό τμήμα μιας ανεξάρτητης χωρας, της Ουκρανίας, και παρόλο που αυτή η κρίση επιβεβαίωσε ότι δεν μπορεί να κερδίσει τον πόλεμο, μπορεί ακόμη να κάνει ζημιά.

Τα καλά νέα είναι ότι η εικόνα της μεγάλης δύναμης εξαερώθηκε. Ο βασιλιάς είναι γυμνός. Αυτό προσφέρει στη Δύση και το Κίεβο μια εξαιρετική ευκαιρία να διαπραγματευθούν με εντελώς διαφορετικούς όρους. Θέτει επίσης σε άλλη βάση την προοπτική ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ. Για να είναι η Ευρώπη ασφαλής, πρέπει να ενσωματωθεί στους ευρωπαϊκούς και τους ευρωατλαντικούς θεσμούς. Αν όχι τώρα, πότε;  Αντίλογος φυσικά υπάρχει: μια Ρωσία σε εμφανή αδυναμία μπορεί να γίνει πολύ πιο επιθετική. Αν ο Πούτιν ανατραπεί, θα ανατραπεί εκ των έσω και ο διάδοχός του δεν θα είναι κάποιος φιλελεύθερος δημοκράτης αλλά κάποιος που θα επιδιώξει να αποκαταστήσει το γόητρο της χώρας με κάθε μέσο. Θα πρέπει στη Δύση να προετοιμαστούμε και γι’ αυτό το σενάριο.

Η Ινώ Αφεντούλη είναι εκτελεστική διευθύντρια
του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων.