Τι εννοούμε με τον «αποπολιτισμό»;

Παρά τα βέλη από εχθρούς και φίλους, ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δεν παύει να αποτελεί «παραγωγό» πολιτικής (ενώ στον δικό του χώρο, αλλά και σε αντίπαλα στρατόπεδα, αρκετοί έχουν καταλήξει «καταναλωτές» της ατζέντας των άλλων). Το τελευταίο δείγμα γραφής, σύμφωνα με τον γαλλικό Τύπο, ήταν η κεκλεισμένων των θυρών συζήτηση που είχε με κοινωνιολόγους για τον τρόπο με τον οποίο «έχει μεταμορφωθεί η κοινωνία» – στον απόηχο φυσικά της μεταρρύθμισης του συνταξιοδοτικού που κατέβασε χιλιάδες διαδηλωτές στους δρόμους. Συγκεκριμένα συναντήθηκε στην αίθουσα όπου συνήθως συνεδριάζει το Υπουργικό Συμβούλιο με τους: Jean Viard, διευθυντή έρευνας CNRS στο Cevipof, τον Philippe Moati, καθηγητή Οικονομικών και συνιδρυτή του «Observatory Society & Consumption», ο οποίος εργάστηκε πάνω στο φαινόμενο των «κίτρινων γιλέκων», τον Jérôme Fourquet, διευθυντή του τμήματος γνώμης του Ινστιτούτου Ερευνών Κοινής Γνώμης, και τον δημοσιογράφο Jean-Laurent Cassel. Στη σύσκεψη εθίγησαν ζητήματα από το συνταξιοδοτικό και την αποζημίωση για εργαζομένους που έχουν παγιδευτεί σε άκαμπτα ωράρια έως το αφήγημα για την κλιματική μετάβαση.

Η λέξη, ωστόσο, που μονοπώλησε το ενδιαφέρον την επόμενη ημέρα, σύμφωνα με τη «Monde», ήταν το «decivilisation»: η κατάπτωση ή ρήξη του πολιτισμού, ο «αποπολιτισμός», όπως τον περιγράφουν οι Παναγής Παναγιωτόπουλος και Νικόλας Σεβαστάκης στα «ΝΕΑ». Η αφορμή για τον Μακρόν ήταν ειδήσεις που θυμίζουν σε πολλά το ημερήσιο δελτίο της ελληνικής επικαιρότητας. Μια νοσοκόμα από τη μονάδα επαγγελματικής ιατρικής του CHU de Reims που μαχαιρώθηκε μέχρι θανάτου. Τρεις νεαροί αστυνομικοί που σκοτώθηκαν από οδηγό σε λάθος κατεύθυνση, θετικό σε τεστ αλκοόλ. Οπως μετέφερε ο J. Fourquet στον Μακρόν: «Εντάσεις σε όλα τα τμήματα της κοινωνίας» η οποία αρνείται να συμμορφωθεί στις δυνάμεις της τάξης. «Διαφαίνεται μια διαδικασία αποπολιτισμού» τόνισε ο δημοσκόπος, σε αντίθεση με τη διαδικασία πολιτισμού των ηθών την οποία περιέγραφε ο γερμανός κοινωνιολόγος Νόρμπερτ Ελίας τη δεκαετία του 1930. Την επόμενη μέρα, στην ίδια αίθουσα του Υπουργικού Συμβουλίου, ο γάλλος πρόεδρος απαιτούσε η κυβέρνησή του να είναι αδυσώπητη απέναντι σε αυτή τη «διαδικασία αποπολιτισμού της κοινωνίας», καταλήγει η «Monde». Την ίδια στιγμή η Αριστερά τού επιτέθηκε επειδή τον ίδιο όρο χρησιμοποιούν εκπρόσωποι και στοχαστές της Ακροδεξιάς επενδύοντάς τον με στοιχεία ρατσισμού, σοβνισμού και αντιμεταναστευτικής ρητορικής.

Η ακροδεξιά προσέγγιση

Η συζήτηση για τη «διαδικασία αποπολιτισμού» που ανέφερε ο Μακρόν δεν είναι καινούργια. Στην πολιτική σφαίρα, ο όρος «αποπολιτισμός» είναι επίσης ο τίτλος ενός βιβλίου του ακροδεξιού θεωρητικού Ρενό Καμί, που εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Fayard το 2011. Την ίδια χρονιά, ο δοκιμιογράφος δημοσίευσε ένα άλλο σχετικό κείμενο, το «Le Grand Remplacement» (η λεγόμενη Μεγάλη Αντικατάσταση), όπου αναπτύσσει τη ρατσιστική και συνωμοσιολογική θεωρία του για την αντικατάσταση ενός λαού, των «γηγενών Γάλλων», από έναν «πληθυσμό μεταναστών από την Αφρική και τη Βόρεια Αφρική». Ο Ρ. Καμί δεν έχει φυσικά το μονοπώλιο του όρου, αλλά έχει βάλει τη δική του ιδεολογική σφραγίδα στην έννοια. Στο βιβλίο του ισχυρίζεται ότι «η σύγχρονη κρίση είναι αυτή του σχολείου, της οικογένειας, όλων των θεσμών που είναι υπεύθυνοι για τη μετάδοση του πολιτισμού». Θεωρεί ότι «η κουλτούρα χάνει κάθε συνοχή – κάτι που φαίνεται ιδίως στην απώλεια των καλών τρόπων, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για τον έλεγχο των παρορμήσεών μας. Εγκαταλείπεται ό,τι βασίζεται στον σεβασμό της εξουσίας. Εξού και η επιστροφή της βίας στην καθημερινή ζωή».
Και ο Καμί, λοιπόν, αντλεί έμπνευση από τον όρο του Ν. Ελίας αντιστρέφοντας το περιεχόμενό του.