Οι προκλήσεις {LF}της επόμενης ημέρας

Το αποτέλεσμα των εκλογών, εν πολλοίς προεξοφλημένο, δείχνει την πλειοψηφική απαίτηση του εκλογικού σώματος για λιγότερη αβεβαιότητα. Το μείζον επομένως ερώτημα είναι πώς μπορούμε να έχουμε σταθερότητα σε ένα περιβάλλον απρόβλεπτων κρίσεων.

1. Η μεγαλύτερη πρόκληση αφορά το κράτος. Εχουμε ένα κράτος που ενώ διαθέτει πεπερασμένους πόρους πολυπραγμονεί. Οι αρμοδιότητες διασταυρώνονται, η αποτελεσματικότητα τελματώνει. Χρειάζονται τομές για να αποφευχθεί οργανωτικό και λειτουργικό αδιέξοδο. Προτεραιότητα πρέπει να είναι ο συντονισμός, πάντοτε προληπτικός, για κρίσιμους τομείς στο κέντρο (παρά τω Πρωθυπουργώ). Δεύτερη προτεραιότητα η εξάλειψη των διαδικαστικών εμποδίων. Για αυτό απαιτείται ριζική επέμβαση στη διοικητική νομοθεσία. Οταν ο νόμος θέτει έναν σκοπό, η διοίκηση πρέπει να διαθέτει επαρκή και ευέλικτα μέσα για να τον επιτύχει.

2. Το κράτος έχει ορισμένους βασικούς τομείς ευθύνης, τα ζωτικά δημόσια αγαθά: υγεία, ασφάλεια, παιδεία, υποδομές. Η δημόσια υγεία καλεί ανυπερθέτως για θεραπεία. Ο πληθυσμός γερνά, οι κρίσεις δοκιμάζουν τις αντοχές του δημόσιου συστήματος, ενώ πλήθος ελλήνων ιατρών προτιμά να εργάζεται στην αλλοδαπή.

Υπάρχει η αντίληψη ότι ο ιδιωτικός τομέας θα δώσει τη λύση. Οταν όμως μιλάμε για ζωτικά αγαθά και κρίσιμες υποδομές, χρειάζεται προσοχή. Η ιδιωτικοποίηση προϋποθέτει τομείς όπου μπορεί να υπάρξει αυτορρυθμιζόμενη αγορά. Αλλιώς μεταφέρουμε τις παθογένειες του Δημοσίου στον ιδιωτικό τομέα, δίχως τη δημόσια ευθύνη. Στη χώρα μας, οι ιδιωτικοποιήσεις συνήθως γίνονται για τον λάθος λόγο, με τον λάθος τρόπο και ενίοτε σε λάθος πεδίο. Γίνονται είτε για να αναζητήσει το κράτος κεφάλαια είτε γιατί το κράτος δεν έχει κεφάλαια για αναγκαίες επενδύσεις. Γίνονται υπό όρους που είτε δεν διασφαλίζουν την ποιότητα της παρεχόμενης υπηρεσίας είτε π.χ. ώστε ο επενδυτής να αποκτά ένα εμπορικό μονοπώλιο, δίχως να φέρει το βάρος κάλυψης της επάρκειας των υποδομών. Αν κάτι θα έπρεπε να συζητούσαμε για τα Τέμπη, είναι αυτό.

3. Εξίσου απαιτητικές παρίστανται οι μεταρρυθμίσεις στην οικονομία. Οσο δεν χτίζουμε το παραγωγικό μας μοντέλο στην ανταγωνιστική οικονομία, το βιοτικό επίπεδο θα υπολείπεται σημαντικά του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Μεταρρύθμιση δεν σημαίνει αναχώρηση του κράτους. Σημαίνει όμως ότι η δημόσια ρύθμιση πρέπει να είναι ήπια, να μην καλλιεργεί αβεβαιότητα, να αποβλέπει στο να γίνουν τα αγαθά και οι υπηρεσίες πιο ποιοτικά. Σημαίνει επίσης ότι ενθαρρύνονται επενδύσεις με μεγάλο χρονικό ορίζοντα, όχι κερδοσκοπικός οπορτουνισμός (βλ. κόκκινα δάνεια) και πολιτική γης που να επιτρέπει να αναδειχθεί το παραγωγικό δυναμικό της χώρας. Σημαίνει τέλος διάχυση της ανταγωνιστικότητας σε μεσαίες και μικρές επιχειρήσεις. Μια βιώσιμη οικονομία δεν μπορεί να στηρίζεται σε κοινωνίες υπαλλήλων και ενοικιαστών.

Ενώ όμως η πλειοψηφία δίδει εντολή για λιγότερη αβεβαιότητα, οι αντίρροπες τάσεις είναι εγκατεσπαρμένες σε ετερογενείς πολιτικές δυνάμεις. Αυτός ο κατακερματισμός διευκολύνει βραχυπρόθεσμα την κυβέρνηση. Ωστόσο, δημιουργεί κινδύνους και πηγές πολιτικής αβεβαιότητας. Οσο περισσότερη φρόνηση επιδείξει η κυβέρνηση, τόσο πιο πιθανό είναι να δημιουργηθεί πίεση, ώστε να επικρατήσει μια συγκροτημένη αντιπολίτευση. Αντίθετα, υπεροψία και στραβοπατήματα θα προκαλέσουν ανταγωνισμό επί τα χείρω και πολιτικό σκηνικό στο οποίο θα ισχυροποιούνται αντισυστημικές δυνάμεις.

Ο Νίκος Παπασπύρου, διδάκτωρ νομικών του Χάρβαρντ,
είναι αναπληρωτής καθηγητής στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ)