«Τα μέτρα για capital controls και κλειστές τράπεζες ήταν έτοιμα από το 2012»

Τα έργα στην Πλατεία Κολωνακίου καθυστέρησαν το ραντεβού μας για μερικά λεπτά. Μπαίνοντας στο εστιατόριο του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, το μάτι αμέσως διακρίνει την κομψή φιγούρα της Ελένης Λουρή, η οποία είχε ήδη καθίσει στο τραπέζι. Οπως πάντα, απλή και ευγενική, αλλά αυτή τη φορά διπλά χαρούμενη. Ο γιος της όχι μόνο επέστρεψε και εργάζεται στην Ελλάδα, αλλά την έκανε γιαγιά πριν από τρεις εβδομάδες.

«Βλέπω πολλούς φίλους των παιδιών μου 30-35 ετών να επιστρέφουν στην Ελλάδα. Το βλέπω και από το γενικότερο επαγγελματικό και κοινωνικό περιβάλλον. Και είναι θετικό, διότι είναι σε ηλικία που κάνουν οικογένεια. Ερχονται με εμπειρία και γνώσεις, συνήθως με δουλειές, καθώς εργάζονται σε διεθνείς εταιρείες, ή ανοίγουν νέες δουλειές εδώ, στην Ελλάδα».

Η κόρη της αποφάσισε να σπουδάσει στο Columbia και να συνεχίσει διεθνή καριέρα σε μεγάλα ειδησεογραφικά πρακτορεία. «Η απόφαση της κόρης μου να ακολουθήσει τη δημοσιογραφία με έχει κάνει να καταλάβω περισσότερο τη δουλειά σας. Και πρέπει να πω ότι οι περισσότεροι έλληνες δημοσιογράφοι δεν έχουν να ζηλέψουν τίποτα από τους ξένους. Εχουν υψηλό επίπεδο, είναι εργατικοί και ευέλικτοι».

Ετσι πέρασε η κουβέντα στην αγορά εργασίας. Η μαζική φυγή νέων «μυαλών» της κρίσης δείχνει να έχει ανακοπεί, αλλά δεν φαίνεται να έχει μετατραπεί ακόμα σε σημαντικό brain gain. Επιχειρήσεις από όλους τους κλάδους, από την εστίαση και τον τουρισμό μέχρι την υψηλή τεχνολογία, την πληροφορική και τις τράπεζες, ζητούν κατάλληλο και εξειδικευμένο προσωπικό και δεν βρίσκουν. Και γεννάται η ερώτηση: Δεν βρίσκουν ή δεν πληρώνουν για να βρουν κατάλληλο προσωπικό;

«Πιστεύω ότι υπάρχει έλλειμμα εξειδικευμένων στελεχών σε όλους σχεδόν τους κλάδους. Στο ερώτημα αν δεν βρίσκουν ή δεν πληρώνουν, θεωρώ ότι από τη στιγμή που υπάρχει ανάγκη για κάλυψη συγκεκριμένων θέσεων και αναγκών οι επιχειρήσεις θα προσαρμοστούν. Ετσι, αναμένω να αυξηθούν οι μισθοί στον ιδιωτικό τομέα, πέρα από τις όποιες αναπροσαρμογές στον κατώτατο μισθό, και φυσικά βελτιώσεις στο πλαίσιο των εργασιακών συνθηκών», απάντησε η κυρία Λουρή.

Σε εκείνο ακριβώς το σημείο κάνει ένα εντυπωσιακό flashback, συγκρίνοντας τη δική της εποχή, την εποχή της χρηματοπιστωτικής κρίσης και το σήμερα. Οι νέοι, όπως λέει, πρέπει να κυνηγούν τις ευκαιρίες. Πρέπει να υπάρχει κινητικότητα.

