Δεν απέτυχε η απλή αναλογική, αλλά το πνεύμα συνεργασίας

Μετά τις εκλογές της 21ης Μαΐου και τα αποτελέσματά τους εγέρθηκε θόρυβος κατά της απλής αναλογικής, ακόμη και από πολιτικούς που ως τώρα την υποστήριζαν. Εντούτοις, δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι η απλή αναλογική είναι και παραμένει το δικαιότερο εκλογικό σύστημα ή μάλλον είναι το μόνο δίκαιο σύστημα, αφού μόνο αυτό εξασφαλίζει την ισότητα της ψήφου των ελλήνων πολιτών.

Βέβαια είναι αυτονόητο ότι η απλή αναλογική δεν ευνοεί μονοκομματικές κυβερνήσεις (χωρίς πάντως τούτο να αποκλείεται) και ότι άρα, κατά κανόνα, θα έχουμε κυβερνήσεις συνεργασίας. Η δε συνεργασία προϋποθέτει ύπαρξη διάθεσης συνεργασίας μεταξύ δύο ή και περισσότερων κομμάτων, στη βάση αμοιβαίων υποχωρήσεων για την επίτευξη κάποιας σύγκλισης. Αν υπάρχει η διάθεση αυτή, βρίσκονται λύσεις. Η ύπαρξη πνεύματος συνεργασίας συνιστά από μόνη της ένα άλλο σημαντικό πλεονέκτημα. Σε αντίθεση με τη μονοκομματική κυβέρνηση και τον δικομματισμό, που οδηγούν σε σκληρή αντιπαράθεση μεταξύ των κομμάτων και φανατίζουν τους οπαδούς τους, με συνέπεια τη δημιουργία τοξικού κλίματος, όπως σήμερα, το πνεύμα συνεργασίας εξασθενίζει το κλίμα τοξικότητας και ειρηνεύει την ατμόσφαιρα στην πολιτική σκηνή.

Ετσι επικρατεί, χάρη στην απλή αναλογική και στο πνεύμα συνεργασίας, διπλό όφελος: δίκαιο εκλογικό σύστημα και περισσότερη πολιτική ηρεμία. Με το ήπιο κλίμα μπορεί να εφαρμοστεί αποτελεσματικότερα ένα κυβερνητικό πρόγραμμα και αποφεύγονται τάσεις κυβερνητικού αυταρχισμού. Είναι οξύμωρο να στρέφονται πολιτικοί (δικαίως) κατά της τοξικότητας, όταν την ίδια στιγμή αρνούνται συνεργασίες και δοξάζουν τον δικομματισμό.

Θα διερωτηθεί τώρα κανείς: Μήπως τα παραπάνω είναι ρομαντικές σκέψεις ή ευσεβείς πόθοι μη υλοποιήσιμοι; Γιατί τάχα δεν γίνονται ευρύτερα δεκτές αυτές οι απόψεις; Ιστορικά κυβερνήσεις συνεργασίας έχουν έως τώρα ελάχιστα εφαρμοστεί στην Ελλάδα, για να μπορεί να πει κανείς ότι δεν αποδίδουν. Η απάντηση στο παραπάνω ερώτημα είναι εύκολη: η απλή αναλογική και οι κυβερνήσεις συνεργασίας προσκρούουν είτε, ως προς τις πολιτικές ηγεσίες, σε ατομικά ή κομματικά συμφέροντα είτε, ως προς τους διοικούμενους πολίτες, σε παθητικότητα και αδράνεια (στη βάση της συνήθους αντίληψης των περισσοτέρων ότι δεν αλλάζουν εύκολα οι κατεστημένες νοοτροπίες – «εμείς θα τις αλλάξουμε τώρα»;).

Για τους πολιτικούς ας μου επιτραπεί να επαναλάβω την κοινοτοπία, ότι έχουν ως πρώτιστη υποχρέωση να υπηρετούν το γενικό συμφέρον και να θέτουν σε δεύτερη μοίρα άλλα συμφέροντα. Ως προς τους πολίτες (και εννοώ αυτούς που δεν είναι αδιάφοροι, αλλά παρακολουθούν τα κοινά), θα πρέπει να έχει κανείς κατανόηση ότι ακόμη και αν αναγνωρίζουν τις παραπάνω μεγάλες αξίες, της δικαιοσύνης στις εκλογές αφενός και της στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό ειρηνικής συνύπαρξης των πολιτικών δυνάμεων αφετέρου, αποθαρρύνονται ως επί το πλείστον από τη σήμερα επικρατούσα κατάσταση και δεν προσδοκούν αλλαγή νοοτροπίας των πολιτικών μας ηγεσιών, με συνέπεια να καταλήγουν πράγματι σε εφησυχασμό. Οι ενεργοί όμως πολίτες δικαιούνται να μην εφησυχάζουν και να θεωρούν ότι αξίζει η προσπάθεια να φθάσουμε κάποτε στο επίπεδο πολιτικού πολιτισμού που υπάρχει σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίες κυβερνώνται από συνεργαζόμενες πολιτικές δυνάμεις και δεν υπάρχει ή είναι μειωμένο το κλίμα τοξικότητας.

Και δύο τελευταίες παρατηρήσεις: θα έπρεπε, πρώτον, κατά τη γνώμη μου, να καθιερωθεί με ρητή συνταγματική διάταξη η απλή αναλογική ως εκλογικό σύστημα, όπως στην ουσία συμβαίνει με το γερμανικό Σύνταγμα. Ετσι θα βοηθήσει ο συνταγματικός νομοθέτης και στη δημιουργία πνεύματος συνεργασίας. Δεύτερον, θα έπρεπε να προβλέψει το Σύνταγμα μεγαλύτερες προθεσμίες για τις ερευνητικές εντολές που δίνει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας στους αρχηγούς των κομμάτων προς σχηματισμό κυβέρνησης, αντί για το σήμερα προβλεπόμενο ασφυκτικό τριήμερο. Η προκαλούμενη έτσι μικρή καθυστέρηση θα είναι πάντως μικρότερη από τις συνεχείς προκηρύξεις νέων εκλογών για να φθάσουμε σε σχηματισμό κυβέρνησης.

Ο Μιχάλης Σταθόπουλος είναι επίτιμος καθηγητής Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών