Γενέθλια

«Πολιτική ηγεμονία έχει μια πολιτική παράταξη όταν ο λόγος, οι απόψεις, οι πρωτοβουλίες της αποτελούν κυρίαρχο θέμα στη δημόσια συζήτηση, διαμορφώνουν τις πεποιθήσεις και τις αντιδράσεις των πολιτών, τους εμπνέουν, τους κινητοποιούν, τους οδηγούν σε στράτευση στην πολιτική συμμετοχή, καθορίζουν τη δράση και τις προσπάθειές τους για κοινωνικές μεταβολές. Ενα κόμμα στην εξουσία έχει συνήθως πολιτική ηγεμονία εφόσον καθορίζει την ημερήσια διάταξη της πολιτικής δραστηριότητας. Τη χάνει όταν δρα αντανακλαστικά, αμυντικά, απέναντι στις πρωτοβουλίες της αντιπολίτευσης ή στα κοινωνικά γεγονότα».

Το παραπάνω απόσπασμα θα μπορούσε να είναι η απάντηση ενός διακεκριμένου διανοουμένου στην πρόσφατη έκκληση του Αλέξη Τσίπρα να ενώσουν τις δυνάμεις τους με τον ΣΥΡΙΖΑ «όσοι δεν θέλουν ανεξέλεγκτη ηγεμονία Μητσοτάκη». Περιλαμβάνεται, αντιθέτως, σε ένα βιβλιαράκι που έβγαλε το 2008 ο Κώστας Σημίτης («Σκέψεις για μια προοδευτική διακυβέρνηση», εκδ. ΠΟΛΙΣ). Ο συγγραφέας, ένας διανοούμενος της πολιτικής, μιλούσε για το παρελθόν: η πρωθυπουργική του θητεία είχε τελειώσει τέσσερα χρόνια νωρίτερα. Μιλούσε όμως και για το μέλλον: η έμφασή του στο βαθμιαίο χτίσιμο της εμπιστοσύνης, η εξήγησή του για το φαινόμενο το κυβερνητικό κόμμα να χάνει σε απήχηση αλλά το πρώτο κόμμα της αντιπολίτευσης να μην εισπράττει τη φθορά, η επιμονή του στην ανάγκη να αντιμετωπιστούν οι κλιματικές μεταβολές, θα μπορούσε να περιγράφουν τη σημερινή εποχή.

Ακούγεται κοινότοπο, αλλά ο Σημίτης, που κλείνει σήμερα τα 87 του χρόνια, ήταν μπροστά από την εποχή του. Αυτό δεν σημαίνει ότι πέτυχε σε όλα όσα προσπάθησε: έβαλε τη χώρα στην ΟΝΕ, ξεκίνησε τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής κοινωνίας, οργάνωσε με άψογο τρόπο τους Ολυμπιακούς Αγώνες, εξάρθρωσε τη 17 Νοέμβρη και οδήγησε την Κύπρο στην Ευρωπαϊκή Ενωση, δεν κατάφερε όμως να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τη διαφθορά και έκανε πίσω στη μεταρρύθμιση του  συνταξιοδοτικού. Ενας κατ’ ουσία μοναχικός αρχηγός ενός κατά βάθος συντηρητικού κόμματος ήταν, δεν κρατούσε το μαγικό ραβδί. Είναι χαρακτηριστικές οι επιθέσεις που δεχόταν όταν μιλούσε για την προσφυγή στη Χάγη ή ανέλυε τα πλεονεκτήματα του μετρό.

Του συμπεριφέρθηκε η Ιστορία όπως του αξίζει; Οχι: ο Σημίτης θα έπρεπε σήμερα να είναι μακράν πρώτος σε όλες τις έρευνες για τη δημοτικότητα των πολιτικών που κυβέρνησαν τις τελευταίες δεκαετίες την Ελλάδα. Η σεμνότητά του, το ήθος του, η βαθιά του παιδεία και η προσωπική του εντιμότητα θα έπρεπε να αντιπαρατίθενται με την αλαζονεία, τον λαϊκισμό και την αμάθεια πολλών σημερινών πολιτικών. Αλλά η ιστορική μνήμη δεν ήταν ποτέ το φόρτε μας.

Σε ποια λέξη θα μπορούσε να συμπυκνωθεί η κληρονομιά του; Στη δημιουργία, που όπως είπε σε μια ομιλία του τον Νοέμβριο του 2005 «αμφισβητεί και κλονίζει την αυταρέσκεια, την εσωστρέφεια και την υπεροψία ενός εθνοκεντρισμού που τελματώνει. Ανοίγει την Ελλάδα στον κόσμο και της δίνει ρόλο και παρουσία».