Το επίμαχο

Nα συμφωνήσουμε κατ’αρχάς σε κάτι. Οτι το πιο σημαντικό, το πιο συγκλονιστικό, το πιο αφόρητο, αυτό που εκτοπίζει όλα τα άλλα από το προσκήνιο, είναι ότι πνίγηκαν μερικές εκατοντάδες ακόμη πρόσφυγες στη Μεσόγειο. Κι ότι αυτό δεν μπορεί να συμβαίνει, δεν πρέπει να συμβαίνει, ανεξαρτήτως των πολέμων, της φτώχειας, του πόσο αδίστακτοι είναι οι διακινητές και του πόσο διεφθαρμένα είναι τα καθεστώτα των χωρών από τις οποίες ξεκινούν οι πρόσφυγες. Πρέπει να το εμποδίζει ο πολιτισμένος κόσμος.

Ας περάσουμε τώρα στο επίμαχο. Οποιος υποστηρίζει ότι το τελευταίο ναυάγιο μπορούσε να αποτραπεί δεν είναι κατ’ανάγκη φανατικός, δικαιωματιστής, ανθέλληνας, προσφυγολάτρης, ανόητος ή Zαίος. O ειδικός απεσταλμένος της Υπατης Αρμοστείας για τους Πρόσφυγες στην Κεντρική Μεσόγειο, για παράδειγμα, δεν είναι τίποτα απ’ αυτά. Κι όμως, ο Βενσάν Κοστέλ είπε στο CNN πως πρέπει να ερευνηθούν οι καταγγελίες ότι έγινε προσπάθεια απομάκρυνσης του πλοιαρίου από τα ύδατα ελληνικής δικαιοδοσίας. Είπε επίσης πως όταν βλέπεις στην περιοχή ευθύνης σου ένα εμφανώς αναξιόπιστο ψαράδικο φορτωμένο με ανθρώπους, παρεμβαίνεις για να τους σώσεις, ακόμη κι αν ο καπετάνιος ή κάποιοι από αυτούς αρνούνται τη βοήθεια. Το πώς το κάνεις για να αποφύγεις τα χειρότερα είναι μια άλλη υπόθεση. Πάντως δεν το παρακολουθείς αμέτοχος.

Το ότι το Λιμενικό έχει σώσει χιλιάδες ανθρώπους στη θάλασσα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι χειρίστηκε σωστά και τη συγκεκριμένη περίπτωση. Το ότι κάθε χώρα έχει δικαίωμα να φυλάσσει τα σύνορά της δεν την απαλλάσσει από την υποχρέωσή της να τηρεί τους κανόνες του διεθνούς δικαίου. Το ότι η Ευρώπη είναι αποφασισμένη να προστατεύσει την πολιτισμική της ταυτότητα δεν νομιμοποιεί τον στρουθοκαμηλισμό και τα ημίμετρα: πρόσφυγες θα συνεχίσουν να έρχονται, πρέπει λοιπόν να υπάρχουν ασφαλείς οδοί διέλευσης ώστε να αποδυναμωθούν οι διακινητές και να αποτρέπονται τα ναυάγια, να εξετάζονται γρήγορα οι αιτήσεις τους ώστε να διαπιστώνεται αν κινδυνεύει η ζωή τους και είτε να προωθούνται στην Ευρώπη με βάση και την τελευταία συμφωνία είτε να στέλνονται πίσω στις χώρες τους.

Η σχετική συζήτηση δεν μπορεί να αποτελεί ταμπού. Η διατύπωση μιας άποψης, όσο ακραία ή δυσάρεστη κι αν είναι, δεν μπορεί να οδηγεί στην ανθρωποφαγία, σαν κι αυτή που υπέστη τις τελευταίες ημέρες η συνάδελφος Ξένια Κουναλάκη. Ακόμη και ο φραστικός διαξιφισμός των διαδηλωτών με την Πρόεδρο της Δημοκρατίας στην Καλαμάτα χρήσιμος ήταν, καθώς έδειξε την ένδεια επιχειρημάτων των πρώτων και τη  γενναιότητα της δεύτερης. Το Προσφυγικό είναι σύνθετο θέμα. Και κανείς δεν κατέχει το μονοπώλιο ούτε του πατριωτισμού ούτε της ευαισθησίας.

Και πάλι: τίποτα από αυτά δεν έχει σημασία μπροστά στη μαρτυρία του 24χρονου Αγιάντ από τη Συρία, που διηγήθηκε κλαίγοντας στους Times πώς τον γράπωναν παιδικά χέρια στη θάλασσα, και τον τραβούσαν προς τον βυθό, κι εκείνος τα έσπρωχνε μακριά για να σωθεί. Τίποτα, πράγματι.