Μπροστά σε κενό αντιπολίτευσης

Οι ιστοριοδίφες της πολιτικής λένε πως υπάρχει μόνο ένα προηγούμενο τόσο μεγάλης διαφοράς μεταξύ πρώτου και δεύτερου κόμματος στη μεταπολιτευτική ιστορία: το αποτέλεσμα των πρόωρων του 1977. Εκείνη τη χρονιά, η ΝΔ έγραψε 41,84% και το ΠΑΣΟΚ 25,34%. Βέβαια, το σκορ δεν ήταν νταμπλ, σαν το προχθεσινό. Κι ο Ανδρέας Παπανδρέου ερχόταν. Είχε κατορθώσει να αυξήσει τη δύναμη του κόμματός του κατά 11,76% και να πάρει 81 έδρες παραπάνω. Γι’ αυτό, η εκλογική επίδοση του ΣΥΡΙΖΑ τις προάλλες δημιούργησε ένα πραγματικά νέο δεδομένο στα πολιτικά πράγματα της χώρας. Για πρώτη φορά οι ψηφοφόροι «καταψήφισαν» ένα μεγάλο κόμμα το οποίο δεν κυβερνούσε. Με αποτέλεσμα πολλοί να υποστηρίζουν πως σήμερα δεν υπάρχει αξιωματική αντιπολίτευση.

Στις εθνικές του 2019 ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ συγκέντρωσαν αθροιστικά το 71,38% των ψήφων. Αυτό το ποσοστό – παρότι απείχε πολύ από εκείνα του ένδοξου δικομματικού παρελθόντος – είχε τότε εκληφθεί ως απόδειξη πως τα τραύματα που ο δικομματισμός υπέστη την περίοδο 2011-2015 επουλώθηκαν. Την τελευταία τετραετία, όμως, οι μελετητές των μετρήσεων κατέληξαν αρκετά συχνά να μιλούν για τον δικομματισμό του ενάμισι κόμματος.

«Καχεκτικός δικομματισμός»
Τα νούμερα της ΝΔ στα γκάλοπ και κυρίως η στασιμότητα των ποσοστών του ΣΥΡΙΖΑ καθ’ όλη τη διάρκεια της τετραετίας – ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές για την κυβέρνηση, όπως οι πυρκαγιές του 2021, οι υποκλοπές ή το σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη – είχαν ενισχύσει την ανάλυση που ήθελε τον δικομματισμό να μετεξελίσσεται σε ένα σύστημα όπου κυριαρχεί το πρώτο κόμμα, ενώ το δεύτερο αδυνατεί να το απειλήσει.

Οσοι προτιμούν τις πιο κομψές διατυπώσεις αναφέρονταν στο φαινόμενο ως «καχεκτικό δικομματισμό» – μια και στις προ της προκήρυξης των εκλογών δημοσκοπήσεις του 2023 παρατηρούσαν ότι τα δύο μεγάλα κόμματα έφταναν μαζί από 56% έως 66% στην πρόθεση ψήφου με αναγωγή. Τελικά, με καταγεγραμμένο το 99,70% της επικράτειας, πήραν 60,86%. Ομως, το ένα ψηφίστηκε απ’ το 40,79% του εκλογικού σώματος και το άλλο απ’ το 20,07%. Με άλλα λόγια, δηλαδή, ο ένας πόλος του δικομματικού συστήματος αποδείχθηκε όχι απλώς λειψός, αλλά βαριά πληγωμένος.

Κι όχι μόνο ο κομματικός πόλος, ο ΣΥΡΙΖΑ. Ο ιδεολογικός, στον οποίο εκείνος επιθυμούσε να ηγεμονεύσει – η Κεντροαριστερά – εμφανίστηκε κατακερματισμένος. Η διασπορά της μη δεξιάς, ή κατ’ άλλους αντιδεξιάς, ψήφου είναι τόσο μεγάλη ώστε να μαρτυρά τη ρευστότητα η οποία επικρατεί στον συγκεκριμένο χώρο.

Το comeback του ΠΑΣΟΚ
Η εκλογική άνοδος του ΠΑΣΟΚ δίνει στον αρχηγό του την ευκαιρία να διεκδικήσει το comeback του Κινήματος στην πολιτική πίστα στην οποία είχε συνηθίσει να παίζει μέχρι το Μπιγκ Μπανγκ του 2012. Δεν έχει ξανασυμβεί στα χρονικά, άλλωστε, η διαφορά του τρίτου με τον δεύτερο να είναι μικρότερη απ’ αυτή του δεύτερου με τον πρώτο. Ωστόσο, ο υπαρξιακός αντίπαλος του ΠΑΣΟΚ, ο ΣΥΡΙΖΑ, επιμένει πως όλα παραμένουν ανοιχτά, ισχυριζόμενος ότι τον επόμενο μήνα, πριν από τις δεύτερες εκλογές, ενδέχεται να διαμορφωθούν διαφορετικές ισορροπίες.

Κάποιοι, μάλιστα, τοποθετούν τον χρονικό ορίζοντα της αποκρυστάλλωσης του υπό διαμόρφωση σκηνικού ακόμη πιο μακριά, θυμίζοντας ότι τον Οκτώβριο οι πολίτες θα κληθούν στις αυτοδιοικητικές κάλπες και τον Μάιο του 2024 θα ψηφίσουν στις ευρωεκλογές. Οπως και να ‘χει, η μάχη που ξεκίνησε για τον ρόλο της μείζονος αντιπολίτευσης επιβεβαιώνει την ύπαρξη ενός κενού στη θέση της. Μένει να φανεί πώς θα το καλύψουν οι ψηφοφόροι – οι οποίοι το αποστρέφονται όσο και η φύση.