ΗχοΔύναμα

Οτο Κλέμπερερ: Η πλήρης έκδοση, ηχητικά επεξεργασμένη, τόμος πρώτος, Warner, 95 CD

Τι σημαίνει «μεγάλος» μαέστρος; Ενας κοινά αποδεκτός ορισμός είναι δύσκολο να υπάρξει. Πολύ πιο απλό (και πιο ενδιαφέρον) θα ήταν να οριστεί το αντίθετο: τι δεν σημαίνει. Ομως, αυτό, δεν είναι της παρούσης. Γιατί εδώ έχουμε να κάνουμε όχι απλώς με έναν μεγάλο, αλλά, κυριολεκτικά, με έναν γίγαντα του πόντιουμ, όπως και του ήθους της τέχνης του, που ακόμα και η μορφή, οι τρόποι και η στάση του, πνευματική και φυσική, αυτό υπογράμμιζαν. Εναν γίγαντα που μάλιστα ο ίδιος, αν διάβαζε αυτές τις γραμμές, μάλλον θα γινόταν έξαλλος, καθώς, γελώντας, στην περίφημη συνέντευξή του στο BBC, όταν του είχε ζητηθεί να μιλήσει για τον επίσης μέγα ομότεχνό του Μπρούνο Βάλτερ είχε πει: είναι σπουδαίος μαέστρος, μεγάλος μαέστρος, αλλά, βλέπετε, είναι ηθικός. Ενώ, εγώ, αντίθετα, είμαι αμοραλιστής. Και το επανέλαβε φωνάζοντας…

Το τι σημαίνει αυτό, δεν χωράει να εξηγηθεί εδώ, είναι μεγάλη ιστορία. Πάντως σίγουρα όχι κάτι που μπορεί εύκολα να εικάσει κανείς. Πολύ μεγάλη ιστορία όμως είναι και οι ηχογραφήσεις που περιλαμβάνει αυτή η συγκλονιστική έκδοση: ο πρώτος από τους δύο τόμους της οποίας περιλαμβάνει όλες τις ορχηστρικές ηχογραφήσεις του Κλέμπερερ για την EMI COLUMBIA, την HMV, την ELECTROLA και την PARLOPHONE. Αυτό σημαίνει ότι μας πηγαίνει και αρκετά πίσω στον χρόνο εκτός από τις πασίγνωστες ηχογραφήσεις του στην ΕΜΙ, που συγκροτούν ένα από τα κυριότερα corpus στην ιστορία της δισκογραφίας. Ο δεύτερος τόμος, με τα φωνητικά έργα, θρησκευτικά και όπερες, θα εκδοθεί στα μέσα Οκτωβρίου.

Τώρα το γιατί ο Κλέμπερερ είναι τόσο σημαντικός για τη μουσική του 20ού αιώνα, για τη δισκογραφία, για την αβάν γκαρντ μουσική της εποχής του, αλλά και για το ρεπερτόριο από τον Χέντελ μέχρι και τον Ρίχαρντ Στράους, αυτό επίσης θα απαιτούσε χώρο να αναλυθεί. Ο κατά την εποχή του θεωρούμενος «πρύτανης» της λεγόμενης «νέας αντικειμενικότητας», κάτι που και ο ίδιος πίστευε για τον εαυτό του, δύσκολα θα μπορούσε να θεωρηθεί ως τέτοιος με τα σημερινά δεδομένα. Ομως, τα δεδομένα αυτά, ελάχιστη σημασία έχουν δίπλα σε εκείνα της εποχής του και στην πνευματική παράδοση της οποίας ο Κλέμπερερ υπήρξε ταυτόχρονα μέγας συνεχιστής, κριτής και επικριτής, «επιδιορθωτής» μα και μέγας φύλαξ. Αλλά, είπαμε, όλα αυτά, δεν είναι εφικτό να αναλυθούν σε ένα σημείωμα σαν αυτό. Αν ήταν, δεν θα είχε υπάρξει η ανάγκη ούτε το ενδιαφέρον για να έχουν γραφτεί τόσα πολλά για τον ίδιο και για το έργο του διεθνώς, ούτε και για να διατηρηθούν και να βρίσκονται σε διαρκή σχεδόν παρουσία στους δισκογραφικούς καταλόγους όλα όσα έχει ηχογραφήσει στη διάρκεια της ζωής του, είτε σε συνθήκες στούντιο, είτε όχι.

Ανάμεσα στους μεγάλους μουσικούς του 20ού αιώνα, ο Οτο Κλέμπερερ έζησε μία από τις πιο δύσκολες ζωές που μπορεί να φανταστεί κανείς, από κάθε άποψη: από την υγεία του που κλονίστηκε ανεπανόρθωτα έπειτα από μία μερικώς αποτυχημένη εγχείρηση όγκου στον εγκέφαλο στη Βοστώνη το 1940, μέχρι τις διώξεις που υπέστη για τις πολιτικές του πεποιθήσεις: ήταν Εβραίος και αν όχι κομμουνιστής, σίγουρα πολύ κοντά σε αυτό. Κάτι που, μεταξύ άλλων, τον «παγίδευσε» άνεργο στη Νέα Υόρκη χωρίς άδεια εξόδου για περίπου ενάμιση χρόνο… Και όταν επέστρεψε στην Ευρώπη, μόνον στη Βουδαπέστη μπορούσε πια να δουλέψει σταθερά.

Αυτά, μέχρι που έπειτα από προτροπή του παλαιού του γνώριμου από το μεσοπολεμικό Βερολίνο, του άλλου τιτάνα, Γκέοργκ Σελ, ο ιδρυτής της Φιλαρμόνια του Λονδίνου, Βάλτερ Λεγκ, τον κάλεσε στην Ορχήστρα, που σύντομα την ανέλαβε. Και, τότε, αν και κοντά πια στο τέλος της ζωής του, γεννήθηκε ένας θρύλος. Και κλείνεται μέσα σε αυτό το χωρίς υπερβολή «μαγικό κουτί», με τον εξίσου «μαγικό» νέο, εξαιρετικά επεξεργασμένο ήχο.