Δύσκολοι {LF}αποχαιρετισμοί

Ο Κόρμακ ΜακΚάρθι δεν ήταν μόνο ένας σημαντικός λογοτέχνης. Δημιουργοί, συγγραφείς και ακαδημαϊκοί που είτε συνεργάστηκαν είτε εμπνεύστηκαν από το έργο του γράφουν για τον ευφυή αμερικανό συγγραφέα.

Αξέχαστες εικόνες

Ο σκηνοθέτης Ρίντλεϊ Σκοτ επισημαίνει πως «υπήρξε ένας από τους μεγάλους αμερικανούς συγγραφείς του περασμένου αιώνα που έγραψε τόσο σπλαχνικές συναντήσεις με αξέχαστες εικόνες. Ενας ποιητής σε κάθε επίπεδο, με τα πιο πεζά “σύμπαντα” να μου θυμίζουν τον Τζόις με τον “Οδυσσέα” του. Συνεργάστηκα μαζί του δύο φορές. Για μια πολύ καλή κινηματογραφική διασκευή του “Ματωμένου μεσημβρινού”, που όμως κανείς δεν είχε τα κότσια να την κάνει. Επίσης στον “Συνήγορο” που δεν ήταν ταινία για αδύναμους, αλλά έγραψε τους καλύτερους διαλόγους που έχω ποτέ συναντήσει. Μία από τις πιο περήφανες δημιουργίες μου: πώς αλλιώς θα μπορούσε κανείς να περιλάβει ένα τόσο τρομερό καστ; Αφήνει σπουδαίες αναμνήσεις με όλες τις δουλειές του».

Σχεδόν βιβλική ποιότητα

Ο μετρ του τρόμου Στίβεν Κινγκ δήλωσε πόσο πολύ τον επηρέασε ο «Ταξιδιώτης» ώστε έγραψε ένα δικό του μυθιστόρημα, το «The Dreamers», και του το αφιέρωσε, σημειώνοντας ότι έχει γνώση της απόστασης που χωρίζει το δικό του κείμενο από τη λογοτεχνία του ΜακΚάρθι: «Από τον “Ματωμένο μεσημβρινό” (1985) και μετά, η πεζογραφία του αποκτά μια σχεδόν βιβλική ποιότητα, παραισθησιογόνο στην επίδρασή της και ευαγγελική στη δύναμή της. Αν τον έχετε διαβάσει, καταλαβαίνετε. Αν δεν τον έχετε διαβάσει, δεν υπάρχει τρόπος να αποδώσω την απώλεια που νιώθω, παρόλο που πέθανε σε καλή ηλικία, στην ηλικία ενός πατριάρχη, και έκανε τη δουλειά του με την αταλάντευτη δύναμη ενός πατριάρχη. Είναι μια απώλεια για την αμερικανική φαντασία, αλλά, όπως θα μπορούσε να είχε πει ο ίδιος ο ΜακΚάρθι, “σας έδωσα τα βιβλία και τα βιβλία παραμένουν, αμείωτα και απτόητα”».

«Πόνος και τρόμος»

Η ιρλανδή συγγραφέας Αν Ενραϊτ αναφέρει ότι ο Κόρμακ ΜακΚάρθι «ήταν τέτοιος βιρτουόζος, που η γλώσσα του, τόσο πλούσια και καινούργια, έκανε τα βιβλία του σχεδόν υποφερτά. Το να διαβάζεις το έργο του ήταν σαν να υποφέρεις από μια αργή συσσώρευση πόνου και τρόμου: για μένα ήταν μια άβολη, σχεδόν μαζοχιστική εμπειρία, ενισχυμένη από το εύρος και τη μανία του οράματός του. Ο ΜακΚάρθι δούλευε σχεδόν υπό την προτροπή κάποιας θρησκευτικής παρόρμησης, τα βιβλία του ήταν τρομακτικά και απόλυτα. Οι φράσεις του εκπληκτικές».

Λογοτεχνικός παράνομος

Για τον ιστορικό πολιτισμού Τρέιβις Ελμπορο ο ΜακΚάρθι ήταν ένας συγγραφέας που πάντα πάλευε με τα μεγάλα ζητήματα. Τα μυθιστορήματά του έθεταν σοβαρά ερωτήματα για τη ζωή και τον θάνατο, τη φύση του κακού, τις ηθικές επιλογές, τη γοητεία της βίας, το πέρασμα των παραδόσεων και το μέλλον του πλανήτη. «Εγραψε με ανθρωπιά για απροσάρμοστους και διεστραμμένους παρείσακτους. Τα βιβλία του κατοικούνταν από λαθρέμπορους, εμπόρους ναρκωτικών, απατεώνες, αιμομικτικά αδέλφια, παιδοκτόνους, κυνηγούς τριχωτών κεφαλών, μαζικούς δολοφόνους και νεκρόφιλους και εξέταζαν μερικές από τις πιο σκοτεινές πράξεις για τις οποίες είναι ικανός ο άνθρωπος. Αρνήθηκε όμως να ζωγραφίσει τον κόσμο με απλά δυαδικά σχήματα. Τα μυθιστορήματά του ήταν συχνά ποτισμένα με αίμα, με κακά πράγματα να συμβαίνουν σε φαινομενικά καλούς ανθρώπους, και τους κακούς, τρελούς και επικίνδυνους τους εμφάνιζε στο τέλος να γίνονται καλοί. Ηταν πάντα κάτι σαν λογοτεχνικός παράνομος, αποφεύγοντας τις αγκυλώσεις της φήμης και του κόσμου του βιβλίου. Η συνομιλία του με την Οπρα Γουίνφρεϊ για τον “Δρόμο”, το δυστοπικό μυθιστόρημα που του χάρισε το βραβείο Πούλιτζερ, είναι μάλλον οδυνηρή».

