Ο συγγραφέας ως αυτόπτης μάρτυρας της Ιστορίας

Ο σημαντικός γάλλος συγγραφέας Εμανουέλ Καρέρ (1957-) ξεκίνησε ως ταλαντούχος μυθιστοριογράφος και αφού δοκιμάστηκε στο σενάριο και στη σκηνοθεσία, έγινε ένας από τους σημαντικότερους ευρωπαίους εκπροσώπους του είδους που αποκαλείται non-fiction. Αυτή τη φόρμα γραφής που δανείζεται το υποκειμενικό βλέμμα του αφηγητή από το μυθιστόρημα και την πραγματική ανθρώπινη εμπειρία από το ρεπορτάζ, υπηρετεί παραδειγματικά και το τελευταίο του βιβλίο «V13» (Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, μτφ. Γιώργου Καράμπελα). Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, για να μείνουμε σε ένα κοντινό παράδειγμα, μια παρόμοια προσέγγιση έχουμε δει και από τον Σαντιάγο Ρονκαλιόλο  στην «Τέταρτη ρομφαία».

Το «V 13» είναι η συστηματική καταγραφή της δίκης με τα εν ζωή μέλη της ισλαμιστικής τρομοκρατικής ομάδας που προέβη σε μια από τις μαζικότερες και σκληρότερες επιθέσεις στην Ευρώπη και στην πλέον δολοφονική που γνώρισε η Γαλλία μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Εκείνη δηλαδή που βίωσε το Παρίσι την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2015 – εξού και ο τίτλο «V13», καθώς «Vendredi» είναι η Παρασκευή στα γαλλικά -, με τραγικό απολογισμό τον θάνατο 131 ανθρώπων, μεταξύ των οποίων θεατές που συμμετείχαν σε συναυλία στο Μπατακλάν. Καθισμένος ανάμεσα στους δημοσιογράφους που κάλυπταν τη δίκη βρισκόταν και ο Καρέρ, ο οποίος κρατούσε ανελλιπώς σημειώσεις σε ένα μικρό τετράδιο. Με τον τρόπο αυτό δημιούργησε 4 μεγάλα χρονογραφήματα που δημοσιεύτηκαν σε ευρωπαϊκά έντυπα. Η επαυξημένη συνένωσή τους είναι που οδήγησε στην έκδοση του «V13».

Οι σφαγές της 13ης Νοεμβρίου 2015, που έχουν χαραχθεί στη συλλογική μνήμη με τη μετωνυμία Μπατακλάν – το όνομα του συναυλιακού χώρου -, απλώθηκαν σε πολλές γειτονιές της πόλης και συγκεκριμένα σε καφέ-μπαρ του Ανατολικού Παρισιού όπου ανυποψίαστος κόσμος δολοφονήθηκε την ώρα που έπαιρνε το ποτό του. Ο Καρέρ με μια καταιγιστική αφήγηση, σε ρυθμό νεοπολάρ αντλώντας έμπνευση από το ύφος των Ζαν-Πατρίκ Μανσέτ και Φρέντερικ Φαζάρντι, περιγράφει τη δίκη των δολοφόνων του Μπατακλάν και των συνεργατών τoυς.

Μυθιστόρημα, ρεπορτάζ, ζωντανές περιγραφές αλλά κυρίως ένα χρονικό, μια μαρτυρία. Ο Καρέρ γράφει ιστορία, αφήνει ως παρακαταθήκη ένα ιστορικό χρονικό για μια δίκη που αποτελεί σημείο αναφοράς για τη σύγχρονη γαλλική αλλά και ευρωπαϊκή ιστορία. Στην πραγματικότητα πρόκειται για τη δίκη των συνεργατών καθώς και οι 9 εκτελεστές ήταν ήδη νεκροί και στο εδώλιο βρέθηκαν οι 14 συνεργάτες τους. Χρονικά δικών έχουν υπάρξει ξανά, ο ρυθμός όμως περιγραφής του Καρέρ, η αποτύπωση κάθε λεπτομέρειας από το δικαστικό κτίριο μέχρι τον τρόπο εισόδου των κατηγορουμένων και των δικαστών στην αίθουσα, αλλά και ιστορικές και κοινωνιολογικές λεπτομέρειες, όπως το πώς επέλεγαν οι τρομοκράτες τα ονόματά τους, «τα κούνια» μέσα από μια γενεαλογία «πολεμικών ονομάτων», προσδίνουν βάθος αλλά και αμείωτο ενδιαφέρον στο βιβλίο.

Τα τέσσερα μεγάλα χρονογραφήματα του Καρέρ που ενώνονται επαυξημένα σε αυτό το βιβλίο έχουν πολλαπλές αναγνώσεις. Το πένθος για το έγκλημα που παραμένει ανέκφραστο, η αντιπαράθεση δύο κόσμων, του Δυτικού και του ριζοσπαστικού ισλαμισμού που στην πραγματικότητα δεν επικοινωνούν μεταξύ τους, το δικαστικό σύστημα, η προσπάθεια ψύχραιμης θέασης των φρικτών σφαγών συνθέτουν ένα μοναδικό για το είδος τους αφήγημα.

Ο Καρέρ δεν παίρνει θέση, καταγράφει, χωρίζει σε 3 κεφάλαια την αφήγησή του – τα θύματα, οι κατηγορούμενοι, το δικαστήριο – και επιχειρεί να δώσει από μέσα την εικόνα αυτών των θεάσεων, να καλύψει πολλές πλευρές, να περιγράψει, χωρίς να σχολιάζει. Είναι ένα βιβλίο που δεν επιδιώκει τον συναισθηματισμό τόσο που θα μπορούσε να πει κάποιος πως στέκεται ως και ψυχρά απέναντι από τα θύματα. Ο Καρέρ όμως γράφει όχι απλά ένα δικαστικό χρονικό αλλά μια ιστορία, και δρα όχι απλώς ως αυτόπτης μάρτυρας μιας ιστορικής δίκης αλλά ως ένας ιστορικός.

{1BSYG}Emmanuel Carrere{1BSYG}{CR}{2BTIT}V13{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Γιώργος Καράμπελας{CR}Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου{CR}Σελ. 272 {3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 16 ευρ{4BTIM}ώ