«Κι εγώ με ένα πτυχίο από το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και με υποτροφία από το ΙΚΥ βρέθηκα να κάνω μεταπτυχιακά στη Βρετανία, πρώτα στη London School of Economics και μετά το διδακτορικό μου στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Εκεί γνώρισα τον Στουρνάρα, τον Τσακαλώτο, τον Τσούκαλη, τον Ζανιά και άλλους σημαντικούς ακαδημαϊκούς από άλλες ειδικότητες. Ξεκινήσαμε οι περισσότεροι από ένα ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο. Διαβάσαμε πολύ και με υποτροφία προχωρήσαμε τις σπουδές μας. Είναι σημαντικό, δε, ότι κρατάμε μια ζεστή φιλία μεταξύ μας ακόμα».

Ηταν αρχές της δεκαετίας του ’80. Ο σημερινός διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας ήταν ο πρώτος της παρέας που πλησίαζε την ολοκλήρωση του διδακτορικού. Παράλληλα δίδασκε με φοιτητή μεταξύ άλλων τον πρώην υπουργό Οικονομικών Ευκλείδη Τσακαλώτο.

Από αυτή την παρέα επιστρέψανε όλοι στην Ελλάδα. Μόνον η Ερη Λαιμού έμεινε στο εξωτερικό κάνοντας μια επιτυχημένη διεθνή καριέρα, καθηγήτρια Αρχαιολογίας σήμερα στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.

Ολοι, λίγο έως πολύ, ήταν επηρεασμένοι από αριστερές ιδέες, κάτι το οποίο «ήταν μάλλον ένα φυσικό αντανακλαστικό της νεολαίας εκείνης της εποχής, καθώς η δικτατορία και το Πολυτεχνείο ήταν ακόμα αρκετά νωπά». Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι έμειναν αριστεροί ή ότι σήμερα οι νέοι έχουν τα ίδια πολιτικά αντανακλαστικά. «Αυτό φαίνεται και από τα σημερινά ποσοστά που παίρνουν τα κόμματα από τις νέες ηλικίες», πρόσθεσε η ίδια.

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, μαζί με τον σύζυγο της Γιώργο Δενδρινό, συνεχίζει την καριέρα της στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, δίνοντας έμφαση στην έρευνα για τις επενδύσεις και την περιφερειακή πολιτική και στη συνέχεια τις άμεσες ξένες επενδύσεις. Καθώς τρώγαμε μια σαλάτα με ψάρι, μαθαίνουμε ότι ο σύζυγος της κυρίας Λουρή δεν είναι μόνο ένας διακεκριμένος γιατρός, αλλά του αρέσουν τα ψάρια και απολαμβάνει το μαγείρεμά τους. Επίσης, είναι συγγραφέας. Πρόσφατα πήρε το βραβείο Ουράνη από την Ακαδημία Αθηνών στην πεζογραφία, για το βιβλίο «Είδες να μαδάς την κότα;». Ο τίτλος είναι από έναν στίχο του Σολωμού και διαδραματίζεται κυρίως στην Κεφαλονιά, με την ιστορία να στηρίζεται στα ημερολόγια του πατέρα του που ήταν μαθηματικός.

Το πέρασμα στη δημόσια ζωή έγινε τυχαία. Ούτε είχε ούτε έχει καμία σχέση ως μέλος ενός κόμματος. Ούτε θέλει να εμπλακεί στην πολιτική. Το δηλώνει και το υπογραμμίζει: «Ακόμα κι όταν ήμουν οικονομικός σύμβουλος του Καραμανλή, δούλευα part time στο Πανεπιστήμιο. Ποτέ δεν εγκατέλειψα τη δουλειά μου που είναι στο Πανεπιστήμιο».

Ολα έγιναν όταν ένα πρωί την άνοιξη του 2004 τη ρώτησε ο Γιώργος Αλογοσκούφης εάν θα την ενδιέφερε να ασχοληθεί με τις επενδύσεις στο οικονομικό γραφείο του τότε πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή.