Η πιο σημαντική λέξη

Ο συγγραφέας και υπότροφος στο Emmanuel College, Cambridge, Ρόμπερτ Μακφάρλαν παρατηρεί το ύφος στην πρόζα του ΜακΚάρθι: «Τα βιβλία του αναγγέλλονται στο αφτί του νου, βάζοντάς το να βουίζει και να γουργουρίζει, διαπερνώντας το με κραυγές. Ο ίδιος άκουσε περισσότερο την πεζογραφία και σκέφτηκε περισσότερο για την προσωδία της από οποιονδήποτε άλλον μετά τον Μέλβιλ. Ξεπέρασε τις ετοιμοθάνατες πτώσεις στις λεκτικές φιοριτούρες του Φόκνερ. Οι εκφράσεις του μπορεί να είναι κεραυνοί σε μήκος σελίδας (η επίθεση των Κομάντσι στο τέταρτο κεφάλαιο του “Ματωμένου μεσημβρινού”, για παράδειγμα), μεταλλικής λάμψης αστραπές (“Τα αστέρια έκαιγαν με μια ασάλευτη σταθερότητα”), αναφορές που έμελλε να λειτουργήσουν ως ρεφρέν σε ολόκληρα βιβλία (“They rode on”, “They walked on”), φτάνοντας μέχρι το τρυφερό “OK” που πηγαινοέρχεται μεταξύ πατέρα και γιου στον “Δρόμο”. Η πιο σημαντική λέξη στο λεξικό του ΜακΚάρθι ήταν ίσως η λιγότερο προφανής: το “και”. Αυτός ο μικρός σύνδεσμος συνέδεε παρατακτικά το φρικτό με το καθημερινό, το εξαιρετικά βίαιο με το ευγενικό. Ηθικά, είχε παρόμοια δύναμη με το φως της ερήμου που ο ΜακΚάρθι περιγράφει ότι πέφτει με “παράξενη ισότητα” πάνω σε “όλα τα φαινόμενα”. Ιστοριογραφικά, έθετε σε εφαρμογή τη ζοφερή άποψη του ΜακΚάρθι για την ανθρώπινη ιστορία: επανάληψη, παλινδρόμηση, ψευδαίσθηση της προόδου, οι ατελείωτοι χτύποι ενός τυμπάνου θανάτου που ακούγεται στο σκοτεινό παρελθόν και στην άβυσσο του χρόνου».

Ζούσε το όνειρο

Ο συγγραφέας Μπέντζαμιν Μάγερς συμπληρώνει ότι «το άλλο αξιοθαύμαστο γνώρισμα πέρα από τις δημιουργικές του ικανότητες ήταν η πλήρης περιφρόνησή του για την έννοια του “να είσαι συγγραφέας”. Αυτό σήμαινε καμία συνέντευξη Τύπου, ούτε εμφανίσεις σε φεστιβάλ, ούτε ταπεινωτικές υπογραφές σε βιβλιοπωλεία. Για τον έξω κόσμο ήταν ένας ερημίτης, αλλά για πολλούς από εμάς ζούσε το όνειρο. Σε μια βιομηχανία όπου ο συγγραφέας αναμένεται να είναι ένας αφηγητής και διασκεδαστής, τόσο εύκολα διαθέσιμος να ικανοποιήσει όσο και μια φώκια που παίζει, η δική του παραγωγή είναι ένα ισχυρό επιχείρημα ενάντια σε όλη αυτή την ψυχοφθόρα απόσπαση της προσοχής. Μόνο ένας άνθρωπος που κρύφτηκε μακριά από τον κόσμο θα μπορούσε να γράψει τον “Ματωμένο μεσημβρινό”. Ενας συγγραφέας δεν δημιουργεί αθάνατο έργο κάνοντας ό,τι του λένε. Ο Κόρμακ ΜακΚάρθι έκανε αυτό που ήθελε. Αυτή η δημιουργική ελευθερία και η γλωσσική τόλμη εξασφαλίζουν ότι η συνεισφορά του στον κόσμο είναι ένα έργο που θα τραγουδάει στους αιώνες».