Γυρνώντας πίσω σε εκείνα τα χρόνια, θυμάται το πόσο σκληρή δουλειά έγινε στη διαμόρφωση των συνθηκών για την προσέλκυση και υλοποίηση επενδύσεων. Τελείωσαν εμβληματικές επενδύσεις όπως το Κόστα Ναβαρίνο στη Μεσσηνία και άρχισαν ακόμα μεγαλύτερες όπως η επένδυση του ΙΣΝ με τη Λυρική Σκηνή και την Εθνική Βιβλιοθήκη.

Η οικονομία όμως είχε αφενός υπερδανειστεί και αφετέρου χάσει ανταγωνιστικότητα. Ετσι, όταν ήρθε η κρίση, υπέστη το ξαφνικό σοκ της άρνησης των αγορών να συνεχίσουν να της δανείζουν, τον αναγκαστικό δανεισμό από τους εταίρους και τους όρους των Μνημονίων.

Γιατί ήρθε το ΔΝΤ

Τελικά ποιος φταίει; «Νομίζω ότι ήταν μια σειρά επιλογών από όλες τις κυβερνήσεις που προσέθεταν βάρος στην εύθραυστη ελληνική οικονομία. Το σχετικό βάρος των ευθυνών θα το δείξει η Ιστορία», απαντά η κυρία Λουρή. Στην ερώτηση για το εάν τότε ήταν απαραίτητη η έλευση του ΔΝΤ και η τόσο μεγάλη χρηματοδότηση που διπλασίασε το δημόσιο χρέος, η κυρία Λουρή απάντησε ότι το ΔΝΤ ήρθε διότι η Ευρώπη δεν είχε την τεχνογνωσία για να φτιάξει και να επιβάλει ένα πρόγραμμα. Τα χρήματα που δανειστήκαμε ήταν πολλά και ήρθαν μέσω τριών Μνημονίων και από την Ιστορία φαίνεται ότι τελικά η χώρα τα είχε ανάγκη γιατί δεν υπήρχε εναλλακτική πηγή χρηματοδότησης.

Μόνο 50 δισ. ευρώ χρησιμοποιήθηκαν για τη στήριξη των τραπεζών, ποσό που προστέθηκε στο χρέος, δηλαδή επιβάρυνε τους έλληνες φορολογούμενους. Η χρηματοπιστωτική ευστάθεια κρεμόταν από μια κλωστή και τότε πάρθηκαν δύσκολες αποφάσεις. Σε έναν χρόνο, το 2012, εξυγιάνθηκαν περίπου 10 μεγάλες τράπεζες, χωρίς αρχικά να έχουμε το κατάλληλο πλαίσιο. «Θυμάμαι ότι το 2012 η Τράπεζα Κρήτης βρισκόταν ακόμα από το 1988 υπό εκκαθάριση με το γενικό πλαίσιο του πτωχευτικού κώδικα. Η έκταση των προβλημάτων απαιτούσε ένα εξειδικευμένο πλαίσιο. Ηταν τότε που με ευρωπαϊκή βοήθεια φτιάχτηκε το πλαίσιο που χρειαζόμασταν για την εξυγίανση των τραπεζών».

Οι συγχωνεύσεις τραπεζικών ιδρυμάτων και η φυγή όλων των ξένων τραπεζών λόγω της κρίσης έφεραν αυξημένη συγκέντρωση, η οποία μπορεί να οδηγεί σε μονοπωλιακές πρακτικές. Ο προβληματισμός αυτός υπήρχε από τότε, υπάρχει και σήμερα. Το πρόβλημα αφενός παρακολουθείται μέσω των εποπτικών και ρυθμιστικών Αρχών και αφετέρου μπορεί να αμβλυνθεί με την ενίσχυση του ανταγωνισμού. Το τελευταίο επιτυγχάνεται με τη δημιουργία νέων τραπεζών, με την έλευση ξένων τραπεζών και ίσως με τη δημιουργία του πέμπτου πόλου μέσω της Attica Bank.

Η κυρία Λουρή υπενθυμίζει ότι οι ελληνικές τράπεζες επωφελούνται από διπλάσιο επιτοκιακό περιθώριο από ό,τι οι ευρωπαϊκές. Συνεπώς, υπάρχει ελκυστικό περιβάλλον για νέες και ξένες τράπεζες που θα οδηγήσουν τελικά σε αύξηση του ανταγωνισμού και σε φθηνότερες υπηρεσίες και προϊόντα για τους πελάτες τους. Ωστόσο, η κινητικότητα στον ευρωπαϊκό τραπεζικό τομέα είναι μικρή, καθώς δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα η τραπεζική ενοποίηση και κυρίως η ενιαία εγγύηση καταθέσεων.

Η επενδυτική βαθμίδα και η ενίσχυση του ανταγωνισμού θα αυξήσουν τις αξίες, με αποτέλεσμα το ΤΧΣ να μπορέσει κατά τη διαδικασία τής αποεπένδυσης να επιστρέψει περισσότερα πίσω στον έλληνα φορολογούμενο. Διότι τα έσοδα από την πώληση των μεριδίων του στις τράπεζες θα μειώσουν ισόποσα το χρέος.

Η σημερινή κατάσταση στον τραπεζικό κλάδο στην Ελλάδα δεν έχει καμία σχέση με εκείνη του 2012, όταν με τον φόβο του Grexit είχαν εκπονηθεί τα σχέδια για το κλείσιμο των καταστημάτων και την επιβολή capital controls. Τα σχέδια αυτά χρησιμοποιήθηκαν τελικά το 2015.

Οι τράπεζες σήμερα

Οι ελληνικές τράπεζες σήμερα είναι κεφαλαιοποιημένες, έχουν υψηλή ρευστότητα και έχουν προχωρήσει σε αναδιαρθρώσεις και σε εκσυγχρονισμό. Εχουν μειώσει σημαντικά τα κόκκινα δάνεια μέσω του προγράμματος Ηρακλής – αν και παραμένουν σε υψηλότερα επίπεδα από τον μέσο όρο της ΕΕ. Επίσης, είναι πειθαρχημένες και δεν αντιδρούν σε αποφάσεις των ευρωπαϊκών εποπτικών Αρχών για πιο αυστηρούς κανόνες ή για προκαταβολική άντληση κεφαλαίων σε ενδεχόμενους κινδύνους. «Το γνωρίζω από πρώτο χέρι ως μέλος του Συμβουλίου Προσφυγών του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Εξυγίανσης από το 2016».

Αφού η πολιτική δεν την ενδιαφέρει, πώς η κυρία Λουρή έγινε υπηρεσιακή υπουργός Ανάπτυξης; «Ηταν ιδιαίτερη τιμή να βρίσκομαι σε αυτή την ομάδα υπό τον Γιάννη Σαρμά, ο οποίος από την πρώτη στιγμή έδωσε την εξής εντολή: δεν πρέπει να σταματήσει να δουλεύει τίποτα. Πρέπει να κάνουμε με αφοσίωση τη δουλειά μας, ώστε η χώρα να λειτουργήσει ομαλά μέχρι τις επόμενες εκλογές». Η υπουργός και καθηγήτρια περιγράφει τον Σαρμά ως αφοσιωμένο, οργανωτικό και προσεκτικό. «Είναι ιδανικός για αυτή τη θέση, να διαχειριστεί την υπηρεσιακή κυβέρνηση».

Και μετά την υπηρεσιακή κυβέρνηση; Πίσω στο Πανεπιστήμιο, στο Συμβούλιο Προσφυγών, στο Κέντρο Πολιτισμού της Τράπεζας της Ελλάδος, στο ΔΣ της Ελληνικής Εδρας της LSE και σε άλλες ακαδημαϊκές δραστηριότητες που την ικανοποιούν απόλυτα, απαντά με έμφαση.